Όμορφα δάση, όμορφα καίγονται και αλλάζουν χρήση

Προστίθεται περισσότερο μαύρο στην ελληνική γη και ανθρώπινος πόνος από τις δασικές φωτιές. Στην στατιστική της αντιπυρικής περιόδου καταγράφονται περισσότερα από  81.000 στρέμματα καμένων εδαφών στη Βορειοανατολική Αττική, στα Κύθηρα, στη Μάνη, στην Ηλεία, στη Ζάκυνθο και σε άλλες περιοχές της χώρας από την αρχή της χρονιάς ως σήμερα. Για πόσο καιρό η ελληνική κοινωνία θα μετρά καμένες εκτάσεις, θα κλαίει πάνω σε αποκαΐδια από ζωές ανθρώπων, υπό τους ήχους των διασταυρούμενων πυρών μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης – εναλλασσόμενοι οι ρόλοι – για ευθύνες;

Αποσπάσματα από το εκτενές άρθρο που δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ (20/8) και στο tovima.gr

Αν και οι δασικές πυρκαγιές δεν είναι φαινόμενο που εξαλείφεται πλήρως, είναι προφανές ότι ο σχεδιασμός αντιμετώπισής τους πρέπει να επανεξεταστεί, στη βάση εμπειρίας και απολογισμού ετών. Οι οργανωτικές αδυναμίες, οι ελλείψεις σε προσωπικό και μέσα, η απαξίωση της πυροπροστασίας σε επίπεδο πρόληψης και οι κατ’ εξακολούθηση πολιτικές εμπορευματοποίησης – στο όνομα της «ανάπτυξης» ή της πελατειακής άφεσης αυθαιρεσιών και αυθαιρέτων – πέριξ και εντός των δασών αποτελούν την εύφλεκτη ύλη, όπως τονίζουν μιλώντας στο «Βήμα» ειδικοί επιστήμονες με εμπειρία ετών. Οι εμπρηστές βρίσκουν έτοιμο το φιτίλι… Δίπλα και οι εξ αμελείας εκδηλώσεις πυρκαγιών και τα προβλήματα γρήγορης κατάσβεσης της φωτιάς. Ξανά στις φλόγες η Βορειοανατολική Αττική – Κάλαμος, Καπανδρίτι, Βαρνάβας -, που κάηκε και το 2009.

Πολιτικές αναζωπυρώσεις

Η κυβέρνηση επισήμανε ότι εφέτος, από τον Ιανουάριο ως τον Δεκαπενταύγουστο, τα 81.000 στρέμματα που κάηκαν είναι τουλάχιστον επτά φορές λιγότερα σε σχέση με τις καταστροφές που είχαν γίνει πριν από δέκα χρόνια. Ωστόσο, αντί οι συγκρίσεις να αναλυθούν επιστημονικά για καλύτερο σχεδιασμό και νέες παρεμβάσεις που να μην οδηγούν, κατά το δυνατόν, σε δράματα, αποτέλεσαν ζυγαριά για να μετριαστούν οι ευθύνες μεγάλης εμβέλειας.

Με αφορμή την πολιτική επίθεση του προέδρου της ΝΔ κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, ο πρωθυπουργός κ. Αλέξης Τσίπρας ανέφερε ότι στη Βορειοανατολική Αττική το 2009 κάηκαν 150.000 στρέμματα και σήμερα 15.000 στρέμματα. Για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις αργότερα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Δημήτρης Τζανακόπουλος σημείωσε ότι οι συγκρίσεις γίνονται μόνο ως μέτρο για να αποδοθούν οι σωστές διαστάσεις της πραγματικότητας, καθώς «κάθε καταστροφή έχει φυσικά τη δική της αυτόνομη πρόκληση ανθρώπινου πόνου αλλά και οικολογικής επιβάρυνσης».

Στις παράλληλες πολιτικές αναφορές, συναντήθηκαν ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ: δέκα χρόνια δρόμος από το καλοκαίρι του 2007 με τις πυρκαγιές στην Ηλεία και τους νεκρούς έως τον εφετινό Αύγουστο που στελέχη της κυβέρνησης του κ. Κώστα Καραμανλή τότε και της κυβέρνησης του κ. Αλέξη Τσίπρα τώρα διείδαν οργανωμένο σχέδιο πυρκαγιών για να πληγούν πολιτικά.

Πάντως ο δρ Γαβριήλ Ξανθόπουλος, δασολόγος και ερευνητής στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων, μιλώντας στο «Βήμα» ξεκαθαρίζει ότι χρειάζεται εξειδίκευση στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών, ενώ δεν είναι λύση το ότι δόθηκε έμφαση μόνο στην καταστολή. Σημειώνει ότι επιβάλλεται να υπάρξει κοινή εθνική στρατηγική με βάση τη γνώση και όχι τις πολιτικές προτεραιότητες. Στο ομόφωνο πόρισμα της Διακομματικής Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, μετά τις πυρκαγιές του 2007,  αναφέρονταν ως πρόβλημα η απουσία ενιαίου φορέα δασοπυρόσβεσης, η ελλιπής συμμετοχή των δασικών υπηρεσιών στην πρόληψη, η έλλειψη συντονισμού των εμπλεκομένων φορέων κ.ά. Ξαναθυμήθηκε το πόρισμα αυτό στις πρόσφατες δηλώσεις του ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Μητσοτάκης, ο οποίος τότε ήταν πρόεδρος της Διακομματικής Επιτροπής.

Δεν υπάρχει δασολόγιο

Πέρασαν χρόνια, και πάλι οι ίδιες παθογένειες. Εν έτει 2017 η Ελλάδα δεν έχει ακόμη δασολόγιο (περιλαμβάνει τον χώρο όπου έχουν εφαρμογή οι προστατευτικές διατάξεις του δασικού κώδικα). Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού μόλις το 1% των δασικών χαρτών έχουν κυρωθεί παρότι για πρώτη φορά είχαν εισαχθεί στη δασική νομοθεσία το 1979. Ετσι, εδώ και δεκαετίες η… μονοτονία του πρασίνου στα δάση της χώρας «σπάει» και με λίγο τσιμέντο. Σύμφωνα με τον κ. Ηλία  Τζηρίτη από το WWF Ελλάς, η σύγκριση δορυφορικών λήψεων του 1987 και του 2007 που έκανε η οργάνωση σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είχε καταδείξει ότι στον νομό Αττικής την περίοδο 1987-2007 χάθηκαν 184.187 στρέμματα δάσους, με τη μετατροπή τους σε άλλου είδους καλύψεις, είτε αυτές αφορούν την καταστροφή δασών από πυρκαγιές είτε την άμεση μετατροπή τους σε γεωργικές ή οικιστικές χρήσεις.

Παράλληλα, το πυροσβεστικό σώμα σταδιακά αποδυναμώνεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο μέσος όρος μείωσης των προϋπολογισμών της Πυροσβεστικής από το 2009 ως σήμερα είναι περί τα 120 εκατ. ευρώ ετησίως, γεγονός που αιτιολογεί τις σοβαρές ελλείψεις.

Την ίδια απαξίωση επιφυλάσσει η ελληνική πολιτεία για τα δασαρχεία και τις δασικές υπηρεσίες. Πολλές αρμοδιότητες, ελάχιστοι υπάλληλοι, περιορισμένα κονδύλια για συντηρήσεις δρόμων και υποδομών.  Με καθυστέρηση πήραν και οι δήμοι εφέτος τα κονδύλια πυροπροστασίας – η σχετική απόφαση εκδόθηκε με την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, στο τέλος Απριλίου.

Ετσι, οι δασικές εκτάσεις δεν καθαρίζονται και η καύσιμη ύλη συσσωρεύεται. «Στις περιοχές της Ανατολικής Αττικής από όπου πέρασε η φωτιά υπάρχουν σημεία τα οποία δεν είχαν ξαναπληγεί από πυρκαγιά τα τελευταία 80-100 χρόνια. Εκεί είχε συσσωρευθεί πλούσια καύσιμη ύλη. Ηταν πυριτιδαποθήκη» επισημαίνει ο κ. Νίκος Μπόκαρηςαπό τηνΠανελλήνια Ενωση Δασολόγων Δημόσιων Υπαλλήλων (ΠΕΔΔΥ).

Οσον αφορά τις καμένες εκτάσεις, πλέον το κρίσιμο ζήτημα είναι να περιφρουρηθούν και να μην έχουν την τύχη που είχαν στο παρελθόν τα περιαστικά δάση της Αττικής. «Οι περιοχές που ήταν ώριμο πευκοδάσος – δεν είχαν καεί τα τελευταία 15 χρόνια – πρέπει να αφεθούν στην ησυχία τους ώστε να αναγεννηθούν.  Το μείζον ζήτημα είναι η διαχείριση των διπλοκαμένων εκτάσεων – όπως είναι η περιοχή του Βαρνάβα που είχε καεί και το 2009 -, οι οποίες πρέπει να περιχαρακωθούν νομικά με άμεση κήρυξή τους ως αναδασωτέων και να δοθεί προτεραιότητα στην κύρωση των δασικών χαρτών στην περιοχή. Παράλληλα πρέπει να γίνουν προσεκτικές μελέτες για το πού είναι απαραίτητα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα» σημειώνει ο κ. Τζηρίτης.

Το επόμενο στοίχημα

Οπως όλα δείχνουν, οι κυβερνητικές συσκέψεις επανατοποθετούν ορισμένα θέματα ως προς τον σχεδιασμό για την πρόληψη πυρκαγιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Πέμπτη υπό τον υπουργό Εσωτερικών κ. Πάνο Σκουρλέτη επέμειναν στο ζήτημα των ορθών πρακτικών και της μεθοδολογίας για την άμβλυνση τέτοιου είδους φυσικών καταστροφών στο μέλλον. Μάλιστα, η περιφερειάρχης Αττικής κυρία Ρένα Δούρου ανέδειξε την ανάγκη νομοθετικών ρυθμίσεων, μεταξύ άλλων για την απλοποίηση διαδικασιών και την ταχεία διεκπεραίωση αποφάσεων.

Επίσης, η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων έχει τεθεί στο στόχαστρο. Στην πρόσφατη πυρκαγιά στον Κάλαμο, ο Δήμος Ωρωπού κηρύχθηκε από την Περιφέρεια σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης με καθυστέρηση πολλών ωρών, λόγω του ότι έπρεπε να συγκληθεί το συντονιστικό και χρειαζόταν να αναμένουν τον ερχομό στελεχών του Α’ και Β’ βαθμού Αυτοδιοίκησης, τη συνεννόηση μεταξύ τους, με αναγκαία βέβαια την παρουσία του δημάρχου…

Το μείζον ωστόσο είναι να μην επαναλαμβάνονται λάθη κατά την κατάσβεση. Ο κ. Ξανθόπουλος σημειώνει ότι το κυριότερο όλων είναι η συνεργασία των εμπλεκομένων φορέων και η ενεργοποίηση της κοινωνίας, σε συνδυασμό με τη διαχείριση των δασών. Είναι σημαντικό να γίνει αντιληπτό, επισημαίνει ο κ. Ξανθόπουλος, ότι τα δάση είναι και πλουτοπαραγωγική πηγή. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών, τα δάση μπορούν να παράγουν το 1% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος!

Παράλληλα, όσο παραγκωνίζονται δραστηριότητες όπως η ρητινοπαραγωγή τόσο θα χάνει μέρος της προστασίας του το δάσος.  Επίσης, με τη συρρίκνωση της οργανωμένης υλοτομίας που παλαιότερα υλοποιούνταν βάσει διαχωριστικών σχεδίων από τους δασικούς συνεταιρισμούς περιορίστηκαν οι καθαρισμοί και η συντήρηση των δασών.

Ενδιαφέρουσα είναι η άποψη του ανθυποπυραγού εν αποστρατεία του πυροσβεστικού σώματος κ. Μιχάλη Μιχαήλ, ο οποίος μιλώντας στο «Βήμα» τονίζει ότι οι κυβερνήσεις αποστέωσαν το επιστημονικό κομμάτι της πυροπροστασίας, δηλαδή δασολόγους, δασοπόνους, που μπορούν και προληπτικά να δρουν και να κατευθύνουν τις πυροσβεστικές δυνάμεις. Τάσσεται κατά της στρατιωτικής δομής που επικρατεί στην πυρόσβεση και, με τη λογική των διαταγών, ακυρώνει τη δυνατότητα ανάπτυξης τεχνοκρατικών λύσεων από επιστήμονες.

Ο κ. Μιχαήλ κρίνει ότι εδώ και χρόνια στρώνεται ο δρόμος για την ιδιωτικοποίηση της δασοπυρόσβεσης και οι καμένες εκτάσεις «βολεύουν» τις στοχεύσεις  εμπορευματοποίησης τομέων παρεχόμενων υπηρεσιών σε συνδυασμό με τα συμφέροντα που εποφθαλμιούν, ιδίως στην Αττική, τα  «φιλέτα» γης. Ηδη θεωρεί ότι εκτός άλλων προωθείται ο «εθελοντισμός» της ιδιωτικοποίησης που επιδιώκει να καλύψει τις πάγιες και διαρκείς ανάγκες στην πυρασφάλεια σε βάρος της πυροπροστασίας, κάτι που δεν έχει καμιά σχέση με τον αγνό λαϊκό εθελοντισμό στο πλευρό των πυροσβεστικών δυνάμεων.

Επιδιώχθηκε από τις προηγούμενες κυβερνήσεις να καταργήσουν και να συγχωνεύσουν πυροσβεστικές υπηρεσίες, αλλά οι αντιδράσεις τούς φρέναραν. Σημειώνει ότι, στο πλαίσιο αυτής της λογικής, κατ’ εφαρμογήν του Ν. 4029/11, ιδρύονται σε δήμους οι λεγόμενες Εθελοντικές Πυροσβεστικές Υπηρεσίες. Υπάρχουν ήδη 16 εθελοντικά πυροσβεστικά κλιμάκια με ευθύνη των δήμων σε Σάμο, Σαγιάδα Ηπείρου, Βεγορίτιδα, Ψαχνά Ευβοίας, Μακρύ Γυαλό Κρήτης, Κέρκυρα, Κεφαλλονιά, Ατάβυρο (Νότιο Αιγαίο), Νίσυρο, Κέα, Δυτική Μάνη, Υδρα, Στυμφαλία, Φερρές. Σύμφωνα με τον κ. Μιχαήλ, πρόκειται για σχεδιασμό που επιδιώκεται να διαχυθεί, καταργώντας σταδιακά επαγγελματικές υπηρεσίες και διαμορφώνοντας δημοτικές δομές με ανταποδοτικά τέλη.

Η καταστροφή με αριθμούς

Μια ματιά στις πυρκαγιές των τελευταίων ετών αποτυπώνει  στοιχεία που μιλούν για όσους τα… ακούν. Από το 1987 ως το 1997 ο μέσος όρος της καμένης έκτασης ήταν 484.347 στρέμματα ανά έτος. Εφτασε σε 582.906 στρέμματα ανά έτος την περίοδο από το 1998 (όταν η ευθύνη της πυρόσβεσης «πέρασε» από τη δασική υπηρεσία στο πυροσβεστικό σώμα), ως το 2008, με τεράστιες καταστροφές, παρ’ όλο που το συγκεκριμένο διάστημα υπερτριπλασιάστηκαν οι δαπάνες για πυροσβεστικά μέσα. Εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα παρανάλωμα, άλλοτε λίγο πάνω, άλλοτε λίγο κάτω – το 2012 ήταν 270.000 στρέμματα-, δείχνοντας ότι οι στρεβλώσεις επιβιώνουν, ενώ η υποβάθμιση της πρόληψης οδηγεί συνεχώς στα τάρταρα τις πράσινες ανάσες, βοηθούσης της οικονομικής κρίσης και της μείωσης των κονδυλίων για πυροπροστασία.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο www.tovima.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s