Απέναντι στην απουσία χαρτών, ο ελλιπής σχεδιασμός δεν είναι λύση

Σε λιγότερο από ένα μήνα, στις 27 Ιουλίου, ολοκληρώνεται η διαδικασία ανάρτησης του 35% των δασικών χαρτών της επικράτειας, ενός έργου που απασχολεί τη δημόσια ζωή από το 1979. Η πρώτη νομοθετική πρόβλεψη για την κατάρτιση δασολογίου γίνεται με το νόμο 998 εκείνης της χρονιάς, με τον οποίο αναγνωρίζονται οι δασικοί χάρτες ως απαραίτητο στοιχείο της δασικής προστασίας. Οι διατάξεις του νόμου αυτού έμειναν, όμως, ανενεργές. Σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα, το Συμβούλιο της Επικρατείας αυτονομεί το Δασολόγιο από τη σύσταση του Κτηματολογίου, θεωρώντας ουσιαστικά ότι η σύνταξη των δασικών χαρτών οφείλει να προηγηθεί αυτής του Κτηματολογίου, ανοίγοντας, έτσι, το δρόμο για την πραγματοποίηση ενός περιβαλλοντικού έργου που θα αναβάθμιζε την προστασία των δασικών εκτάσεων της χώρας.

Χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης

Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων είκοσι χρόνων κυρώθηκε μόλις το 1% των δασικών χαρτών. Τώρα το υπουργείο Περιβάλλοντος υιοθετεί ένα χρονοδιάγραμμα που στόχο έχει την ολοκλήρωση του έργου μέσα στο 2019. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί η κύρωση των χαρτών που θα αναρτηθούν στο τέλος Σεπτεμβρίου, για το τμήμα που δεν υπάρχουν αντιρρήσεις και το Φεβρουάριο του 2018 για το κομμάτι εκείνο στο οποίο υπάρχουν ενστάσεις. Μέσα στο 2017 θα αναρτηθεί ένα ακόμα 17% με περιοχές κυρίως της κεντρικής Μακεδονίας, με στόχο να κυρωθεί το Πάσχα του 2018. Για το υπόλοιπο 46% αναμένεται προκήρυξη μελετών με μικρότερο κόστος μέσα στο καλοκαίρι του 2017.

Η σύνταξη των δασικών χαρτών καθιστά ορατές τις πολλές και διαφορετικές παραμέτρους και προσεγγίσεις του ζητήματος —ιδιοκτησιακές, χωροταξικές, περιβαλλοντικές—, αλλά και τις παθογένειες ενός συστήματος που για δεκαετίες ολόκληρες άφησε —και αφήνει ακόμα— ένα μεγάλο κομμάτι δημόσιας ιδιοκτησίας, τις δασικές εκτάσεις, να ορίζονται αποσπασματικά από τη μεταβατική διάταξη του πρώτου νόμου 998/79 που όριζε τα σχετικά με τους δασικούς χάρτες και το δασολόγιο.

Τις τελευταίες μέρες του Ιουνίου (29/06/2017) παρενέβη στο δημόσιο διάλογο ο Συνήγορος του Πολίτη με μια σειρά διαπιστώσεων και προτάσεων που βελτιώνουν τη δασική νομοθεσία, ώστε να αντιμετωπιστούν προβλήματα που έχουν προκύψει. Παράλληλα, επισημαίνει διάφορες διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, όπως μεταβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια κατά τη διαδικασία σύνταξης των δασικών χαρτών που εγείρουν ζητήματα συνταγματικότητας, αλλά και αντίθεσης με τη σχετική νομολογία και νομοθεσία.

Οικιστικές πυκνώσεις, όπως λέμε αυθαίρετα

Μεταξύ των σοβαρότερων ζητημάτων που επισημαίνει ο Συνήγορος του Πολίτη είναι το ζήτημα των ορίων των οικιστικών πυκνώσεων. Ο όρος αυτός εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2016 στο άρθρο 153 του 4389/16 και αναφερόταν ουσιαστικά στους αυθαίρετους εντός των δασών οικισμούς  με κατώτερο όριο τα 50 κτίρια, οι οποίοι εξαιρούνται από την αποτύπωση στους δασικούς χάρτες. Τα περιγράμματα των οικιστικών πυκνώσεων διαβιβάζονται στη συνέχεια στην ΕΚΧΑ ΑΕ (Εθνικό Κτηματολόγιο), η οποία υποχρεούται να τα αποστέλλει στις Διευθύνσεις ∆ασών για να εξαιρεθούν από το δασικό χάρτη, αλλά και στο ΥΠΕΝ, για την επακόλουθη περιβαλλοντική και πολεοδοµική τους διαχείριση. Η εξαίρεση αυτή επιλέχθηκε, ώστε να περιοριστεί ο αριθμός των ενστάσεων και να προχωρήσει γρηγορότερα η κύρωση του υπόλοιπου δασικού χάρτη. Ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει ότι οι εξαιρέσεις των περιοχών αυτών συρρικνώνουν το πεδίο προστασίας του δασικού πλούτου, καθώς έρχονται σε αντίθεση µε το Σύνταγµα, δεδοµένου ότι η οικιστική επέκταση δεν µπορεί να θεωρηθεί λόγος δηµοσίου συµφέροντος. Αποτελούν ανεπίτρεπτη από το Σύνταγµα µεταβολή του προορισµού των δασών (άρθρο 24 παρ. 1 Σ.) και µάλιστα όχι µέσω κάποιας επίκλησης δηµοσίου συµφέροντος, αλλά µέσω απλής αποτύπωσης αυθαίρετης οικοδόµησης οικιών και η δηµιουργίας ανεξέλεγκτων οικισµών εντός δασών ή δασικών εκτάσεων. Αποτελούν δε και παραβίαση της συνταγµατικής διάταξης της παρ. 2 του άρθρου 24 περί χωροταξικής αναδιάρθρωσης της χώρας, αποτελώντας απλή αποτύπωση συνόλου οικιών, οι οποίες δηµιουργήθηκαν άνευ χωροταξικού και πολεοδοµικού σχεδιασµού. Έχει επίσης ενδιαφέρον ότι κατά την οριοθέτηση των πυκνώσεων αυτών δεν εξετάζεται ούτε το είδος των κτισμάτων εντός των οικιστικών πυκνώσεων ούτε ο λόγος της ανέγερσής τους, ενώ παραμένει άγνωστο το νομικό καθεστώς από το οποίο θα διέπονται οι περιοχές αυτές.

Καθυστερήσεις δήμων δίχως αιτία

Το υπουργείο Περιβάλλοντος πέρα από το κατά νόμο χρονικό περιθώριο κατάθεσης των εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων και των οικιστικών πυκνώσεων, έδωσε και άτυπη παράταση μέχρι τη λήξη της ανάρτησης του 35% των δασικών χαρτών για να κατατεθούν οι οικιστικές πυκνώσεις και τα σχέδια πόλεων. Σε ανακοίνωση που εξέδωσε την περασμένη Πέμπτη εκφράζει την ανησυχία του για την καθυστέρηση 36 δήμων να υλοποιήσουν την υποχρέωσή τους αυτή που θα «διασφάλιζε τα δικαιώματα των πολιτών και θα μείωνε το πλήθος των αντιρρήσεων και την ταχύτητα επίλυσης αυτών στις Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων (…) Σήμερα, τρεις εβδομάδες πριν από την ολοκλήρωση του τελευταίου χρονικού περιθωρίου, 36 Δήμοι δεν έχουν ακόμα αναρτήσει τα όρια δημιουργώντας σοβαρές ανησυχίες στους πολίτες που κατέχουν ιδιοκτησίες στα όριά τους, και ιδιαίτερα σε περιοχές κατοικίας». Την ανησυχία του εξέφρασε ο αναπληρωτής υπουργός  Περιβάλλοντος, Σωκράτης Φάμελλος, και σε συνέντευξη που παραχώρησε στις αρχές της εβδομάδας στην εφημερίδα «δημοκρατία» σχετικά με τα δικαιώματα των πολιτών σε περιοχές πύκνωσης: «Υπάρχει σοβαρή ανησυχία για τις κατοικίες σε περιοχές πύκνωσης, αν ο δήμος δεν πάρει απόφαση, διότι ο πολίτης θα αναγκαστεί να κάνει αντίρρηση και να επιβαρυνθεί με το κόστος, να βρει μελετητές, συμβούλους και να περιμένει τη γνωμάτευση της επιτροπής, που δεν μπορούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων αν θα τους δικαιώσει. Αρα δημιουργούνται σοβαρό πρόβλημα και αμφισβήτηση δικαιώματος του πολίτη».

Είναι εμφανές ότι στο πλαίσιο της ταχύτερης ολοκλήρωσης του έργου, σύμφωνα και με ευρωπαϊκές προθεσμίες, ελλοχεύει ο κίνδυνος αναγνώρισης αυθαίρετων οικισμών εντός των δασών μέσω της μη απόδοσης του δασικού χαρακτήρα στις περιοχές αυτές. Ήδη έχουν κατατεθεί προσφυγές στο ΣτΕ, γεγονός στο οποίο αναφέρθηκε ο κ. Φάμελλος στη συνέντευξή του, λέγοντας ότι θα σεβαστεί την απόφαση του ΣτΕ, εγείροντας ερωτήματα για το λόγο που εξ αρχής επιλέχθηκε μια διάταξη που μπορεί να καταπέσει στο Συμβούλιο. Παράλληλα ο υπουργός ανακοίνωσε ότι θα υπάρξει επεξεργασία νέου πλαισίου για τις οικιστικές πυκνώσεις: «θα ετοιμάσουμε νόμο με πολεοδομικά και δασικά εργαλεία, που θα περιέχει δηλαδή και τη διαδικασία ελέγχου δόμησης αλλά και το ισοζύγιο δάσους, ώστε να δοθεί λύση για τις περιοχές των πυκνώσεων με θεσμικά εργαλεία. Δεν θα πρέπει να συγχέουν οι πολίτες την επίλυση της σχέσης δάσους και κατοικίας με τη νομιμοποίηση επεκτάσεων και εντάξεων στο πολεοδομικό σχέδιο. Δεν είναι το ίδιο.(..)Κάποιοι δήμαρχοι δήλωσαν ότι δεν θέλουν οι οικιστικές πυκνώσεις να γίνουν επεκτάσεις οικισμών και γι’ αυτό δεν συνεργάζονται για τους δασικούς χάρτες. Δεν έχουν δίκιο… Θα έχουν απλά μια χρήση ελεύθερη από τους περιορισμούς της δασικής νομοθεσίας. Στη συνέχεια, κάθε δήμος θα κρίνει αν θα αξιοποιήσει κάποιο πολεοδομικό εργαλείο», δικαιώνοντας, έτσι την ανησυχία του Συνηγόρου του Πολίτη για το νομικό καθεστώς που θα διέπει τις εντός του δάσους οικιστικές πυκνώσεις.

Κίνδυνος αμφισβήτησης των αναδασωτέων

Σύμφωνα με το Συνήγορο του Πολίτη πρόβλημα υπάρχει και με την πρόβλεψη εξαίρεσης κηρυγμένων ως αναδασωτέων εκτάσεων από τους δασικούς χάρτες, µε αποφάσεις των Επιτροπών Εξέτασης Αντιρρήσεων κατά ∆ασικών Χαρτών (ΕΠ.Ε.Α), χωρίς να έχει προηγηθεί ακύρωση ή ανάκληση των πράξεων κήρυξης αναδάσωσης καθώς αντιβαίνει στο τεκµήριο της νοµιµότητας των ατοµικών διοικητικών πράξεων. Η πρόβλεψη αυτή δίνει το δικαίωμα στις Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων να επανελέγξουν υπαρκτές περιπτώσεις καμένων εκτάσεων που κηρύχθηκαν συλλήβδην αναδασωτέες, χωρίς προ πυρκαγιάς να έχουν δασικό χαρακτήρα. Η ευρεία ερμηνεία, όμως, που μπορεί να δοθεί στη διάταξη αφήνει δυνητικά το περιθώριο αμφισβήτησης όλων των πράξεων κήρυξης αναδάσωσης, επαναφέροντας ένα νέο κύμα αμφισβητήσεων, πιέσεων, αθέμιτων συναλλαγών, δημιουργίας τετελεσμένων γεγονότων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαδικασία εξαίρεσης λαµβάνει χώρα κατά το στάδιο κύρωσης του δασικού χάρτη, δηλαδή αφού έχει παρέλθει η προθεσµία υποβολής αντιρρήσεων, αλλά και το στάδιο της θεώρησης από την οικεία ∆ιεύθυνση ∆ασών, καταστρατηγώντας, έτσι το δικαίωμα άσκησης αντιρρήσεων. Εξάλλου, για τις εν λόγω περιπτώσεις προβλέπεται και πάγια νομοθετική διαδικασία διόρθωσης των σφαλμάτων, είτε με προσφυγή του ενδιαφερομένου στα δικαστήρια είτε και αυτεπαγγέλτως από τη Διοίκηση, μια διαδικασία την οποία όμως η Διοίκηση σπάνια χρησιμοποιεί.

Ένα τρίτο σημείο που επισημαίνει ο Συνήγορος του Πολίτη είναι η μέριμνα για εξαίρεση από τους δασικούς χάρτες εκτάσεων, λόγω του ότι βάσει της νεότερης διαθέσιµης αεροφωτογραφίας δεν έχουν δασικό χαρακτήρα και έχουν ενταχθεί στο Ολοκληρωµένο Σύστηµα ∆ιαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣ∆Ε). Στην αιτιολογική έκθεση αναφέρεται ότι στόχος των τροποποιηθέντων διατάξεων είναι η επιτάχυνση και διευκόλυνση των διαδικασιών κατάρτισης και κύρωσης των δασικών χαρτών, καθώς και η εξυπηρέτηση των πολιτών. Τα ζητήματα που τίθενται αφορούν, κυρίως, τις εκτάσεις δασικού χαρακτήρα, οι οποίες εκχερσώθηκαν και τη δυνατότητα αλλαγής χρήσης τους σε αγροτικές. Σύμφωνα με το Συνήγορο του Πολίτη εισάγεται ένας καινοφανής τρόπος απόδειξης της κατοχής ακίνητης δηµόσιας περιουσίας. Συγκεκριμένα, ενώ μέχρι τώρα προβλεπόταν πράξεις αποδοχής κληρονομίας, ιδιωτικά συµφωνητικά κ.λπ. για την απόδειξη της κατοχής έκτασης, εξαιρουµένων των ένορκων βεβαιώσεων, πλέον, συνεκτιµώνται και αυτές, εφόσον, παράλληλα, προσκοµίζονται και άλλα έγγραφα, όπως δηλώσεις στη ∆ΟΥ, στο Κτηµατολόγιο, στον ΟΓΑ ή στον ΕΛΓΑ. Επίσης θεσμοθετείται διαδικασία εξαγοράς των εκτάσεων που εκχερσώθηκαν πριν από το 1975 και διαδικασία νομιμοποίησης των παράνομων εκχερσώσεων από το έτος 1975 μέχρι το έτος 2007.

Αντικείμενο των διατάξεων αυτών είναι το ζήτημα των αγροτικών εκτάσεων που προέκυψαν εκχέρσωση δασικών εκτάσεων παράνομη ή βασισμένη σε άτυπες μορφές ιδιοκτησίας και εθιμική νομή. Το υπουργείο Περιβάλλοντος έχοντας χαρακτηρίσει τους δασικούς χάρτες αναπτυξιακό έργο προσπαθεί να απαντήσει σε διάφορα κοινωνικά προβλήματα που έχουν προκύψει από την εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας, χρησιμοποιώντας τους δασικούς χάρτες για ένα σκοπό που υπερβαίνει το ρόλου του ως εργαλείου αποτύπωσης του δασικού πλούτου της χώρας. Η αντιμετώπιση υπαρκτών κοινωνικών προβλημάτων αφορά το στάδιο του καθορισμού των επιτρεπτών χρήσεων εντός των δασών και δασικών εκτάσεων, που είναι άλλης τάξης νομική και πολιτική απόφαση με διαφορετικές συνταγματικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

Διαφύλαξη του δασικού χαρακτήρα

Οι δασικοί χάρτες είναι το εργαλείο της αποτύπωσης των δασών, της οριοθέτησής τους στο έδαφος. Αυτό είναι το κατεξοχήν αντικείμενό τους. Η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει την ακριβή απεικόνιση και ταυτοποίηση των δασικών εκτάσεων με ένα τρόπο που θα έπρεπε να μην παρουσιάζει πρόβλημα. Στη διαδικασία αυτή, όμως, συμπυκνώνονται σχέσεις εξουσίας και διάφορα συμφέροντα, θεμιτές και μη επιδιώξεις παντελώς ξένες με την προστασία του δάσους και την οριοθέτησή του, αλλά και παθογένειες ενός συστήματος που για πολλές δεκαετίες στην προσπάθεια αποφυγής του πολιτικού κόστους επέλεγε μια λύση μηδενικού αθροίσματος. Εκεί ελλοχεύει και ο μεγαλύτερος κίνδυνος: η κύρωση χαρτών με ελλείψεις ή παραλείψεις που εκ παραδρομής ή εκ του πονηρού θα αποστερούν την προστασία που προσφέρει ο χαρακτηρισμός της δασικής έκτασης οι κρισιμότερες κατηγορίες δασικών περιοχών, οι πλέον κακοποιημένες και ταλαιπωρημένες ή, διαφορετικά, οι πλέον ελκυστικές για μελλοντική κακοποίηση: οι επονομαζόμενες «οικιστικές πυκνώσεις», οι καταπατημένες και εκχερσωμένες εκτάσεις δημοσίων δασών, αλλά και οι αναδασωτέες περιοχές.

Η ολοκλήρωση ενός έργου που λιμνάζει μεθοδικά για δεκαετίες σίγουρα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απέναντι, όμως στην απουσία των δασικών χαρτών, οι ελλιπείς δασικοί χάρτες δεν είναι λύση. Διαφορετικά ειπωμένο, η μεταβατική επίλυση του προβλήματος των δασικών χαρτών αφήνει χώρο για τη διατήρηση της σύγχυσης, της ανασφάλειας δικαίου και των κάθε είδους αυθαιρεσιών. Το αποτέλεσμα δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα είναι καλύτερο από το τίποτα αν αφήνει εκκρεμή σε νομικό, αλλά και πραγματικό, επίπεδο χρονίζοντα ζητήματα που θα βρουν ένα καινούριο άλλοθι για να επερωτήσουν έστω και αυτό το υπάρχον, ελλιπές πλαίσιο δασικής προστασίας.

Πέτρος Κοντές

http://epohi.gr

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s