ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

Ευάγγελος Μανωλάς¹ και Κωνσταντίνος Σούτσας²

Περίληψη

Η εργασία αυτή διερευνά τις πεποιθήσεις και πρακτικές των κυριότερων θρησκειών του κόσμου σε σχέση με το φυσικό κόσμο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Χριστιανισμό, Ισλαμισμό, Ινδουισμό, Βουδισμό και Κομφουκιανισμό. Οι θρησκείες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο για να αλλάξουν προς το καλύτερο ανθρώπινες στάσεις και συμπεριφορές. Οι περισσότερες θρησκείες έχουν κοινές αξίες και επιδιώξεις. Το πεδίο θρησκεία και οικολογία μόλις πρόσφατα άρχισε να αναπτύσσεται. Η πρόκληση σήμερα είναι οι κοινές αξίες και επιδιώξεις να επεκταθούν στο φυσικό κόσμο. Επιπλέον, το μέγεθος και η πολυπλοκότητα των σύγχρονων περιβαλλοντικών προβλημάτων απαιτούν συνεργατικές προσπάθειες και μεταξύ των θρησκειών αλλά και μεταξύ θρησκειών και άλλων πεδίων της ανθρώπινης σκέψης και δραστηριότητας.

Λέξεις κλειδιά: Θρησκείες, οικολογία, ηθική

Εισαγωγή

Στο διάβα του χρόνου όλες οι θρησκείες έχουν υποστηρίξει την αλληλεξάρτηση της ζωής στη γη. Όμως, μια περισσότερο συστηματική σύνδεση της θρησκείας με την οικολογία είναι πρόσφατο φαινόμενο (Tucker & Grim 2007).

Αν και οι θρησκείες έχουν δράσει συχνά προς όφελος του συντηρητισμού, εντούτοις, έχουν πολλές φορές προκαλέσει και την κοινωνική αλλαγή. Τον 20ο αιώνα μπορούν να αναφερθούν τα εξής παραδείγματα: η δράση του Martin Luther King στις Ηνωμένες πολιτείες της Αμερικής τη δεκαετία του 1960, η Ιρανική επανάσταση του 1979, η υποστήριξη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας προς το συνδικάτο Αλληλεγγύη τη δεκαετία του 1980, ο αγώνας του Αρχιεπισκόπου Tutu στη Νότα Αφρική ενάντια στο apartheid (Haralambos & Holborn 1995). Πιο πρόσφατα, θρησκευτικές ομάδες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ενός κινήματος με όνομα Jubillee 2000 για τη μείωση του χρέους των φτωχών κρατών (Grim 2009).

Η θρησκεία αφορά πεποιθήσεις, πρακτικές, αρχές, διαδικασίες και δομές οι οποίες μεταφέρουν στον άνθρωπο μια αίσθηση υπευθυνότητας και ολοκλήρωσης (Grim & Tucker 2009). Αν και η συστηματική ενασχόληση των θρησκειών με το περιβάλλον είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο, εντούτοις, πρέπει να επισημανθεί η ηθική ισχύς των θρησκειών για δημιουργία περισσότερο φιλο-περιβαλλοντικών στάσεων, πρακτικών και δημόσιων πολιτικών.

Οι περισσότερες θρησκείες έχουν κοινές αξίες και επιδιώξεις. Στις κοινές αξίες και επιδιώξεις των περισσότερων θρησκειών σε σχέση με το φυσικό κόσμο μπορούν να αναφερθούν ο σεβασμός, η εγκράτεια, η υπευθυνότητα, η έμφαση στην αλληλεξάρτηση όλης της ζωής στη γη. Αξίες όπως οι παραπάνω έχουν στο παρελθόν συνδεθεί κυρίως με άλλες διαστάσεις της καθημερινότητας, η πρόκληση τώρα είναι οι αξίες αυτές να επεκταθούν στο φυσικό κόσμο (Grim & Tucker 2009).

Οι θρησκείες σήμερα έχουν παρουσία παντού, με οπαδούς πολύ πέρα από τη χώρα προέλευσης μιας συγκεκριμένης θρησκείας. Εν δυνάμει οι θρησκείες έχουν τεράστιες δυνατότητες να αλλάξουν στάσεις και συμπεριφορές. Οι θρησκείες ανθίζουν παντού στον κόσμο. Ακόμη και σε χώρες όπως η Ρωσία όπου οι κυβερνήσεις, λόγω κομμουνισμού, δεν συμπεριφέρονταν ευνοϊκά προς το θεσμό της θρησκείας,  το θρησκευτικό αίσθημα του λαού δεν χάθηκε ποτέ.  Και ούτε επαληθεύτηκε η πρόβλεψη ότι οι θρησκείες θα εξαφανίζονταν με την εξάπλωση της εκκοσμίκευσης (Tucker 2002).

Η εργασία αυτή μέσα από διερεύνηση των πεποιθήσεων και πρακτικών των κυριότερων θρησκειών του κόσμου σε σχέση με το φυσικό κόσμο επιχειρεί να αναδείξει τη σπουδαιότητα του θεσμού της θρησκείας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Χριστιανισμός

Ο Lynn White (1967) συνέδεσε τον Χριστιανισμό με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Ο White ισχυρίστηκε ότι «ο Χριστιανισμός είναι η πιο ανθρωποκεντρική θρησκεία που έχει υπάρξει ποτέ» και ότι «είναι θέλημα Θεού να μπορεί ο άνθρωπος να εκμεταλλεύεται τη φύση προς όφελος του». Η πηγή που χρησιμοποίησε προέρχεται από τη Γένεση: «και τους ευλόγησε ο Θεός και είπε σ’ αυτούς ο Θεός: Αυξάνεστε και πληθύνεστε και γεμίστε τη γη, και κυριεύστε την, και εξουσιάζετε επάνω στα ψάρια της θάλασσας, κι’ επάνω στα πουλιά του ουρανού κι’ επάνω σε κάθε ζώο που κινείται επάνω στη γη» (Αποστόλου 2014).

Πολλοί θεολόγοι αντικρούουν την άποψη του White παραθέτοντας τα εξής:

• Την αγάπη του Θεού για όλες τις ζωντανές υπάρξεις της Δημιουργίας

• Τους ρόλους του Αδάμ και της Εύας ως διαχειριστές και φύλακες του Κήπου της Εδέμ

• Την περίπτωση της Κιβωτού του Νώε, περίπτωση η οποία αναδεικνύει την ανάγκη διατήρησης της βιοποικιλότητας (Goffman 2005).

Επίσης, αυτοί που κατηγορούν τον Χριστιανισμό για τα περιβαλλοντικά προβλήματα του κόσμου αγνοούν ότι η έννοια «κυριαρχία του ανθρώπου» είναι στην πραγματικότητα υποταγή. Αυτός που διαχειρίζεται τη δημιουργία είναι υπόλογος στον ιδιοκτήτη, το Θεό, τον Δημιουργό.

Επιπλέον, η άνοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας στη Δύση αποδυνάμωσαν Χριστιανικές αξίες. Η συμπεριφορά του ανθρώπου προς τη φύση ήταν στην πραγματικότητα απολυταρχική συμπεριφορά και όχι υποταγή και υπευθυνότητα όπως περιγράφει η Γένεση (Brett-Crowther 2014).

Δύο σημαντικοί άξονες του Χριστιανισμού για τη φύση είναι: 1) η ενότητα της δημιουργίας και 2) η αγαθότητα της πλάσης.

Συνεχώς στην περιγραφή της δημιουργίας επαναλαμβάνεται ως επωδός η φράση «και είδε ο Θεός ότι ήταν καλό». Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ο Θεός απόλαυσε την πράξη της δημιουργίας και απολαμβάνει να την παρατηρεί ως ολοκληρωμένο έργο. Γι’ αυτό τοποθέτησε τον άνθρωπο σε ένα περιβάλλον με ποικιλία χρωμάτων, σχημάτων και αρωμάτων. Ο Δημιουργός θα μπορούσε να έχει φτιάξει ένα μόνο είδος φυτών ώστε να εξασφαλίζεται το απαραίτητο για τη ζωή οξυγόνο. Κι όμως δημιούργησε πολλά και διαφορετικά είδη ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να απολαμβάνει, να χαίρεται. Η φύση είναι αποτέλεσμα της αγάπης του Θεού για τον άνθρωπο, σε πλήρη αρμονία με την Θεία αισθητική Του. Συνεπώς, η καταστροφή του περιβάλλοντος είναι ενάντια στη θέληση του Θεού, δεν είναι Χριστιανική πράξη (Αποστόλου 2014).

Η ενότητα της δημιουργίας και αγαθότητα της πλάσης είναι έννοιες που σημαίνουν ότι η φύση έχει εγγενή αξία. Επιπλέον, αφού οι άνθρωποι δημιουργήθηκαν κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση Θεού είναι υπεύθυνοι πρώτα απέναντι στο Θεό και μετά απέναντι στην πλάση που τους περιβάλλει. Οι άνθρωποι είναι διαχειριστές της φύσης.

Τι σημαίνει ότι ο Αδάμ και η Εύα τοποθετήθηκαν σε κήπο, τον Κήπο της Εδέμ; Ποια η ευρύτερη συμβολική σημασία αυτής της πράξης του Θεού; Μπορούν να γίνουν οι εξής επισημάνσεις:

• Ο κήπος παρέχει τροφή, νερό και άλλα αγαθά απαραίτητα για τη διατήρηση της ζωής σε όλες τις μορφές της

• Ο κήπος θα πρέπει να διατηρείται ως τόπος αισθητικής ομορφιάς

• Ο κήπος είναι τόπος όπου οι άνθρωποι μπορούν να δημιουργούν

• Ο κήπος πρέπει να προστατεύεται προς όφελος μελλοντικών γενεών (Houghton 1997).

Ισλαμισμός

Στο Κοράνι, το ιερό βιβλίο του Ισλαμισμού, ο άνθρωπος έχει εξέχουσα θέση. Σύμφωνα με το Κοράνι η δημιουργία του κόσμου αποτελεί μεγαλύτερη πραγματικότητα από τη δημιουργία της ανθρωπότητας (Kirman 2008) αλλά οι άνθρωποι έχουν το προνόμιο να έχουν οριστεί από το Θεό ως διαχειριστές του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο διαβιούν.

Khalifa σημαίνει «βοηθός», δηλαδή ο άνθρωπος είναι η μόνη ύπαρξη στην οποία ο Θεός έχει εμπιστευθεί της προστασία της Γης (Kirman 2008). Ο Ισλαμισμός δεν επικροτεί απόψεις οι οποίες απειλούν την οικολογική ισορροπία της φύσης. Ο Ισλαμισμός επιτρέπει (halal) μερικά πράγματα και απαγορεύει (haram) κάποια άλλα. Για παράδειγμα, το Κοράνι απαγορεύει την κατανάλωση χοιρινού κρέατος και των παραγώγων του. Η αφαίρεση της ζωής ενός ζώου θεωρείται πράξη αφοσίωσης και για αυτό πρέπει να γίνεται με τον συντομότερο και λιγότερο οδυνηρό τρόπο, δηλαδή κόβοντας το λαιμό του ζώου. Επίσης, τη στιγμή που αφαιρείται η ζωή από ένα ζώο ο άνθρωπος θα πρέπει να επικαλείται το όνομα του Θεού. Επιπλέον, δεν πρέπει να αφαιρείται η ζωή ενός ζώου μπροστά σε κάποιο άλλο για να μη βασανίζεται το ζώο που είναι παρόν. Ο Ισλαμισμός επιτρέπει στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν ζώα για τροφή, ρουχισμό και στις μεταφορές αλλά αυτό πρέπει να γίνεται με τη μεγαλύτερη δυνατή προσοχή και ευγένεια (Sponsel 2013)

Ο όρος Islam προέρχεται από τον όρο salam-silm που σημαίνει ειρήνη, ασφάλεια, ολότητα. Ο όρος tawhid ή η ενότητα της δημιουργίας αποτελεί τη βάση για ειρηνικές και δίκαιες σχέσεις. To tawhid είναι εξαιρετικά σημαντική έννοια στον Ισλαμισμό. Ο Αλλάχ είναι ενότητα ή η ενότητα που Εκείνος εκπροσωπεί αντικατοπτρίζεται στην ενότητα ανθρώπου και φύσης. Ενότητα σημαίνει αλληλεξάρτηση. Ο άνθρωπος είναι αναπόσπαστο μέρος της φύσης (Watling 2008).

Επίσης, στον Ισλαμισμό υπάρχει η έννοια Akrah που σημαίνει υπευθυνότητα. Ο Ισλαμισμός διδάσκει ότι μια μέρα ο Αλλάχ θα μας κρίνει για την υπευθυνότητά μας για το πόσο πιστά εφαρμόσαμε τις οδηγίες Του. Είμαστε άξιοι διαχειριστές του φυσικού μας περιβάλλοντος; Διατηρήσαμε την αρμονία της Γης; Το Κοράνι επίσης διδάσκει ότι ο Αλλάχ μας επιτρέπει να απολαμβάνουμε τους καρπούς της Γης αλλά ο άνθρωπος θα πρέπει να αποφεύγει τη δημιουργία πλεονασμάτων τα οποία οδηγούν στη σπατάλη (waste).

Τα παραπάνω έχουν ενσωματωθεί στη Sharia, τους νόμους του Ισλάμ. Για παράδειγμα, η Sharia προστατεύει τα ζώα από τη βαναυσότητα. Επίσης, προστατεύει τα δάση και περιορίζει την ανάπτυξη των πόλεων (Mohtadi 2015).

Ινδουισμός

Ο Ινδουισμός είναι μια από τις αρχαιότερες θρησκείες του κόσμου. Ο Ινδουισμός κηρύττει απέραντο σεβασμό προς το φυσικό κόσμο που μας περιβάλλει.

Όλες οι ζωντανές υπάρξεις είναι δημιουργήματα του Θεού και η στάση του ανθρώπου απέναντι τους θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από σεβασμό και συμπόνια. Και αυτό γιατί η ψυχή μπορεί να επανεμφανιστεί με άλλη μορφή ζωής. Λόγω αυτής ακριβώς της πεποίθησης στην ιερότητα της ζωής οι περισσότεροι Ινδουιστές είναι χορτοφάγοι.

Στον Ινδουισμό, το άτομο στο οποίο απονέμεται ο μεγαλύτερος σεβασμός είναι ο Ινδουιστής ασκητής (sadhus) ο οποίος ζει εκτός κοινωνίας, σε δάση ή σπηλιές, ή που ταξιδεύει πεζός από πόλη σε πόλη. Τα άτομα αυτά υπερηφανεύονται για τη λιτή ζωή τους.

Ο Ινδουισμός ισχυρίζεται ότι η αληθινή ευτυχία προέρχεται από μέσα μας και όχι από υλικά αγαθά. Κατά συνέπεια, ο υλικός πλούτος δεν πρέπει να έχει σημαντική θέση στη ζωή του ανθρώπου.

Οι Ινδουιστές σέβονται τα ιερά ποτάμια, βουνά, δάση και ζώα και αγαπούν να βρίσκονται κοντά στη φύση. Ο Ινδουισμός θεωρεί ιερά, αγαθά όπως δέντρα και ποτάμια. Ένα γιγάντιο δέντρο συχνά χρησιμοποιείται ως μεταφορά για τη γη, με αλληλένδετες ρίζες και κλαδιά, μια μεγάλη οικολογική κοσμολογία (Dayal 2011).

Ο Ινδουισμός επίσης υποστηρίζει τη σπουδαιότητα ενός βιώσιμου μη υλιστικού τρόπου ζωής. Ο Μαχάτμα Γκάντι, ένας από τους ιδρυτές του σύγχρονου Ινδικού έθνους, χρησιμοποίησε τον Ινδουισμό ως βάση για την πίστη του στην ταπεινότητα, τη μη βία (ahimsa) και την αναζήτηση της αλήθειας (satagraha). Ο Γκάντι περπατούσε κατά μήκος και πλάτος της Ινδίας σχεδόν χωρίς υπάρχοντα, κηρύττοντας τη χορτοφαγία και τις φυσικές θεραπείες. Ο Γκάντι θεωρείται πρότυπο υπεύθυνης περιβαλλοντικής συμπεριφοράς.

Αν και κάποιες πλευρές του Ινδουισμού δεν υποστηρίζουν το περιβαλλοντικό κίνημα, εντούτοις, οι περισσότεροι Ινδοί ζούν σε αγροτικές περιοχές σε αρμονία με τη φύση. Ο πληθυσμός αυτός είναι υπέρ του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Τα περισσότερα προϊόντα κατασκευάζονται τοπικά και αφήνουν μικρό οικολογικό αποτύπωμα (Goffman 2005).

Βουδισμός

Κάποιος γίνεται Βουδιστής όταν ορκίζεται δημόσια να αναζητήσει καταφύγιο σε αυτόν που είναι Πεφωτισμένος (ή Αφυπνισμένος), στη διδασκαλία Του (Dharma) και στην κοινότητα των Βουδιστών (Sangha).  Και τα τρία αυτά καταφύγια σχετίζονται με τη φύση. Για παράδειγμα, η γέννηση, η φώτιση, η διδασκαλία και ο θάνατος του Βούδα συνδέονται στενά με τα δέντρα. Ανάμεσα σε άλλα πράγματα, ο όρος Dharma σημαίνει φύση (Sponsel 2013).

Οι κανόνες για τους Βουδιστές μοναχούς (vinaya), κανόνες που σε αριθμό υπερβαίνουν τους διακόσους, συμπεριλαμβάνουν έννοιες όπως μη βία, συμπόνια και αγάπη προς όλες τις υπάρξεις. Οι Βουδιστές μοναχοί απαγορεύεται να σκοτώνουν ζωντανές υπάρξεις για τροφή ή ακόμη και για λόγους αυτοάμυνας (Sponsel 2013). Για παράδειγμα, ο Βούδας απαγόρευε τα ταξίδια την εποχή των βροχοπτώσεων για να προστατεύονται υπάρξεις όπως σκουλήκια και έντομα που βγαίνουν στην επιφάνεια λόγω των συγκεκριμένων καιρικών συνθηκών. Το ίδιο ενδιαφέρον για τη μη βία αποτρέπει ένα καλόγερο από το να σκάβει στο έδαφος. Μια φορά ένας μοναχός που πριν χριστεί μοναχός ήταν αγγειοπλάστης, έχτισε για τον εαυτό του μια καλύβα από πυλό και της έβαλε φωτιά ώστε να αποκτήσει τέλειο φινίρισμα. Ο Βούδας διαφώνησε έντονα με τη συγκεκριμένη πράξη μια και πολλές ζωντανές υπάρξεις θα καιγόντουσαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Η καλύβα γκρεμίστηκε για να μη δημιουργηθεί κακό προηγούμενο (de Silva 2013)

Όσον αφορά διαλογισμό, πέρα από τους μοναχούς μπορούν να εμπλακούν και οι κοινοί άνθρωποι. Σημεία άσκησης διαλογισμού αποτελούν τα δάση και οι σπηλιές ή τα ταξίδια σε ιερά μέρη που σχετίζονται με το Βούδα. Επιπλέον, όλοι μπορούν να γίνουν χορτοφάγοι ώστε να κάνουν λιγότερο κακό σε άλλες ζωντανές υπάρξεις (Sponsel 2013).

Οι τέσσερις ευγενείς αλήθειες που ο Βούδας ανακάλυψε μετά από φώτιση δείχνουν ότι αιτία της δυστυχίας είναι οι επιθυμίες, ότι η δυστυχία σταματάει όταν σταματούν οι επιθυμίες και ότι αυτό συμβαίνει όταν κάποιος ακολουθήσει τη μέση οδό, δηλαδή το οκταπλό μονοπάτι. Το οκταπλό μονοπάτι περιλαμβάνει: 1) ορθή αντίληψη, 2) ορθή σκέψη, 3) ορθή ομιλία, 4) ορθή πράξη, 5) ορθό τρόπο ζωής, 6) ορθές επιδιώξεις, 7) ορθή μέριμνα και 8) ορθή αυτό-συγκέντρωση (Sponsel 2013, Γκάαρντερ κ.ά. 2010). Τα οκτώ αυτά σημεία μπορούν να συνδεθούν με τη φύση με πολλούς τρόπους. Για παράδειγμα, η εγκράτεια όσον αφορά κατανάλωση υλικών αγαθών θα μειώσει την πίεση στο περιβάλλον καθώς και τη σπατάλη αλλά και τη ρύπανση (Sponsel 2013).

Κομφουκιανισμός

Ο Κομφουκιανισμός συμπεριλαμβάνει την τριάδα Ουρανός, Γη και Άνθρωπος. Τα τρία αυτά στοιχεία είναι απολύτως απαραίτητα για την τελική αρμονία. Κατά συνέπεια, η σχέση άνθρωπος –περιβάλλον είναι σημαντική στον Κομφουκιανισμό.

Ο Κομφουκιανισμός θεωρεί ότι τα πάντα στη φύση βρίσκονται σε σχέση αλληλεξάρτησης σχηματίζοντας ένα οργανικό όλο.  Η έννοια οργανικό όλο σημαίνει ότι το σύμπαν χαρακτηρίζεται από ενότητα και αλληλεξάρτηση. Δεν υπάρχει Δημιουργός Θεός του Σύμπαντος. Ο Κομφουκιανισμός ενδιαφέρεται λιγότερο για θεωρίες προέλευσης του Θεού και περισσότερο για το ότι υπάρχει μια συνεχής πραγματικότητα ενός αυτό-παραγόμενου και αλληλεξαρτώμενου σύμπαντος (Tucker 1998).

Η υλική δύναμη του σύμπαντος είναι το τσι (ch’i). Το τσι είναι το ενοποιό στοιχείο του κόσμου και δημιουργεί τη βάση για αμοιβαιότητα μεταξύ ανθρώπου και φυσικού κόσμου. Το τσι αποτελεί τη βάση για την συνεχή διαδικασία αλλαγής και μετασχηματισμού στο σύμπαν. Ο όρος σενγκ-σενγκ (sheng-sheng), δηλαδή «παραγωγή και αναπαραγωγή» χρησιμοποιείται επανειλημμένα σε κείμενα του Κομφουκιανισμού για να εξηγήσει την έννοια της δημιουργικότητας της φύσης. Η φύση μπορεί να δημιουργεί συνεχώς νέα ζωή (Tucker 1998).

Ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης και άνθρωπος και φύση βρίσκονται σε σχέση αρμονίας. Αφού ο άνθρωπος είναι κομμάτι της φύσης πρέπει κατά συνέπεια να ενεργεί σύμφωνα με τους νόμους της. Ο Κομφουκιανισμός δεν θεωρεί ότι οι άνθρωποι κυριαρχούν επί της φύσης, πιστεύει ότι άνθρωπος και φύση είναι ένα και κηρύττει την ενότητα μεταξύ των δύο.

Επίσης, ο Κομφουκιανισμός θεωρεί ότι οι άνθρωποι πρέπει να ελέγχουν τις επιθυμίες τους και να εκμεταλλεύονται τους φυσικούς πόρους με τρόπο ώστε η παραγωγή και η κατανάλωσή τους να βρίσκονται σε ισορροπία. Και ο ίδιος ο Κομφούκιος ήταν αντίθετος με την αλόγιστη χρήση φυσικών πόρων (Tianchen 2003).

Κατά το Zhang Zai:

Ο ουρανός είναι ο πατέρας μου και η Γη η μητέρα μου, και ακόμη κι εγώ ένα τόσο μικρό πλάσμα αισθάνομαι απέραντη ασφάλεια ανάμεσα τους.

Κατά συνέπεια, αυτό το οποίο γεμίζει το σύμπαν είναι το σώμα μου και αυτό το οποίο κατευθύνει το σύμπαν είναι η ψυχή μου.

Όλοι οι άνθρωποι είναι αδέρφια μου και όλα τα πλάσματα σύντροφοι μου (Confucian statement on the protection of the planet 2015).

Συμπέρασμα

Αν η περιβαλλοντική κρίση σημαίνει ότι η θρησκεία πρέπει να αλλάξει, είναι επίσης αλήθεια ότι δια μέσου των αιώνων οι θρησκείες ανέπτυξαν πολύ χρήσιμους τρόπους για να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε και να απαντήσουμε στον πόνο και στην αδικία. Για εκατομμύρια ανθρώπους η θρησκεία παραμένει ο θεματοφύλακας των πιο σημαντικών ηθικών αξιών. Μέσα στο πλαίσιο αυτό οι θρησκείες παρέχουν πηγή κινητοποίησης ανθρώπων για πολιτική δράση. Η θρησκεία έχει τη δύναμη να κινητοποιήσει τους ανθρώπους, να αλλάξει στάσεις και συμπεριφορές. Το πεδίο θρησκεία και οικολογία μόλις πρόσφατα άρχισε να αναπτύσσεται. Η πρόκληση σήμερα είναι οι κοινές αξίες και επιδιώξεις να επεκταθούν στο φυσικό κόσμο. Επιπλέον, το μέγεθος και η πολυπλοκότητα των σύγχρονων περιβαλλοντικών προβλημάτων απαιτούν συνεργατικές προσπάθειες και μεταξύ των θρησκειών αλλά και μεταξύ θρησκειών και άλλων πεδίων της ανθρώπινης σκέψης και δραστηριότητας.

———  ———

¹Ευάγγελος Μανωλάς
Αναπληρωτής Καθηγητής
Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων
Σχολή Επιστημών Γεωπονίας και Δασολογίας ΔΠΘ
E-mail: emanolas@fmenr.duth.gr

²Κωνσταντίνος Σούτσας
Ομότιμος Καθηγητής
Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων
Σχολή Επιστημών Γεωπονίας και Δασολογίας ΔΠΘ
E-mail: soutsas@fmenr.duth.gr

* Η παρούσα εργασία έχει δημοσιευτεί ως αυτοτελές κεφάλαιο στο συλλογικό έργο: Περιβαλλοντική Πολιτική: Θεωρία και Πράξη / Τόμος προς Τιμήν του Αλκιβιάδη Δερβιτσιώτη, Ε. Μανωλάς (Επιμ), Ορεστιάδα: Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, Σχολή Επιστημών Γεωπονίας και Δασολογίας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, 2015, σελ. 164 – 171.

———  ———

Βιβλιογραφία 

Ι. Ελληνόγλωσση

Αποστόλου, Κ. (2008). Οικολογία και χριστιανισμός. Ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2014 από: http://christianity-science.gr/files/Oikologia-Xristianismos.pdf

Γκάαρντερ, Γ., Χέλερν, Β., Νότακερ, Χ. (2010). Το Βιβλίο των Θρησκειών. Αθήνα: Μεταίχμιο.

ΙΙ. Ξενόγλωσση

Brett-Crowther, M. (2014). The theology and ethics of the environment. Biota, Climate, Landscapes. No. 1, pp. 4-16.

Confucian Statement on the Protection of the Planet (2015). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2015 από: http://www.arcworld.org/downloads/Confucian-Statement-on-Ecology.pdf

Carroll, J.E. (2004). Sustainability and Spirituality. New York: State University of New York Press, Albany.

Dayal, P. (2011). Environment stewardship and religion. International Journal of Educational Research and Technology. Vol. 2, No. 1, pp. 26-35.

de Silva, L. (2013). The Buddhist Attitude towards Nature. Access to Insight (Legacy Edition). 30 November. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2015 από: http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/desilva/attitude.html

Gottlieb, R.S. (2006). Introduction: Religion and Ecology – What is the connection and why does it matter? The Oxford Handbook of Religion and Ecology. Oxford: Oxford University Press. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2015 από: http://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780195178722.001.0001/oxfordhb-9780195178722-e-1

Goffman, E. (2005). God, humanity, and nature: comparative religious views of the environment. CSA Discovery Guides. Ανακτήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2015 από: http://www.csa.com/discoveryguides/envrel/review.php

Grim, J., Tucker, M.E. (2009). The Emerging Alliance of World Religions and Ecology, Carnegie Council. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2014 από: https://www.carnegiecouncil.org/publications/ethics_online/0037.html/_res/id=sa_File1/The_Emerging_Alliance_of_World_Religions_and_Ecology.pdf

Haralambos, M., Holborn, M. (1995). Sociology: Themes and Perspectives. 4th Edition. London: Collins Educational.

Houghton, J. (1997). Christians and the environment: Our opportunities and responsibilities. Science & Christian Belief. Vol. 9, No. 2, pp. 101-111.

Kirman, M. Ali (2008). Religious and secularist views of the nature and the environment. The Journal of International Social Research, Vol. 1/3, pp. 267-277.

McKibben, B. (2001). Where do we go from here? Daedalus. September, pp. 301-310. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2015 από: https://www.amacad. org/multimedia/pdfs/publications/daedalus/fall2001/01_fall_daedalus_Mckibben.pdf

Mohtadi, N. (2015). New perspectives: religion and environmental governance. Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2015 από: http://iranrooyan.org/wp-content/uploads/2012/06/IR-FS-New-Perspectives-R-and-EG-FINAL-032712-12.pdf

Sponsel, L.E. (2013). Religion, nature and environmentalism, Encyclopedia of Earth. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2014 από: http://www.eoearth. org/view/article/155698/

Tianchen, L. (2003). Confucian ethics and the environment.  Culture Mandala: The Bulletin of the Centre for East-West Cultural and Economic Studies. Vol. 6, No, 1. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014 από: http:// epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1075&context=cm

Tucker, M.E (1998). Confucianism and ecology: Potential and limits. The Forum on Religion and Ecology at Yale. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014 από: http://fore.research.yale.edu/religion/confucianism/

Tucker, M.E. (2002). Religions enter an ecological phase. E-The Environmental magazine. Vol. XIII, No. 6, November-December. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014 από: http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln481/E-mag/Tucker.htm

Tucker, M.E., Grim, J. (2007). The greening of the world’s religions. The Chronicle Review. Volume 53, Issue 23, Page B9. Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2014 από: http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln481/Tucker-Grim-Chronicle.htm

Tucker, M.E., Grim, J. (2009). Overview of world religions and ecology. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014 από: http://fore.research.yale.edu/religion/

Watling, T. (2008). The field of religion and ecology: Addressing the environmental crisis and challenging faiths. In: de Vries, H. (Ed), Religion: Beyond a Concept. New York: Fordham Press, pp. 473-489.

White, L. (1967). The historical roots of our ecological crisis. Science. Vol. 155, No. 3767, pp. 1203-1207.

———  –——–


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 07.07.2017

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s