Advertisements

Το στημένο παιχνίδι

του Αντώνιου Β. Καπετάνιου
Δασολόγου-Περιβαλλοντολόγου

(μια κινηματογραφική ιστορία, η πρώτη για τις συνέπειες της βιομηχανικής επανάστασης στη φύση)

«Εδώ ανθούσαν καρποφόρα δένδρα
νερά κυλούσαν ως την παραλία
κι ήταν ο τόπος ένα περιβόλι!
Χρόνο το χρόνο φτάναν οι μπουλντόζες
ξεκοίλιαζαν τη γη με τις δαγκάνες
κι αναποδογυρίζανε τα δένδρα.
οι ρίζες τους στον ουρανό ριζώναν!
Στους λάκκους φύτεψαν μπετοκολώνες:
“Ενοικιάζονται δωμάτια, με θέα”!»

(«Χρονικό», Ιάκωβος Ψαρράς)

Βρισκόμαστε στην κεντρική Αγγλία κατά τη δεκαετία του 1920. Ένα όμορφο δάσος, που ονομάζεται Σέντρυ, πρόκειται να περιέλθει στην ιδιοκτησία γνωστού μεγαλοβιομηχάνου κι απειλείται με καταστροφή. Η συγκεκριμένη περιοχή προορίζεται για την κατασκευή εργοστασίου κεραμοποιίας. Για το λόγο αυτό, οι φτωχοί κάτοικοι του Σέντρυ, οι οποίοι ζουν μέσα στο δάσος κι από αυτό, απομακρύνονται βίαια από τον τόπο που γεννήθηκαν, που μεγάλωσαν κι εργάζονται. Από την άλλη μεριά, οι άνεργοι κάτοικοι της κοντινής πόλης, βλέπουν τη λειτουργία του εργοστασίου ως σωτηρία τους, αφού θα τους προσφέρει την εργασία που επιζητούν και θ’ ανοίξει ένα κύκλο εργασιών επ’ ωφελεία της πόλης τους.

Οι απελπισμένοι κάτοικοι του Σέντρυ, οι οποίοι βλέπουν να κινδυνεύει να καταστραφεί ο τόπος τους, ζητούν τη βοήθεια του ευγενικού και μεγαλόκαρδου γαιοκτήμονα της περιοχής. Ο γαιοκτήμονας, αρχικά για λόγους αρχής, καθότι ως «άρχοντας» του τόπου δικαιούται να έχει λόγο σε καθετί που αφορά στην περιοχή του, αποφασίζει ν’ αντιδράσει. Με ποιο δικαίωμα ένας ξένος μπαίνει στα χωράφια του κι ορίζει τις τύχες των συμπολιτών – «υποταχτικών» του; Αυτό αρχικά τον εξοργίζει. Αργότερα όμως, όταν συνειδητοποιεί ότι ο όμορφος παράδεισος του Σέντρυ, που βρίσκεται απέναντι από την οικία του, θα μετατραπεί σε καμινάδες και θα καταστραφεί έτσι η μοναδική θέα που απολαμβάνει, εξεγείρεται, και –για προσωπικούς λόγους πια– ξεκινά αγώνα για τη διάσωσή του.

Αποφασίζει να γίνει κύριος της συγκεκριμένης έκτασης, αλλά στη διαδικασία της αγοραπωλησίας που ακολουθεί ξεγελιέται από τον δαιμόνιο βιομήχανο, στον οποίο τελικά και περιέρχεται η έκταση. Τότε αναλαμβάνει η γυναίκα του να φέρει σε πέρας ένα δόλιο σχέδιο. Εν αγνοία του ανδρός της, με μηχανορραφίες μεθοδεύει τη φθορά της τιμής της οικογένειας του βιομηχάνου, πράγμα ολέθριο για τα κρατούντα της εποχής. Ο εκβιασμός πετυχαίνει και ο ανεπιθύμητος κάτοχος του Σέντρυ εκδιώχνεται. Έτσι, το όμορφο δάσος περιέρχεται στα χέρια του γαιοκτήμονα.

Όμως η μοιραία ανατροπή δεν αργεί να συμβεί. Ένας θάνατος προκύπτει. Είναι η νύφη του βιομήχανου, η οποία μην αντέχοντας την αποκάλυψη του μεγάλου μυστικού της, που έχει σχέση με την τιμή της, κατά τον εκβιασμό που συνέβηκε, αυτοκτονεί. Ο ευαίσθητος γαιοκτήμονας, συντετριμμένος από την εξέλιξη αυτή, λυγίζει. Αφήνεται να παρασυρθεί και να γίνει βορά στη μήνη του βιομήχανου, οποίος διψά για εκδίκηση. Ο τελευταίος γίνεται και πάλι κύριος του δάσους και το καταστρέφει ως εκδίκηση, καθότι αποτελεί κάτι που αγαπά ο γαιοκτήμονας. Μετά από καιρό, ένα τσιμεντένιο τέρας που ξερνά δηλητήριο από τις θηριώδεις καμινάδες του, έχει στηθεί εκεί όπου πρώτα απλωνόταν το ειδυλλιακό δάσος και η ζωή πάλλονταν σύστολη κι ολόδοτη. Στον επίλογο της ιστορίας, ως σκηνή του τέλους, βλέπουμε τον γαιοκτήμονα ν’ αναπολεί με πόνο το δάσος που χάθηκε, κοιτώντας από το παράθυρό του το μαύρο πέπλο της ανθρώπινης δαιμονίας που απλώθηκε εμπρός του.

Αυτή είναι η ιστορία της ταινίας με τον τίτλο «The Skin Game» («Το Στημένο Παιχνίδι»), που γυρίστηκε το έτος 1931 από τον Alfred Hitchcock. Ο αντιπροσωπευτικότερος σκηνοθέτης ταινιών θρίλερ, ο μαιτρ του είδους αυτού, γύρισε μία από τις πρώτες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου με οικολογικό περιεχόμενο, μια ταινία που, όμως, δε γνώρισε την αποδοχή των επόμενών του, καθώς θεωρήθηκε ασφυκτική και βαριά, στενόχωρη και (κατ’ ουσίαν) καταγγελτική. Ενόχλησε το γεγονός ότι κατέγραφε τα ήθη της εποχής, ότι στεκόταν κριτικά (αν όχι επικριτικά) στη μεγαλόπνοη βιομηχανική επανάσταση, που ξεκίνησε από την Αγγλία και κυριολεκτικά την υποβάθμισε περιβαλλοντικά σε σημαντικό βαθμό. Για το λόγο αυτό και προσπεράστηκε χωρίς ν’ αξιολογηθεί όπως θα έπρεπε. Εξάλλου, η μετέπειτα πορεία του σκηνοθέτη στις ταινίες θρίλερ, επισκίασε κάθε προηγούμενη άξια δημιουργία του, που είχε διαφορετικό τρόπο γραφής κι άλλη θεματολογία [τo κινηματογραφικό έργο του Hitchcock της περιόδου αυτής, θεωρήθηκε αδίκως ως μικρής αξίας, κι αυτό διότι μοιραία συγκρίνεται με το μετέπειτα, το σημαντικότατο ομολογουμένως, τ’ οποίο όμως, παρά τη μεγάλη του καλλιτεχνική αξία, δεν έχει το βάθος και το κριτικό πνεύμα του αρχικού (το πρώτο έργο του χαρακτηρίζεται ως κοινωνικά διεισδυτικό, ένα έργο νοημάτων και κοινωνικής κριτικής)].

Ας κάνουμε μια σύνοψη της ιστορίας της ταινίας. Τα οικονομικά συμφέροντα της εποχής απαιτούν την καταστροφή ενός δάσους. Μεγάλο κομμάτι της τοπικής κοινωνίας υποστηρίζει την καταστροφή αυτή, επειδή το εργοστάσιο που θα δημιουργηθεί θα προσφέρει εργασία και θα δημιουργήσει υποδομές στην περιοχή (δρόμους, ηλεκτρικό ρεύμα κ.ά.) Επίσης, η κυβέρνηση συναινεί στην καταστροφή, γιατί έτσι θεωρεί ότι προάγεται η ανάπτυξη της χώρας. Μέρος όμως της τοπικής κοινωνίας, το μικρότερο, αντιτίθεται στην επιχειρούμενη περιβαλλοντική καταστροφή, διότι ζει στο δάσος κι εργάζεται εκεί. Στο πλευρό αυτών των λίγων, βρίσκεται ο άρχοντας της περιοχής (ο γαιοκτήμονας), ο οποίος συνειδητοποιεί τελικά ότι με την καταστροφή θ’ απολεσθεί ένα πολύτιμο φυσικό αγαθό και στη θέση του θα δημιουργηθεί ένα κολαστήριο. Διαισθάνεται ο άρχοντας, ως έχων και την κατάλληλη συγκρότηση, το βάρος της επερχόμενης απώλειας και των επιπτώσεων που θα υπάρξουν από την εξέλιξη αυτή κι αγωνίζεται για τη διάσωση του αγαθού (βεβαίως, βαρύνουσα σημασία στη στάση του παίζει και το γεγονός ότι θα επηρεασθεί και η δική του ζωή αρνητικά από τη λειτουργία του εργοστασίου, αφού θα καταστραφεί ο παράδεισος που απολαμβάνει).

Στην παραπάνω ιστορία, ένα δράμα ξετυλίγεται. Τ’ οποίο περιστρέφεται γύρω από το εξής κεντρικό ζήτημα: «Ποιος είναι το θύμα και ποιος ο θύτης; Η φύση, ή η κοινωνία, η οποία δρώσα ως θύτης, μετατρέπεται τελικά σε θύμα;» Τα γεγονότα δημιουργούν ανατροπές, που οδηγούν στην κατάρρευση. Ο ισχυρός γαιοκτήμονας μετατρέπεται σε ισχνό κι αδύναμο ανθρωπάκι, ο παντοδύναμος βιομήχανος γίνεται ένας δυστυχισμένος νικητής. Ένα αθώο άτομο θυσιάζεται (αυτοκτονώντας, ευρισκόμενο σε απόγνωση), στο βωμό της διαπλοκής (η νύφη του βιομηχάνου). Μια κοινωνία διχάζεται κι αντιπαρατίθεται, χωρισμένη σε νικητές και νικημένους, σε χαρούμενους και λυπημένους ανθρώπους –χωρίς μολοντούτο κανείς να είναι ευτυχισμένος! Το σημαντικότερο τούτων όμως είναι ότι, ένας παράδεισος μετατρέπεται σε κόλαση, καθώς φουγάρα και καπνοί υποκαθιστούν τα δένδρα και την αχλύ του δάσους, και η σκιά πέφτει βαριά στην άλλοτε όμορφη επαρχία του Σέντρυ –στα πλαίσια της ανάπτυξής της! [σύμφωνα με τον Ratcliff, η Μεγάλη Βρετανία από το έτος 1845 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, δηλαδή σε όλη την περίοδο της βομηχανικής της επανάστασης, έχασε το 50% των πεδινών δασών της και το 95% των πλούσιων σε χλωρίδα λιβαδιών της, τα οποία μετατράπηκαν σε αγροτικές εκτάσεις και σ’ εκτάσεις με βιομηχανικές εγκαταστάσεις και οικισμούς (Ratcliff, 1984)].

Τελικά το δράμα σε ποιον επέπεσε; Ποιον ζημίωσε η καταστροφή του δάσους και ποιος τραγικά θα υποφέρει; Η απάντηση είναι ότι όλοι ζημιώθηκαν και όλοι θα υποφέρουν. Κανείς δεν ξέφυγε από αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «θεία δίκη», από τις τραγικές συνέπειες που πάντα επέρχονται της όποιας καταστροφής…

(από το βιβλίο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου “ΤΑ ΙΔΙΟΓΡΑΦΑ. Κείμενα αειθαλή και φυλλοβόλα”, δοκίμια, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2017,
https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=42567)

(φωτογραφία: Ernö Vadas, Vasvár, “Iron town”, 1954)..

.


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 16.09.2018

.


 

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΕπιλογές - Προτάσεις, Περιβάλλον

Tags: , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: