ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ – ΕΝΝΟΙΕΣ, ΚΑΘΕΣΤΩΣ

του Αντώνιου Β. Καπετάνιου
Δασολόγου – Περιβαλλοντολόγου

Κοινόχρηστοι χώροι αστικού πρασίνου, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο, καθώς και τη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων, που δημιουργήθηκε με βάση τις διατάξεις των οικείων νομοθεσιών, κατά βάσιν της δασικής και της πολεοδομικής νομοθεσίας, είναι τα πάρκα και τα άλση που κείνται εντός των περιοχών με σχέδιο πόλεως.

Οι κοινόχρηστοι χώροι αστικού πρασίνου, δηλαδή τα πάρκα και τα άλση, διαφοροποιούνται από τους κοινόχρηστους αστικούς χώρους (π.χ. τις πλατείες), τόσο ως προς το καθεστώς προστασίας τους όσο και της διαχείρισής τους (οι πρώτοι χώροι προστατεύονται και διαχειρίζονται με τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, ενώ οι δεύτεροι με τις διατάξεις της πολεοδομικής νομοθεσίας). Επίσης διαφοροποιούνται από το κοινόχρηστο περιαστικό πράσινο (τα περιαστικά δάση), που προστατεύεται και διαχειρίζεται με τις διατάξεις μεν της δασικής νομοθεσίας, όχι όμως με το καθεστώς των πάρκων και των αλσών, αλλά με το καθεστώς που ισχύει για τα δάση. Δηλαδή, τα περιαστικά δάση δεν διαφοροποιούνται ως προς την προστασία και διαχείρισή τους από τα δάση και τις δασικές εκτάσεις (έχουν ίδια αντιμετώπιση).

Στην έννοια του αστικού πρασίνου εντάσσεται κάθε μορφή πρασίνου εντός του αστικού ιστού, καθώς και οι ελεύθεροι χώροι που εξυπηρετούν την περιβαλλοντική λειτουργία της πόλης και συμμετέχουν στο φυσικό δυναμικό της, και μπορεί να είναι έκτασεις του δημοσίου με πράσινο ή ελεύθεροι χώροι που είναι προορισμένοι για κοινοχρησία (π.χ. πάρκα και άλση, δενδροστοιχίες, ρέματα, πλατείες κ.ά.), ιδιωτικές εκτάσεις (π.χ. κήποι, προκήπια, ταρατσόκηποι κ.ά.), καθώς και εκτάσεις ειδικών χρήσεων (π.χ. αρχαιολογικοί χώροι, στρατόπεδα κ.ά.) Δηλαδή η έννοια του αστικού πρασίνου είναι ευρύτερη αυτής του κοινόχρηστου χώρου αστικού πράσινου, περιλλαμβάνουσα τις εκτάσεις ή εκείνα τα πεδία με περιβαλλοντική εισφορά στην πόλη˙ εν προκειμένω και τους κοινόχρηστους χώρους αστικού πράσινου. Στην έννοια δε του περιαστικού πρασίνου περιλαμβάνεται κάθε μορφή πρασίνου ή ελεύθερου χώρου, δημοσίου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, που βρίσκεται σε άμεση επαφή με την πόλη και εισφέρει περιβαλλοντικά στη λειτουργία της, συνδυαστικά με το αστικό πράσινο. Τέτοιοι χώροι μπορεί να είναι τα περιαστικά δάση, οι θεσμοθετημένες περιοχές προστασίας της φύσης, οι αγροί, οι ιδιωτικοί κήποι κ.ά.

Η αντιμετώπιση του αστικού και περιαστικού πρασίνου πραγματοποιείται σύμφωνα με το καθεστώς που ισχύει για την προστασία και τη διαχείρισή του βάσει της νομοθεσίας που διέπει την κάθε μορφή έκτασης, οπότε έτσι εμπλέκονται διάφορες νομοθεσίες στην προστασία και διαχείριση αυτών των χώρων (δασική, πολεοδομική, αγροτική, περιβαλλοντική κ.τ.λ.). Μπορεί όμως, στα πλαίσια ενός ειδικότερου καθεστώτος διαχείρισης του αστικού και περιαστικού πρασίνου, για την καλλίτερη συνδυαστική περιβαλλοντική του προσφορά, κάθε τέτοια μορφή πρασίνου να οργανώνεται σ’ ένα πλαίσιο κοινής λειτουργικής δομής, που σκοπό έχει τη σύνολη φυσική προσφορά, και με ρόλο υπερτοπικής απόδοσης στον αστικό και περιαστικό χώρο (οι μητροπολιτικοί χώροι πρασίνου είναι μια τέτοια ευρύτερη λειτουργική δομή).

Τα πάρκα και τα άλση εξομοιώνονται ως προς την προστασία τους με τα δάση και τις δασικές εκτάσεις, με την προστασία τους μάλιστα να είναι ισχυρότερη αυτών, ακόμα δε μεγαλύτερη και των αναδασωτέων εκτάσεων. Κατ’ αρχάς εντάσσονται στη δασική προστασία και προστατεύονται με τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 3 του νόμου 998/1979, όπως ισχύει σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 32 του νόμου 4280/2014. Σε αυτούς τους χώρους, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 58 του νόμου 998/1979 όπως ισχύει με το άρθρο 36 του νόμου 4280/2014, δεν επιτρέπεται καμία επέμβαση που να εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, όπως επιτρέπεται στα δάση και τις δασικές εκτάσεις της χώρας, πλην της περίπτωσης οδοποιΐας, έργων Μετρό ή Τραμ (που θα έχουν προσωρινό χαρακτήρα και θ’ ακολουθήσει αποκατάσταση του διαταραγμένου χώρου), καθώς και λειτουργιών και δραστηριοτήτων ήπιας αναψυχής, κοινωφελών λειτουργιών και εγκαταστάσεων αστικών υποδομών, υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτές οι δραστηριότητες και χρήσεις προβλέπονται από τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.

Επίσης, σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 2 του άρθρου 59 του νόμου 998/1979 όπως ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 36 του νόμου 4280/2014, σε πάρκα και άλση εκτελούνται έργα ή δραστηριότητες που είναι απολύτως αναγκαίες για τη λειτουργία τους.

Εκ τούτων συνάγεται, λαμβάνοντας υπόψη και ότι, ακόμα και στις αναδασωτέες εκτάσεις πια δύνανται να πραγματοποιηθούν συγκεκριμένα έργα που εξυπηρετούν τη δημόσια ωφέλεια (π.χ. έργα ΑΠΕ), ότι η προστασία των πάρκων και αλσών είναι αυστηρότερη από κάθε άλλη μορφή πρασίνου η οποία προστατεύεται αυστηρά από τη δασική νομοθεσία, βάσει και των επιταγών του Συντάγματος (τα άρθρα 24 & 117).

Το κοινόχρηστο αστικό πράσινο λογίζεται ως περιβαλλοντικό και δημόσιο αγαθό (εξ’ ου και ο δημόσιος χαρακτήρας του), τ’ οποίο συμμετέχει στον χωρικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, για τη συγκρότηση βιώσιμων πόλεων. Το κοινόχρηστο αστικό πράσινο, βάσει και των οριζόμενων στο άρθρο 24 του Συντάγματος, διά του οποίου καθορίζεται η προστασία του φυσικού, οικιστικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, συνίσταται συνδυαστικά με τα στοιχεία που συνθέτουν την πολεοδομία και τον πολιτισμό, συμμετέχοντας σ’ ένα περιβάλλον με ολιστικό χαρακτήρα, στ’ οποίο η φύση, η κατοίκηση και ο πολιτισμός συνθέτουν τις ποιότητες του τόπου και συγκροτούν το τοπίο που τον χαρακτηρίζει.

Βεβαίως, ζήτημα δημιουργείται ως προς την προστασία των δενδροστοιχιών, καθώς η προστασία αυτών έως και το έτος 2003 ανήκε στη δασική υπηρεσία, όμως με το νόμο 3208/2003 εξήχθησαν της προστασίας που τους παρείχετο με τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, και τούτο αποτελεί πρόβλημα ως προς το ενιαίο της προστασίας και της διαχείρισης του κοινόχρηστου αστικού πρασίνου, στα πλαίσια της ολιστικής αντιμετώπισής του (δηλαδή να προστατεύουνται όπως τα πάρκα και τα άλση). Έτσι συμβαίνει το εξής παράδοξο: να έχουμε μια μορφή κοινόχρηστου αστικού πρασίνου, τις δενδροστοιχίες, οι οποίες δεν εντάσσονται στο πλαίσιο της διαχείρισης του πρασίνου αυτού. Διότι, είναι βασικό και καθοριστικό οι μορφές του αστικού πρασίνου να διασυνδέονται και να συνδυάζονται στον αστικό ιστό, για να υπάρχει αποτελεσματική προστασία και περιβαλλοντική απόδοσή τους, που κάτι τέτοιο όμως, όπως εν προκειμένω συμβαίνει, με τις δενδροστοιχίες να έχουν εξαχθεί της δασικής προστασίας, δεν υφίσταται, καθώς αυτές αντιμετωπίζονται ξέχωρα, με τη διοίκηση και τη διαχείρισή τους να μην ασκείται από μία υπηρεσία, τη δασική, που θα έχει τη σύνολη εικόνα της εποπτείας, της προστασίας και της διαχείρισης του κοινόχρηστου αστικού πρασίνου. Η δασική υπηρεσία παρίσταται στο πεδίο κι έχει συγκροτημένη οργάνωση στη λειτουργία του, και με εμπειρία πάνω τού αιώνος στον τομέα αυτόν, καθώς είναι και η μόνη στον περιβαλλοντικό τομέα με όργανα φύλαξης και προστασίας του δασικού αντικειμένου στο πεδίο, τους δασοφύλακες, έχοντας τη δυνατότητα της συνεχούς επόπτευσης και της άμεσης επέμβασης στο χώρο.

Τη διαχείριση των πάρκων και των αλσών ανέθεσε ο νομοθέτης στους οικείους ΟΤΑ, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 5 του νόμου 998/1979. Η δασική υπηρεσία είναι αυτή που έχει τον διοικητικό έλεγχο και την εποπτεία αυτών των χώρων, και που επιλαμβάνεται για την προστασία τους σύμφωνα με τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας. Τούτο δεν σημαίνει ότι οι ΟΤΑ έχουν την κυριότητα των πάρκων και των αλσών, μιας και αυτοί οι χώροι ανήκουν στο ελληνικό Δημόσιο, τ’ οποίο έχει και τη χρήση τους εκχωρώντας τη διαχείριση στους ΟΤΑ –πλην των περιπτώσεων που δικαιώματα ιδιοκτησίας επί αυτών αποκτήθηκαν ή αποδεικνύονται από τους οικείους ΟΤΑ. Στους ΟΤΑ αποδίδεται η υποχρέωση της διαχείρισης των πάρκων και αλσών (είναι υποχρέωση κι όχι απλώς δυνατότητα, που μπορούν και να μην την ασκήσουν), ενώ σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 59 του νόμου 998/1979 όπως ισχύει σύμφωνα με το άρθρο 36 του νόμου 4280/2014, δύναται να παραχωρηθεί από το Δημόσιο (με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης μετά από εισήγηση της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας) η χρήση (και μόνο αυτή) στον οικείο ΟΤΑ του πάρκου ή του άλσους.

Η διαχείριση των πάρκων και των αλσών πραγματοποιείται σύμφωνα με την αριθ. 133384/6587/23-12-2015 απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΦΕΚ 2828/Β΄/2015), με την οποία καθορίστηκαν οι προδιαγραφές σύνταξης των μελετών διαχείρισης πάρκων & αλσών της χώρας. Η εξουσιοδότηση για την έκδοση της Υπουργικής Απόφασης εδόθη με την διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 58 του νόμου 998/1979 όπως ισχύει με το άρθρο 36 του νόμου 4280/2014. Οι αρμόδιοι ΟΤΑ συντάσσουν για την τα πάρκα και άλση της περιοχής τους τις προβλεπόμενες από την Υπουργική Απόφαση μελέτες διαχείρισης, οι οποίες εγκρίνονται από τον Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης ύστερα από έλεγχο και θεώρηση της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας, η οποία έχει και την αρμοδιότητα παρακολούθησης της υλοποίησής της.

Οι διαχειριστικές μελέτες, που συντάσσονται για πάρκα και άλση άνω των 10 στρεμμάτων, έχουν ορίζοντα ισχύος τη δεκαετία, ενώ για τα πάρκα και τα άλση κάτω των δέκα στρεμμάτων συντάσσονται τεχνικές εκθέσεις διαχείρισης, που έχουν ορίζοντα ισχύος την πενταετία. Στο παραπάνω χρονικό διάστημα ισχύος των μελετών και τεχνικών εκθέσεων εφαρμόζεται αυστηρά το πλαίσιο έργων, δραστηριοτήτων και εργασιών που προβλέπονται σε αυτές, ενώ εάν απαιτηθεί διαφοροποίηση από το εγκεκριμένο πλάνο, πραγματοποιείται τροποποίησή τους –δεν μπορεί δηλαδή οι ΟΤΑ να παρεκκλίνουν ως προς τη διαχείριση των πάρκων και αλσών από το πλάνο λειτουργίας που εγκρίθηκε από το διαχειριστικό σχέδιο ή την τεχνική έκθεση. Οι διαχειριστικές μελέτες που συντάσσονται αποτελούν ένα master plan έργων και δραστηριοτήτων στον κοινόχρηστο χώρο αστικού πρασίνου με ορίζοντα δεκαετίας, ενώ για κάθε έργο που προβλέπεται σύμφωνα με το διαχειριστικό σχέδιο εγκρίνονται οι επιμέρους τεχνικές, δασοπονικές και περιβαλλοντικές μελέτες, σύμφωνα με το καθεστώς που τις διέπει.

Πρέπει εν προκειμένω να επισημανθεί ότι οι προδιαγραφές των διαχειριστικών μελετών πάρκων και αλσών κινούνται στο πνεύμα της ολιστικής διαχείρισης του αστικού πρασίνου, ανεξαρτήτως της αρμοδιότητας ή μη της δασικής υπηρεσίας σε μορφές αυτού του πρασίνου, κάνοντας προβλέψεις για τη διασύνδεση των μορφών αστικού πρασίνου και τη συνδυαστική λειτουργία τους.

Με το παραπάνω κανονιστικό πλαίσιο που τέθηκε για τη διαχείριση των πάρκων και των αλσών της χώρας, που απορρέει από το αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο, καθορίστηκε η διαχείριση αυτών των χώρων υπό ένα καθεστώς λειτουργίας και εποπτείας που διέπεται από τις αρχές της συγκροτημένης διοίκησης και τους κανόνες της επιστήμης, καθώς οι εν λόγω χώροι αντιμετωπίζονται ως οικολογικές μονάδες εντός του αστικού ιστού με αναφορά στην κοινωνία, έχοντας περιβαλλοντικό πρόσημο και κοινωνική προσφορά.

 

Τα κείμενα του συγγραφέα βρίσκονται στο σύνδεσμο: https://dasarxeio.com/tag/αντώνιος-β-καπετάνιος/

 

Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΕπιλογές - Προτάσεις, Νομοθεσία

Tags: , , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: