Ο νέος άνθρωπος: Εμείς!

Ο νέος άνθρωπος: Εμείς!

Του Αντώνιου Β. Καπετάνιου

«Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή.
Και τες φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις
αν δεν μπορείς, με δισταγμό και προφυλάξεις
να τες ακολουθείς. Κι όσο εμπροστά προβαίνεις,
τόσο εξεταστική, προσεκτική να είσαι»

(«Μάρτιαι ειδοί», Κωνσταντίνος Καβάφης)

(φωτογραφία: Aleksey Vaganov «Absolution»)

Κοντά στα νέα, της εποχής μας τα πράματα, τα νεοτερικά (τα νεοδημιουργημένα) και τα νεωτερικά (τα νεωτερίζοντα), δημιουργήθηκε και ο νέος άνθρωπος, ο άνθρωπος του καιρού του!.. Περίεργο πράγμα αλήθεια ν’ ακολουθείς τον καιρό σου, αυτόν που εσύ χαράζεις –για να τον ακολουθείς!.. Και νάσαι εξακολουθητικός του παρά τ’ ό,τι τον καθορίζεις, χωρίς μολαταύτα να τον ελέγχεις, αφού σε πάγει σύμφωνα με τον (εντέλει) αλλότριο προορισμό σου!..

Επέλεξε το λοιπόν ο άνθρωπος ν’ ασφυκτιά στο δημιούργημά του, στον κόσμο που με τόση επιμέλεια έφτιαξε. Έναν κόσμο πλούσιο σ’ επιτεύγματα, αλλά φτωχό στης ψυχής τ’ αναπτύγματα. Θα μπορούσε να φτάσει ψηλά, πολύ ψηλά, αφού οι δυνατότητές του είναι αδιαμφισβήτητες. Μα στέκεται τόσο χαμηλά!.. Άνθρωπος – άτομο, άνθρωπος – μηχανή, άνθρωπος – σίδερο, άνθρωπος – σκιά, άνθρωπος – κυρίαρχος, άνθρωπος – όλεθρος –αυτός είναι ο νέος άνθρωπος, ο άνθρωπος του καιρού μας… Άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από το ουσιαστικό του κι όχι από το επίθετό του!

Το χαρακτήρα του διαμόρφωσαν οι κανόνες της εποχής, που διαμορφώνουν τον κανονιστικό τρόπο του ζην. Κατ’ αυτόν, επικρατεί η λογική της προσφοράς και της ζήτησης, της παραγωγής και της κατανάλωσης, του κέρδους και της απόδοσης, της χρηματικής αποτίμησης και της κοστολογημένης ζωής. Η τοιαύτη λογική καθόρισε το ζην, συνδυαζόμενη με τις κατά σύστημα ανέσεις και τ’ άγχη, που γένονται ένα φορτίο, ένας βραχνάς που σφίγγει τον άνθρωπο και τον πνίγει ανύποπτα, ασυναίσθητα, μη νοητά!

Άδειασε την ψυχή του ο άνθρωπος στο βάλτο της πεζότητας κι αφέθηκε στις δίνες της. Αρκέστηκε στο δέλεαρ της απόλαυσης, στη ζέστη της τρυφής, στην κοιλιαρφανία του στείρου πάθους, στη μέθη του γλυκασμού. Η ποιότητά του σχετίστηκε με τούτα, κι έγινε επιδίωξη η τρώση, κατά το καταναλωτικό πρότυπο ζωής. Έφτασε έτσι να φτωχαίνει επιζητώντας την επιβίωση στον κόσμο του καταναλωτισμού. Η ζωή του κατέληξε ανέξοδη, αδιέξοδη, γίνηκε ο ίδιος ανύπαρκτος, έρμαιο του φαύλου κύκλου της ζωής του. Ως τέτοιος, φεύγει, χάνεται χωρίς να ζει. Προσαρμοσμένος στην τάξη της θαμβότητας, χολερικός στη θέληση, ταγμένος στην εθιμοταξία του καταναλωτικού θυσιασμού, μαργωμένος από την κρυερά κραταίωση του υπόφαιου φωτός, καταπίπτει στην παχεία στρωμνή του βίου του –κοινωνοβλαβής θαρρείς κι αλίκτυπος!

Στη σημερινή εποχή θεωρείται πολυτέλεια –είναι ανοίκειο– να ζεις όπως πραγματικά θα ήθελες ή όπως πραγματικά θα έπρεπε. Υπάρχεις όπως απαιτείται κι αναλώνεσαι στη φθοροποιό διαδικασία της κατανάλωσης, μέχρις ότου επέλθει ο θάνατος του σώματος -–αφού ο θάνατος της ψυχής έχει ήδη επέλθει, από τη στιγμή που αφέθηκες στην παράσυρση από τη βορβορώδη χειμαρρική ροή του αποκοινωνισμού σου, του αποανθρωπισμού σου, της εκροής σου και της απόταξής σου από το μέσα σου, της αποβολής σου από τα κείμενά σου. Έχουν τοποθετηθεί ασφαλιστικές δικλείδες λειτουργίας της κοινωνίας, ώστε η παρέκκλιση από τα διατεταγμένα και τ’ ακολούθημα του μέσα σου εαυτού να στιγματίζεται, το άλμα ή η παράκαμψη από τα καθιερωμένα να θεωρείται ανακολουθία, αίρεση, εκτροπή.

Πρέπει να τρέχεις, να σκέφτεσαι ελάχιστα (άλλωστε, δεν έχεις το χρόνο –ίσως και να έχασες τη δυνατότητα!) και πάντα να το κάμεις μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, με τρόπο πώχει προκαθορισθεί. Δεν έχεις συναισθήματα, παρά μόνον περιτυλίγματά τους, που αποτελούν εκφάνσεις συγκινησιακών στιγμών για να δικαιολογείται το δάκρυ που φορές (απαιτείται να) υγραίνει το κρύο παγερό πρόσωπο, το νεκρικό, για να δηλούσαι. Ο εσωτερικός κόσμος έχει αποξεχαστεί˙ ο εξωτερικός, σύμφωνα με τον κανόνα, είναι απαραίτητος.

Πού οι ευαισθησίες, πού τα οράματα, πού οι στιγμές της περισυλλογής και του στοχασμού; Πού η δημιουργική – ζεστή σκέψη; Πού η εσωτερική αναζήτηση; Χάθηκε η συντροφικότητα, η αλληλεπίδραση στη ζωή. Σήμερα ζεις ανάμεσα σε πολλούς κι είσαι μόνος, γιατί έχει επικρατήσει η κενότητα του συνόλου, η μοναξιά των πολλών (!), η πλήξη, η ανία, η μονοτονία που παράγεται από την ξερή, στυγνή επανάληψη των ίδιων στιγμών. Και το παράδοξο σε τούτο είναι ότι φαίνεσαι ευτυχισμένος, διότι αυτό πρέπει, αυτό επιβάλλεται ή διότι αυτό σου μάθαν ως τρόπο της ευτυχίας!

Ο άνθρωπος κλονίζεται και καταρρέει κάτω από το βάρος καταστάσεων και προβλημάτων που ο ίδιος δημιούργησε για να θεωρήσει την ύλη και να δικαιολογήσει την κατοχή κι απόλαυσή της, αποδίδοντας στο προϊόν την έννοια του αγαθού, ως πράγμα πολύτιμο. Συνιστάμενος μ’ έννοιες όπως ευζωία, άνεση, οικονομική ευρωστία, περιουσία, υλική ευτυχία κ.ά., στήνεται μοιραίος στο κάδρο της ζωής. Κατέχει γνώση, έχει την ικανότητα να εφευρίσκει και να παράγει, έχοντας όμως αναγάγει την παραγωγή σε αυτοσκοπό, σε υψηλό –ίσως και τον μόνο– στόχο. Αυτός ο άνθρωπος απέχει από το συναίσθημα, από τη σκέψη που δυναμώνει τη ζωή, από τη δημιουργία ως αρχή και τρόπο του ποιείν. Έχει έτσι αποστασιοποιηθεί από τον εαυτό του κι αναγνωρίζεται πια ως σκήμα ζωής, ως σκιά του εαυτού του! –είναι κενός, χωρίς περιεχόμενο, διαπερνά τους άλλους όντας άυλος, άμορφος, αόρατος. Δεν υπάρχει καθώς δεν αναγνωρίζεται από τους γύρω, αφού είναι ξένος τους, άφαντός τους, μιαν οντότητα ασήμαντη για να υπολογιστεί!

Ο άνθρωπος κλονίζεται και καταρρέει κάτω από το βάρος της ίδιας της ύπαρξής του. Η ζωή του τον κουράζει και τον εξουθενώνει, τον καταρρίπτει. Είναι αξιολύπητος, παρά τη δύναμη και την πυγμή που ως κυρίαρχος επιδεικνύει. Ο ποιητής κλείει σε τέσσερις στίχους την απελπισία τούτη του ανθρώπου: «Δεν ξέρω τι θα πει ξεκούραση. / Η κούραση προστίθεται σε κούραση / και το εικοσάλεπτο δε διαρκεί / ποτέ είκοσι λεπτά» («Εν καιρώ», Σωτήρης Παστάκας).

Ο πυρετός της φθίσης ανεβαίνει συνεχώς διότι το εσωτερικό κενό του ανθρώπου γίνεται ολοένα και πιο χαώδες. Οι προσφορές του υλικού πολιτισμού πληθαίνουν, γίνονται όλο και περισσότερες και ογκωδέστερες, όμως δεν καλύπτουν το ανθρώπινο κενό, που κι αυτό όλο και μεγαλώνει και γίνεται ανυπέρβλητο, αφόρητο να βαστηχτεί. Είναι μολοντούτο, στη σκλήρυνση του παρόντος, μη αντιληπτό, μη συνειδητό. Ζείται χωρίς να θεωρείται.

Κανένας, έτσι, κόπος για τα ουσιώδη. Οι ιδέες, οι απόψεις, οι σκέψεις, τα συναισθήματα, προσφέρονται έτοιμα, όλα σαν απλά προϊόντα πολυκαταστημάτων. Γινόμαστε καταναλωτές πληροφοριών, χωνευτές ανεπεξέργαστης γνώσης, ακόρεστοι ύλης. Επιβάλλονται, κατά μία έννοια, τα προσφερόμενα ως προσφορά στο τίποτα. Στο υπαρκτικό τούτο τέλμα καλλιεργείται η πλάνη της κοινωνίας και διαμορφώνεται η ταπείνωση του ανθρώπου…

Υπάρχει αποχή του ανθρώπου από τον άνθρωπο, υπάρχει άρνηση στην άσκησή του (στην ασκητική του, καλλίτερα…) Μιαν άρνηση όμως, που δεν αποτελεί αντίδραση στα καθιερωμένα –που άλλωστε θα λογίζονταν ως επανάσταση και θάταν καλοδεχούμενη–, αλλά υπάρχει άρνηση σκέψης, άρνηση αναζήτησης, άρνηση ζωής. Η συμμετοχή στην επιβαλλόμενη σημερινή συστημική ζωή, την υλοζωή, διαμορφώνει παραμορφώσεις, αντανακλάσεις, μετεικάσματα. Είναι ζωή ψεύτικη, απότοκο εικονικών καταστάσεων, ως αποτέλεσμα ψευτοεικόνων. Το «ένδον σκάπτε» δεν εντάσσεται στη λογική του σημερινού ανθρώπου, ο οποίος δαπανά τη ζωή του στην ύλη, τη σκοτώνει όντας ακάτεχος σκοπού και ιδανικού, έχοντας την ψυχή του αποθέσει στο σωρό.

Αυτός ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος ν’ αποτύχει. Όσο απομακρύνεται από τ’ απλά, από τα όμορφα, από τα ουσιαστικά πράγματα της ζωής, επιζώντας το εικονοποιητικό γίγνεσθαι, τόσο υποκύπτει στους πειρασμούς της παρακμής, τόσο ενσκήπτει στο τίποτα, που ολοένα και τον συμπιέζει, τον αργοσβήνει σιωπηλά και τυραγνικά˙ ανώφελα.

«Για ν’ αγαπήσεις τη ζωή, χρειάζεσαι ζωή», σημείωνε με νόημα σ’ έναν στίχο του ο «Καβαφικός» Αμερικανός ποιητής Έντγκαρ Λη Μάστερς (1869-1950). Στο στίχο αυτόν φανερώνεται η ουσία της ανθρώπινης επιδίωξης, που έπρεπε ν’ αποτελεί σκοπό της ανθρώπινης πράξης. Πρέπει να ζεις ζώντας˙ εν ζωή να ζείσαι! Εάν ενδοσκοπηθείς άνθρωπε, εάν μέσα σου ιδωθείς και θεωρηθείς, θα ιδείς ότι καταναλώνεσαι και χάνεσαι, ότι σβήνεσαι ανύπαρκτος με τον τρόπο που ζεις, ότι αυτοκτονείς χωρίς όπλο, αλλά με το πράττειν σου.

Στο χάος του αποπροσανατολισμού και της κενότητάς του, ο άνθρωπος στέκει αδύναμος, παραδομένος, ψυχικά νεκρός. Υποφέρει ως οντότητα, παρά την απόλαυση των υλικών προσφορών της κοινωνίας του καταναλωτισμού. Του λείπει η ουσιαστική ζωή. Του λείπουν τα πράγματα κείνα που θα τον έκαμαν να ζωντανέψει το μέσα του σύμπαν, και το επέκεινα του προορισμού του να γενεί μπορετό. Δέστε το τούτο όταν φορές στην απόγνωσή του προστρέχει στις πηγές για ν’ αναζητήσει την ουσία του. Τον συγκινεί εν άνθος, τον γαίμει η μνήμη. Δυστυχώς όμως όλο και λιγότερο βρίσκει πηγές και τρόπους να εκφραστεί σύμφωνα με αυτές, διότι καταστρέφει με τον τρόπο της ζωής του το ζην του, όλο το οικοδόμημα που συνιστά την ύπαρξή του. Δολοφονεί τον εαυτό του καταστρέφοντας τις πηγές του, τα θέμελά του, που τον κρατούν όρθιο, ζωντανό! Όλο και λιγότερο τ’ αποζητεί, όλο και λιγότερο τα βρίσκει.

Τον άνθρωπο αυτόν δημιουργήσαμε, τον άνθρωπο της κρίσης. Εμείς ως άνθρωποι φτιάξαμε τον εφιάλτη μας, τον δολοφόνο μας. Το είδωλό του βρίσκεται στον καθρέπτη μας: είμαστε όλοι εμείς, οι μοιραίοι!

Ο άνθρωπος αυτός μας εκπροσωπεί και μας εκφράζει. Αυτός, παράλληλα κι ασυνείδητα, ανύποπτα μας καταστρέφει… –και μας πρέπει ο χαμός, όντας στεκάμενοι δούλοι του ενάντιου εαυτού μας!..

———-  ———-

(δοκίμιο από το βιβλίο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου “ΤΑ ΙΔΙΟΓΡΑΦΑ. Κείμενα αειθαλή και φυλοβόλλα (δοκίμια)”, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2017, http://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=40885#).

.


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 13.08.2017

.


Κράτα τοΚράτα το

One thought on “Ο νέος άνθρωπος: Εμείς!

  1. Τα θερμά συγχαρητήρια στο συνάδελφο Αντώνη Καπετάνιο για τον υπερβατικό του λόγο – γραφή. Εύχομαι κάθε επιτυχία και ειδικότερα στο συγγραφικό του έργο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s