Advertisements

Το σχολείο εργασίας και ο σχολικός κήπος (Β΄ μέρος)

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ (Β΄ μέρος)

Η υπέρ της φύσης πρωτοπορία

Του Αντώνιου Β. Καπετάνιου

Το σχολείο εργασίας στην Ελλάδα, ήταν στραμμένο προς το νέο ελληνισμό και τις ανάγκες του, με μια σημασία όμως, όχι ωφελιμιστική, μα παιδευτική: της γνώσης, της συνείδησης και του μέτρου.

Μέσα από το πνεύμα της αντίληψης για τα κοινά, που καλλιεργούνταν στο σχολειό αυτό, διαμορφώθηκε η νέα αγωγή, σύμφωνα με την οποία, ο μαθητής, διά της γνώσης του δημιουργήματος και της συμμετοχής του στη δημιουργία, γίνεται συνειδητοποιημένος πολίτης κι αντιλαμβάνεται το δημιούργημα με ευθύνη. Ο άνθρωπος αποτελεί μέρος του φυσικού δημιουργήματος και θα ´πρεπε να νοιάζεται γι’ αυτό και να το φροντίζει, αφενός γιατί η μοίρα του εξαρτάται από την κατάσταση τούτου, αφετέρου γιατί το σωστά στεκούμενο δημιούργημα κάμει τις ποιότητες ζωής καλύτερες κι έτσι αναβαθμίζεται η κατοίκηση στη γη. Η προστασία και η ορθή διαχείριση της φύσης ήταν απαιτούμενο για να ´ναι το δημιούργημα σταθερό κι ισορροπημένο. Με την αντίληψη τούτη, που το μεταρρυθμιστικό σχολείο εργασίας μετέδιδε στους νέους, καλλιεργούνταν ο μαθητής αλλά και η κοινωνία, τόσο για τη διαμόρφωση ορθών συμπεριφορών και σωστών πρακτικών διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος, όσο και για την καλλιέργεια μιας ηθικής και ενός σεβασμού στην υπόσταση του φυσικού δημιουργήματος. Τούτα έφερναν αναβάθμιση στον άνθρωπο -με την καλλιέργεια των ποιοτήτων του-, αλλά και στον τόπο – σε πολλές περιπτώσεις, επιτεύχθηκε η σωστή ανάπτυξη του τόπου κι επικράτησε αναγεννησιακό πνεύμα σε αυτόν, χάρις στην προσφερόμενη από το σχολείο γνώση στην κοινωνία, με την καλλιέργεια κατάλληλης παιδείας. Η ωφέλεια έτσι για την κοινωνία ήταν προσφορά δημιουργού, που ενεργούσε για το όλον κι όχι για το προσωπικό του συμφέρον – η ωφέλεια για τον ίδιον απέρρεε από την ωφέλεια του συνόλου.

Παιδικά χέρια φυτεύουν...

Παιδικά χέρια φυτεύουν…

Ας αφήσουμε όμως έναν εκπαιδευτικό κείνης της εποχής, τον Αντώνιο Ν. Αντωνάκο, έναν από τους «εργάτες» του σχολείου εργασίας στα πρώτα χρόνια της δημιουργίας του, να τ’ αποδώσει αυτά (μιλά σε πρώτο πρόσωπο, απευθυνόμενος στους μαθητές του): «Από τις ημερήσιες εκδρομές μας, θυμάμαι τότες που πήγαμε στο Μενίδι, και οι Μενιδιάτες συμμαθητές μας μάς μίλησαν για το σημερινό Μενίδι, από τη μοντέρνα άποψη της σημερινής Γεωγραφίας, και για τας αρχαίας Αχαρνάς (σημείωση: προσέξτε τη συμπερίληψη του δασκάλου στους μαθητές, στα πλαίσια της θεώρησης της μαθητικής κοινότητας ως ένα σώμα, οπού ο δάσκαλος έχει ρόλο να κατευθύνει και να καθοδηγεί το μαθητή στην εργασία του, χωρίς να στέκεται μακρυά απ’ αυτόν ή υπεράνω του). Διαλέγαμε για τα θέματά μας την επικαιρότητα, γιατί έτσι τα νοιώθαμε καλύτερα. Με τον ίδιον τρόπο μιλήσαμε για το δάσος, κάτω από τα πυκνά πεύκα και τα ψηλά πλατάνια του δάσους της Χελιδονούς. Έτσι ακριβώς εργαστήκαμε και στην Πεντέλη, όταν, σε μια εκδρομή, καθισμένοι στην αυλή του Καστέλλου της Δούκισσας της Πλακεντίας, εξετάζαμε τον παράξενο βίο και το έργο της. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τις εργασίες μας αυτές, το άκρο μας ενδιαφέρο, τις πεισματώδεις μας συζητήσεις, τους παλμούς μας, το ρωμαντισμό του ενός, το ρεαλισμό του άλλου… Κάθε εργασία μας τήν κλείναμε στο τέλος με τη δική μου κρίση. Κι αν καμιά φορά επίτηδες εγώ παρέλειπα να κλείσω την εργασία, σεις μου ζητούσατε, σώνει και καλά, τη δική μου κρίση. Και σας την έλεγα. Κι ήταν σχεδόν πάντα καλή, πάντα ενθαρρυντική, πάντα ενθουσιαστική. Τι πείραζε, πώς είχατε βέβαια μερικά σφάλματα; Αυτά κρίνονταν πάρεργα μπροστά στην προσπάθειά μας την ενδιαφέρουσα» (Αντωνάκου Αντ., «Δυόμιση χρόνια δάσκαλος στο Μαρούσι», εκδοτικός Οίκος Α.Ι. Ράλλη, Αθήναι 1929, σελ. 15, 16).

Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι το όλο εγχείρημα, με την ανάλυση που κάμουμε, εδραζόταν στη χριστιανική ηθική περί δημιουργήματος, και ν’ απέδιδε δογματικό ή ηθικοπλαστικό χαρακτήρα στην προσπάθεια. Δεν είναι έτσι, αν και όντως η ορθόδοξη χριστιανική ηθική έχει τις αυτές βάσεις ως προς την προστασία κι ανάδειξη του δημιουργήματος. Το περιβάλλον (το δημιούργημα) όμως, έχει αξία πανανθρώπινη και η κοινωνία οφείλει να το δει με σεβασμό κι αγάπη· για το λόγο ετούτο εξάλλου, οι φιλοπεριβαλλοντικές ενέργειες του ανθρώπου εκπορεύτηκαν από το ορμέφυτό του, με την κατάλληλη βεβαίως καθοδήγηση, κι ανήχθησαν σε ανάγκη και τρόπο ζωής. Με το διαμορφωθέν έτσι υπέρ της φύσης ρεύμα, προέκυψε μια πρωτοπορία που θα τη λέγαμε φιλοπεριβαλλοντική!

Ιδού η απόδειξη ως προς αυτό, πάλι από τον Αντώνιο Ν. Αντωνάκο: «Η καλύτερη φωτογραφία είν’ εκείνη, που βγάλαμε στο δάσος, τη στιγμή που η τάξη εργάζεται. Όλα τα παιδιά καθόμαστε κάτω από τα πεύκα κι, άλλα σκυμμένα στα βιβλία τους, άλλα με σηκωμένα τα χέρια τους, κοιτάζουν τον καθηγητή, που στέκει ανάμεσά τους. Μας άρεσε τόσο πολύ αυτή η φωτογραφία, που της κάναμε μεγέθυνση, και την κρεμάσαμε στην τάξη. (…) Αγαπήσαμε το ύπαιθρο τόσο, που, όσο επέτρεπε ο καιρός, κάναμε τα καθημερινά μας μαθήματα κάτου από τα πεύκα του κοντινού όμορφου δάσου, νοιώθοντας έτσι στο αίμα μας την αγάπη των αρχαίων προγόνων μας για το ύπαιθρο, που εκείνοι περνούσαν σ’ αυτό όλη τους τη ζωή σ’ όλες της τις εκδηλώσεις» (Αντωνάκου Αντ., «Δυόμιση χρόνια δάσκαλος στο Μαρούσι», εκδοτικός Οίκος Α.Ι. Ράλλη, Αθήναι 1929, σελ. 20, 24 αντίστοιχα). Ο ίδιος, κλείνοντας το πρώτο μέρος του έργου του για το σχολείο εργασίας, κάμει μια πρόταση ριζοσπαστική για τα τότε εκπαιδευτικά δεδομένα -αλλά και για τα σημερινά…-, που μας παραπέμπει σε εικόνες ενός πάλαι ποτέ πράσινου λεκανοπεδίου, προτείνοντας να γενεί σχολείο μέσα στο δάσος του Μαρουσιού, για να υπάρχει η συνεχής επαφή των παιδιών με τα στοιχεία της φύσης, ώστε «να εξημερώνονται τα αισθήματα και να καλλιεργείται η όμορφη αίσθηση των πραγμάτων» – τόση ήταν η αίσθηση της φύσης μέσα του!

Υπαίθριο σχολείο στην Αμερική (πάνω), κι αντίστοιχο στην Ελλάδα (κάτω). Χαώδης η διαφορά των συνθηκών μάθησης στις δύο περιπτώσεις...

Υπαίθριο σχολείο στην Αμερική (πάνω), κι αντίστοιχο στην Ελλάδα (κάτω). Χαώδης η διαφορά των συνθηκών μάθησης στις δύο περιπτώσεις…

Η πρωτοπορία τού τότε είχε πλια απαίτηση και πιότερη συμβολή: καλλιεργούσε ανθρώπους ώστε να στέκουν με μπόι ψηλό στα συμβαίνοντα και να δημιουργούν προοπτική. Ήθελε ανθρώπους ανώτερους του πεπρωμένου, που να άγουν με νόημα και ποιότητα τη ζωή. Εύστοχα το απέδωσε αυτό σε κείμενό του στο περιοδικό «Ο Νουμάς» το 1919 ο ζωγράφος κι αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Μαλέας (ο οποίος εικονογράφησε το 1919 το «Αλφαβητάρι με τον ήλιο»), ως «η αισθητική αγωγή των παιδιών μας» (αυτός ήταν και ο τίτλος του κειμένου του). Αντλούμε όμορφες σκέψεις από το εξαιρετικό του κείμενο (δώστε σημασία στην υπέροχη γλώσσα του): «Από το σχολείο προσμένουμε οι τεχνίτες τη διαπαιδαγώγηση την αληθινή, που θανάψει στην φλόγα του ωραίου και που θα θρέψει με ξεχωριστό ενδιαφέρον και στοργή κάθε καλλιτεχνική εκδήλωση στον τόπο μας. Η τέχνη, φορέας του πολιτισμού, μέσον εκπαιδευτικόν-ηθικοπλαστικόν, ξεφάνωμα μιας ανώτερης διανοητικότητας. Για να επιτύχουμε ένα τέτοιο ξετύλιγμα, τα έθνη άρχισαν να χτίζουν αληθινά σχολειά με κήπους, που θα καλλιεργούνται από τους μαθητές φέρνοντας αυτούς έτσι πλησιέστερα στη φύση με τα δέντρα, με τα φυτά, με τα άνθη. Η ενασχόληση αυτή απεδείχθη πως έχει μεγάλη επίδραση στο ήθος, στον χαρακτήρα και στο γούστο των παιδιών, δυναμώνει την υγείαν των, δημιουργεί πρωτοβουλία, τους κάμνει ναγαπούν κάτι ωραίο, και η αγάπη του κάτι είναι αρχή κάθε μεγάλης δημιουργίας, που πρέπει να οδηγά κάθε ισορροπισμένο άνθρωπο στη ζωήν του. Από τον κήπο αυτόν του νέου σχολείου μας, έργο των παιδιών μας, το καινούργιο σχολείο μας θάναι χτισμένο με αληθινά υλικά, χωρίς ψεύτικα επιχρίσματα και κλασικότητες, με τα μεγάλα παράθυρά του, με την ηλιόχαρη αυλή του, με τες συμμετρικές αίθουσές του στολισμένες απ’ την τέχνη, που θα μορφαίνει την αίστηση με τα οράματα της φύσης, με την επιβολή της αρχιτεκτονικής, τα μάγια της διακοσμητικής, ζωγραφικής και γλυπτικής, με το άκουσμα της ποίησης, της μουσικής, του τραγουδιού, που παίρνει ξέχωρο μέρος στο πρόγραμμα του νέου σχολείου. Όλα θα χαϊδεύουν τις μικρές ύπαρξες μ’ ευρυθμία, και ο παλμός αυτός θαράξει μέσα στις ψυχές με την ομορφιά οδηγήτρα στη ζωή, που θα μας φέρει στο αγαθό και στο αληθνό, και οι καλοσύνες αυτές θα μπουν απ’ το σχολειό και στο σπίτι, και το σπίτι θαφομοιωθεί με το σχολειό· τότες θα έχομε την αρμονική σύμπραξή τους» («Ο Νουμάς», 16/633, 1919).

Το δημοσίευμα της εφημερίδας «Πατρίς» του Πύργου, στο φύλλο της 2ας-5-1915, είναι δηλωτικό του πνεύματος που επικρατούσε τότε στην κοινωνία κι ήθελε η προσπάθεια για το «νέο» περιβάλλον να ´χει σύνολο χαρακτήρα και να είναι πάγκοινη – διαλέξαμε το συγκεκριμένο απόσπασμα, από τα πολλά που έχουμε υπόψη μας, διότι περιέχεται σε επαρχιακή εφημερίδα και δεικνύει το ενδιαφέρον για το φυσικό περιβάλλον της τοπικής κοινωνίας, η οποία μπορεί να είναι μακριά από τα κέντρα της πληροφόρησης (της γνώσης ακόμη…) και των αποφάσεων, έχει όμως συνείδηση κι ευθύνη για τον τόπο της: «Εγράφη εις τας ολίγας γραμμάς της Πατρίδος ότι εις σχολεία της Επαρχίας μας ιδρύθησαν σχολικοί κήποι τη πρωτοβουλία του διδασκάλου, ή της διδασκαλίσσης των περιφερειών εκείνων. Το γεγονός τούτο δεν δύναται η να προκαλέσει ζωηράν χαράν και συγχαρητήρια προς τους διδασκάλους, εις χείρας των οποίων η Πολιτεία αφενός και η κοινωνία και η οικογένεια αφετέρου ενεπιστεύθη την πνευματικήν και σωματικήν διάπλασιν και διαπαιδαγώγησιν της τρυφεράς και σφριγώσης νεολαίας, εις ην η Πατρίς στηρίζει πάσας αυτής τας ελπίδας. Η ίδρυσις των σχολικών κήπων εις τα διάφορα χωρία πρέπει να λάβη ευρυτέραν εξάπλωσιν, πρέπει κάθε χωρίον, ή κοινότης, να παραχωρήση το ανάλογον οικόπεδον δια την ίδρυσιν του κήπου. Και τότε παραλλήλως προς την διδασκαλίαν των γραμμάτων θα διδάσκεται και η αγάπη προς τα φυτά, η ζωή εις το ύπαιθρον, εις τον ελεύθερον αέρα, το φως, τον ήλιον. Τότε οι μικραί υπάρξεις δεν θα εξέρχωνται εις τας κοινωνίας και δεν θα ρίπτωνται εις τον αγώνα της ζωής ασθενικαί μαρασμώδεις την σωματικήν διασκευήν και τετυφλωμέναι το πλείστον την διάνοιαν. (…) Σήμερον δε ότε η Φιλοδασική Ένωσις κυρήσσει το ωραίον κύρηγμα της αναδασώσεως και της αποδόσεως του πράσινου ενδύματος εις τας παρθένους και θελγούσας Ελληνικάς γαίας, θα ηυχόμεθα όπως το παράδειγμα των ολίγων διδασκάλων της επαρχίας μας μιμηθούν και οι πολλοί δια της ιδρύσεως απανταχού των σχολικών κήπων, ίνα μαζί με τα γράμματα διδάσκεται η ζωή του υπαίθρου και ο έρως προς την εξοχήν, τα δένδρα, την εργασίαν».

Άλσος δημοτικού σχολείου Δράμας, που δημιουργήθηκε από τους μαθητές και τη δασική υπηρεσία κατά τη δεκαετία του 1920.

Άλσος δημοτικού σχολείου Δράμας, που δημιουργήθηκε από τους μαθητές και τη δασική υπηρεσία κατά τη δεκαετία του 1920.

Το παραπάνω δημοσίευμα έχει ενδιαφέρον και για έναν επιπρόσθετο λόγο: ότι διασυνδέει την προσπάθεια στους σχολικούς κήπους με αυτήν των αναδασώσεων, που άρχισε να πραγματοποιείται στη χώρα. Φυσικά, η διασύνδεση τούτη δεν αποτελεί εύρημα του συντάκτη του άρθρου· ήταν η αντίληψη των ανθρώπων τότε, που σε μια -κατά το μάλλον ή ήττον- γενικευμένη κλίμακα επιθυμούσαν την αναβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας, και το επιχειρούσαν με συνδυασμένες ενέργειες και πρακτικές, που στηρίζονταν σε συγκεκριμένες πολιτικές επίτευξης του στόχου αυτού. Η όλη προσπάθεια βρίσκει την αρχή της στο έτος 1900, όταν με το νόμο ΒΨΜ «Περί αναπτύξεως δασικών φυτειών πέριξ ή εντός κατωκημένων μερών και περί αναδασώσεων εν γένει» θεσμοθετήθηκε η δυνατότητα δάσωσης περιοχών της χώρας χωρίς βλάστηση και καθορίστηκε η υποχρέωση αναδάσωσης περιοχών που καταστράφηκε η βλάστησή τους. Η αναδάσωση, ως έχουσα ίδια βάση και ίδιο πεδίο ενδιαφέροντος με το σχολικό κήπο, δεν ημπορούσε να μη διασυνδεθεί με το έργο του και να μη συνδυασθούν στην πράξη σε επίπεδο ενεργειών, για την πραγμάτωση του κοινού σκοπού: της αναβάθμισης κι ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας.

Η αναδάσωση ως νεοφανής, πρωτοποριακή πράξη, με αγαθή προόρηση, είχε συνεπάρει τους Έλληνες κείνου του καιρού, οι οποίοι έσπευδαν να συμμετέχουν στο «διαφορετικό» που συντελούνταν στη χώρα. Φύτευαν λοιπόν· μαζί τους και οι μαθητές, οι οποίοι πρόσφεραν πρωτογενές υλικό για το σκοπό αυτό: τα δενδρύλλια που προέρχονταν από το σχολικό τους κήπο – ιδού η δημιουργία επί το έργον! Μάλιστα, ο τσιτσερόνε του γραπτού λόγου, ο αβρός διανοούμενος Στέφανος Γρανίτσας, χαρακτήριζε τους συμμετέχοντες στην παραπάνω προσπάθεια ως «νατουραλιστές» -φυσικά, χωρίς διάθεση ειρωνείας-, που μάλλον θα ήταν οι οικολόγοι τού σήμερα! – ιδέστε μιαν ωραία λέξη που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί αντί του «οικολόγου», ώστε να ξεχωριστεί ο επιστήμονας οικολόγος από τον ανησυχούντα πολίτη που δρα υπέρ του περιβάλλοντος… Όμως, δεν ημπορεί παρά να θεωρήσουμε την ενέργεια που έβγαζε ο άνθρωπος για την προσπάθεια τότε, ως εσωτερική παρόρμηση προερχόμενη από την επιθυμία του για δημιουργία. Ήταν μια του βάθους ορμή, που βρήκε έδαφος σε καιρούς θετικούς για να εκφραστεί. Ο ποιητής, με την αίσθηση τούτη να τον εμπνέει, καλεί:

«Γυρίστε μέσα σας τα μάτια
και γνωρίστε την αιώνια Επιθυμιά!
Και ξεδιψάστε τη με τον Αγώνα
πιότερο παρ’ ότι τον καιρό
που, πριν τη στοχαστείτε,
η Φύση,
με το χάιδεμά της,
την εξύπναε και τη χόρταινε μαζί!»

Στο άνθος των Ελλήνων»,, από τη «Συνείδηση της γης μου», Άγγελος Σικελιανός)

Προσπάθεια πρασινισμού ενός ακόμη ξηρού λόφου της Αθήνας: Αναδάσωση στο Λόφο του Αστεροσκοπείου.

Προσπάθεια πρασινισμού ενός ακόμη ξηρού λόφου της Αθήνας: Αναδάσωση στο Λόφο του Αστεροσκοπείου.

Ας δούμε τώρα -διότι σημειολογικά έχει τη σημασία του-, την πράξη της αναδάσωσης μέσα από τη σχέση του δασάρχη με τους μαθητές του σχολείου, όπως μας δίδεται στο «εν είδει αναγνωστικού» βιβλίο των Κ. Θ. Γιαννακόπουλου – Κ. Α. Σακελλάριου με τον τίτλο «Το Δάσος»: «Ο κ. Δενδρινός (ο δασάρχης) πόσον εχάρη, όταν είδε τα παιδιά να λάμπουν από υγείαν και χαράν δουλεύοντας στο σχολικό κήπο. Όταν μάλιστα ήκουσε να ομιλούν διά το φυτώριόν των και πώς με τα δένδρα που επεριποιούντο θα ανεδάσωνον ένα γυμνόν λόφον του χωρίου των, δεν συνεκρατήθη και είπε: Εύγε σας, παιδιά! Σας ανήκει κάθε αγάπη και κάθε εκτίμησις» (Γιαννακόπουλου Κ., Σακελλαρίου Κ., «Το Δάσος», έκδοση Α.Ι. Ράλλης, Αθήναι 1938, σελ. 10).

Αναδασώσεις από σχολεία και τη δασική υπηρεσία στους ξηρούς λόφους της Ελασσόνας και των Ιωαννίνων πριν από τον πόλεμο.

Αναδασώσεις από σχολεία και τη δασική υπηρεσία στους ξηρούς λόφους της Ελασσόνας και των Ιωαννίνων πριν από τον πόλεμο.

Υπό τη νέα θεώρηση, το παιδί διδασκόμενο αποκτά συνείδηση του ωραίου, του υψηλού, που προκύπτει από τη σχέση του ανθρώπου με τη γη, με τη φύση, με τα γύρα. Τούτο επιτυγχάνεται μέσα από την άσκηση του παιδιού στο σχολικό κήπο και στο πεδίο της φύσης, καλλιεργώντας και φυτεύοντας. Τ’ αποδίδει αυτά ο καθηγητής της Γεωπονικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Πάνος Θ. Αναγνωστόπουλος στο σύγγραμμά του για το σχολικό κήπο, που συνέγραψε το 1929: «Για την αποκατάστασιν μεταξύ των ανθρώπων του Ωραίου που δημιουργείται με το φυτό, και για τη δημιουργούμενην κατόπιν τούτου ορθήν αντίληψην του περιβάλλοντος και ορθήν προς αυτό συμπεριφοράν του ανθρώπου, είναι ανάγκη να διδαχθεί ο άνθρωπος από μικράς ηλικίας να παρατηρεί την ανάπτυξιν και εμφάνισιν των φυτών ως μορφών, υποκειμένων εις εξέλιξιν και μεταβολάς αναλόγως του περιβάλλοντός των. Κατά την ώριμον ηλικίαν θα μπορεί να ωφεληθεί ο άνθρωπος από την παρουσίαν του φυτού για να μελετήσει και τη δική του εξέλιξι, είτε συνεχίζων τον προς αυτό θαυμασμόν του, τον οποίον ανέπτυξεν από της παιδικής του ηλικίας, είτε διδασκόμενος, έστω και αργά, να εκτιμά την ευεργετικήν επίδρασιν του φυτού και την οικονομικήν αυτού συμβολήν εις την ευημερίαν του ανθρώπου. Αι διδασκαλίαι αύται θα γίνουν: α) διά των σχολικών κήπων και β) διά της φυτεύσεως φυτών, ανθέων, θάμνων και δένδρων έξω από την πόλιν και μέσα σε αυτήν» (Αναγνωστόπουλου Π., «Οδηγός του σχολικού κήπου», ιδιωτική έκδοση, Αθήναι 1929, σελ. 4, 5).

Το πώς «έδενε» ο σχολικός κήπος με την αναδασωτική προσπάθεια -ως έχοντα κοινό σκοπό και ίδιο προορισμό: την καλλιέργεια του φιλοπεριβαλλοντισμού και την αναβάθμιση του περιβάλλοντος του τόπου – το βλέπουμε στην προσπάθεια που διήγαγε ο Επιθεωρητής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ηρακλείου Κρήτης Ι. Σταυρακάκης το 1927, ο οποίος αξιούσε «από τούδε και στο εξής, έκαστος μαθητής να φυτεύει κατ’ έτος τουλάχιστον ένα δένδρον, υπό την επίβλεψιν του διδασκάλου», ενώ παράλληλα ζητούσε «κήπον δι’ έκαστον σχολείον, διά να καλλιεργούνται είδη ευδοκιμούντα εις την περιφέρειαν του σχολείου». Ζητούσε ακόμα από τους μαθητές την «καθ’ ομάδας, ανάληψιν προστασίας δένδρων καθ’ ορισμένας περιφερείας», καθώς και, «κατά την ημέραν της Πράσινης Εορτής να εκδράμωσι καθ’ ορισθησομένην ημέραν οι μαθηταί εις την εξοχήν προς φύτευσιν δένδρων» («Αγροτική Κρήτη», αριθ. 12, 21η Νοεμβρίου 1927). Ως αποτέλεσμα της προσπάθειας τούτης ήταν το 1928 να βραβευτεί το Δημοτικό Σχολείο Επισκοπής Ηρακλείου Κρήτης από την Εταιρεία Χημικών Λιπασμάτων με το πρώτο βραβείο (ποσό 3.000 δραχμών), το οποίο προκήρυσσε κάθε χρόνο η συγκεκριμένη εταιρεία με τον τίτλο «Έπαθλα εις τα Σχολεία», γιατί είχε φυτέψει το συγκεκριμένο σχολείο τη χρονιά κείνη τα περισσότερα δένδρα στην Ελλάδα.

Ανάλογο ετήσιο βραβείο με αυτό της Εταιρείας Χημικών Λιπασμάτων, είχε προκηρύξει και ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού το 1931 «επιθυμών να συντελέσει εις την ανάπτυξιν του ζήλου και ενδιαφέροντος των μαθητών προς τα δένδρα και να εμπνεύσει εις την νέαν γενεάν την οφειλομένην αγάπην και σεβασμόν προς το πράσινον». Το βραβείο απονέμονταν σε πέντε σχολεία, εκ 3.000 δραχμών έκαστο, που «θα καλλιεργήσωσι διά των μαθητών των τον καλλίτερον Σχολικόν Κήπον». Έχει σημασία το γεγονός ότι ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού δεν ήθελε το σχολικό κήπο αυστηρά γεωργικό, αλλά υπήρχε όρος στο διαγωνισμό ότι «μερίς των Σχολικών Κήπων θα χρησιμεύσει ως φυτώριον και σπορείον διά την παραγωγήν φυτών προς μεταφύτευσιν υπό των μαθητών εις διαφόρους αναδασωτέας εκτάσεις, δενδροστοιχίας και λοιπά κατάλληλα μέρη της περιφερείας των Δημοτικών Σχολείων» (τ’ αποσπάσματα προέρχονται από σχετική εγκύκλιο του Υφυπουργείου Τουρισμού, με ημερομηνία 30 Ιανουαρίου 1931).

(πάνω) Οι μαθητές του δημοτικού σχολείου Τσοτυλίου, με τους δασκάλους τους και το δασονόμο Τσοτυλίου, φωτογραφίζονται στο σχολικό τους κήπο. (κάτω) Μαθητές του δημοτικού σχολείου Τσοτυλίου φυτεύουν στον περιβάλλοντα χώρο του σχολείου, με την καθοδήγηση των δασκάλων τους και του δασονόμου Τσοτυλίου το 1929 - έχει την αξία της η σημείωση στο πίσω μέρος της δεύτερης φωτογραφίας: «Το σπάνιον νεόδμητον Δημοτικόν Σχολείον Τσοτυλίου, τελευταία λέξις της οικοδομικής»!...

(πάνω) Οι μαθητές του δημοτικού σχολείου Τσοτυλίου, με τους δασκάλους τους και το δασονόμο Τσοτυλίου, φωτογραφίζονται στο σχολικό τους κήπο. (κάτω) Μαθητές του δημοτικού σχολείου Τσοτυλίου φυτεύουν στον περιβάλλοντα χώρο του σχολείου, με την καθοδήγηση των δασκάλων τους και του δασονόμου Τσοτυλίου το 1929 – έχει την αξία της η σημείωση στο πίσω μέρος της δεύτερης φωτογραφίας: «Το σπάνιον νεόδμητον Δημοτικόν Σχολείον Τσοτυλίου, τελευταία λέξις της οικοδομικής»!…

Τέλος, ένας άλλος Επιθεωρητής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ο της Μαντινείας και Κυνουρίας Κ. Μιχαηλίδης, ονειρευόταν να κάμει Arcadia την Αρκαδία –τον τόπο δηλαδή που έψαχναν οι ποιητές!-, γι’ αυτό και καλούσε τη νέα γενιά να φυτεύει συνεχώς κι ακαταπαύστως, και να εξημερώνει και να περιποιείται τα δένδρα. Σημείωνε σε εγκύκλιό του: «Η μέλλουσα γενεά πρέπει να εξοικειωθεί προς την ιδέαν του πρασίνου και μετά θρησκευτικής ευλαβείας να φέρεται προς το ζείδωρον και πλουτοπαραγωγόν δένδρον. Και όχι μόνον τούτο, αλλά και να θεωρεί υποχρέωσιν της να εξημερώνει τα άγρια δένδρα, να τα πολλαπλασιάζει, να παράγει νέας ποικιλίας, επαυξάνουσα ούτω τα εισοδήματά της και συντελούσα εις τον εκπολιτισμόν της χώρας μας» – υπήρχε δηλαδή ιδέα κι όραμα για το μέλλον της χώρας…

Του Αντώνιου Β. Καπετάνιου

(Α΄ μέρος) Από τη μάθηση της γεωργίας στη μάθηση της φύσης 


Αποτελεί μέρος του δοκιμίου “Ο Σχολικός κήπος”, που δημοσιεύτηκε σε πέντε συνέχειες από Δεκ. 2012 έως Απρ. 2013 στη στήλη Γαίας Ανάγνωσμα του e-περιοδικού για την αρχιτεκτονική www.greekarchitects.gr

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΕπιλογές - Προτάσεις

Tags: , , ,

Απάντηση

No announcement available or all announcement expired.
Αρέσει σε %d bloggers: