Δασικοί χάρτες και Δασωμένοι αγροί

* Το παρόν κείμενο αποτελεί εισήγηση του κ. Σταύρου Τσιλίκουνα, η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο Ημερίδας με θέμα: «Αγροί που άλλαξαν μορφή – Λύση στην αδικία», την οποία διοργάνωσε η Γεωτεχνική Ενωτική Κίνηση, την 19η Μαρτίου 2019 στην Αίθουσα εκδηλώσεων του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών. 

Γενική προσέγγιση της κατάρτισης των δασικών χαρτών

Η κατάρτιση και κύρωση των δασικών χαρτών είναι βασικό έργο υποδομής, προεπενδυσιακού χαρακτήρα, μακρόπνοο και απολύτως αναγκαίο όχι μόνο για την Δασική Υπηρεσία, αλλά για το σύνολο τού Ελληνικού λαού και την Εθνική Οικονομία.

Μέσα από τη διαδικασία τής κατάρτισης και κύρωσης των δασικών χαρτών δημιουργείται, αφενός, η τεχνική υποδομή για την προστασία τών δασικών και χορτολιβαδικών οικοσυστημάτων και του προσδιορισμού τής Δημόσιας περιουσίας και αφετέρου αναδεικνύονται ζητήματα νομικού θεσμικού, οικονομικού ή και κοινωνικού χαρακτήρα και προκαλείται η επίλυσή τους προς όφελος της κοινωνίας (πολιτών και διοίκησης). Στο παραπάνω όφελος εμπεριέχεται η έννοια της προστασίας τού περιβάλλοντος ως βασική παράμετρος ισορροπίας τής ζωής.

Τεχνικά, ο δασικός χάρτης είναι κτηματογραφικό διάγραμμα, που αποτυπώνει τις εκτάσεις στις οποίες, κατ’ αρχάς, ισχύουν και εφαρμόζονται οι διατάξεις τής δασικής νομοθεσίας. Αποτελεί μια, θα έλεγα μεταφορικά, φωτογραφία που απεικονίζει τις χλωριστικές καταστάσεις δύο χρονικών ″στιγμών″, μιας απώτερης και μιας πρόσφατης (χρησιμοποιώντας α/φ έτους λήψης 1945 και πλέον πρόσφατης αντίστοιχα, επιβεβαιούμενων στο πεδίο) από πλευράς κάλυψης των εδαφών με βλάστηση που συνθέτει δασοβιοκοινότητα ή αποτελεί χορτολίβαδο. Εκ των προηγουμένων προκύπτει και επισημαίνεται ότι ο δασικός χάρτης δεν τροποποιεί, δεν αναστέλλει ούτε καταργεί διατάξεις τής εν γένει δασικής νομοθεσίας ούτε άλλης συναφούς ή μη και, ως εκ τούτου, πράξεις τής διοίκησης, που έχουν εκδοθεί και δεν έχουν ακυρωθεί ή ανακληθεί καθ’ οιονδήποτε λόγο ή τρόπο, τεκμαίρονται σύννομες και εξακολουθούν να είναι σε ισχύ και κατισχύουν αυτού (δηλ. του δασικού χάρτη) στις περιπτώσεις διαφορετικού θεματικού περιεχομένου τους.

Ιστορικά, το έργο, ως θεσμική καταγραφή τών ″δασικών εν γένει″ εκτάσεων, ξεκίνησε με το νόμο 248/1976 περί δασικού κτηματολογίου και στη συνέχεια μετεξελίχθηκε με το ν. 2664/1998 (άρθρα 27 και 28) περί δασικών χαρτών, ενταγμένο σε νόμο, που αφορούσε στο Εθνικό Κτηματολόγιο. Σημειώνεται, ότι σε ενδιάμεσο χρόνο προβλέφθηκε η σύνταξη των δασικών χαρτών και η κατάρτιση του Δασολογίου, με τα άρθρα 11, 12 και 13 του ν. 998/1979 και παρότι εκδόθηκε και το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα, ποτέ δεν ξεκίνησε το έργο, οι διατάξεις τού οποίου καταργήθηκαν το 1998 με τον παραπάνω νόμο. Στη συνέχεια ο ν. 2664/98 επικαιροποιήθηκε ως ″Επιτάχυνση και απλούστευση της διαδικασίας κύρωσης των δασικών χαρτών″, αφού ήδη από το 2003 ο δασικός χάρτης είχε θεσμοθετηθεί σαν προαπαιτούμενο για τη σύνταξη του δασολογίου σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 3208/2003 κατ’ επιταγή του Αναθεωρημένου Συντάγματος του 2001.

Από την ισχύ του ν. 2664/98 και υπό τις τότε κρατούσες συνθήκες, το έργο τής κατάρτισης των δασικών χαρτών ακολουθούσε, πρωτίστως, το πρόγραμμα των κτηματογραφήσεων τού Εθνικού Κτηματολογίου και, δευτερευόντως, υπήρξε πρόγραμμα ενταγμένο και χρηματοδοτούμενο από το Ε.Σ.Π.Α., το οποίο διαχειρίστηκε η εταιρεία ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α.Ε. (πλέον Φορέας ″Ελληνικό Κτηματολόγιο″), σχετικά με την ανάθεση των μελετών σύνταξής τους.

Η παραπάνω εταιρεία, κατέστη με το νόμο 4164/2013 (ως Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε.) αποκλειστικά αρμόδια για τον σχεδιασμό, την κατάρτιση, ανάρτηση έως και την κύρωση των δασικών χαρτών. Στο πλαίσιο αυτό, η Δασική Υπηρεσία εξακολούθησε να παραμένει υπεύθυνη στο ενδιάμεσο στάδιο τού ελέγχου τού περιεχομένου τού καταρτιζόμενου δασικού χάρτη και αρμόδια για την θεώρησή του πριν αυτός αναρτηθεί.

Με τον πρόσφατο ν. 4389/2016 επανήλθε η αρμοδιότητα τής κατάρτισης και, κυρίως, τής ανάρτησης των δασικών χαρτών στην Δασική Υπηρεσία υποστηριζόμενη από τις δομές τής Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε. (πλέον Φορέας ″Ελληνικό Κτηματολόγιο″). Επίσης, παρέχεται η δυνατότητα το έργο να εκτελεί και η εταιρεία με αναθέσεις σχετικών μελετών. Ήδη, εξελικτικά, για την χωρική ολοκλήρωση του έργου, στο παρόντα χρόνο, βρίσκονται σε υλοποίηση από τον παραπάνω φορέα μελέτες κατάρτισης δασικών χαρτών για το, περίπου, 42% της Επικράτειας.

Η τομή που επετεύχθη από τήν αξιοποίηση των προβλέψεων του νόμου 4389 ήταν η εγκαθίδρυση και λειτουργία μιας εξαιρετικής, στενής συνεργασίας ως θεσμικός, διοικητικός, διαδικαστικός και τεχνικός μηχανισμός, μεταξύ τής Δασικής Υπηρεσίας (Γενική Δ/νση Δασών & Δασικού Περιβάλλοντος του Υ.Π.ΕΝ.-Περιφερειακές Δασικές Μονάδες) και του φορέα ″Ελληνικό Κτηματολόγιο″, ο οποίος υποστηρίζει το έργο με τις υποδομές του και την τεχνογνωσία. Αποτέλεσμα τούτου είναι, επιπλέον, η ταχεία και χωρίς την ανάγκη φυσικής παρουσίας των ενδιαφερομένων, υποβολή των αντιρρήσεων, δια μέσου διαδικτυακής εφαρμογής στην ιστοσελίδα τού φορέα ″Ελληνικό Κτηματολόγιο″ (πρώην Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε.).

Κατά εφαρμογή των διατάξεων τού ν. 4389/2016, και με δεδομένη τήν πολιτική επιλογή υποστήριξης του έργου ως πρώτης προτεραιότητας, η Δασική Υπηρεσία, πλήρως ανταποκρινόμενη στην πρόκληση, εκτελεί, από τις αρχές του 2017, αναρτήσεις και κυρώσεις δασικών χαρτών, σε ευρείες περιοχές (Περιφερειακές Ενότητες/σύνολο περιοχών αρμοδιότητας Δ/νσης Δασών):

  • επικαιροποιώντας τούς καταρτισμένους κατά τα προηγούμενα χρόνια δασικούς χάρτες
  • καταρτίζοντας νέους σε επιλεγμένες περιοχές (Καβάλα, Δράμα, Κυκλάδες)
  • με την επίτευξη τής ελαχιστοποίησης τής σχετικής δαπάνης (είτε τής επικαιροποίησης είτε τής ανάρτησης, συμπεριλαμβανομένης και της κατάρτισης που προαναφέρθηκε).

Σε υλοποίηση των ανωτέρω, ήδη, έχουν κυρωθεί (μερικώς) δασικοί χάρτες στο 40,4% της επικράτειας εκ του 43,8% των περιοχών που αναρτήθηκαν.

Επιπλέον, βρίσκονται, στον παρόντα χρόνο, σε ανάρτηση δασικοί χάρτες που καλύπτουν το 7,2% της χώρας.

Συνεπώς, το ποσοστό τής έκτασης της χώρας για περιοχές που έχουν καλυφθεί με αναρτημένους δασικούς χάρτες ανέρχεται στο 51% (έχει θεωρηθεί το 54%).

Σημειώνεται εδώ, ότι το 3% (θεωρημένο 53% μείον αναρτημένο 51%) αφορά εκτάσεις που κατά την ανάρτηση εξαιρέθηκαν υποδειχθείσες ως περιοχές υπαγόμενες στο άρθρο 23 (παρ. 2α, 2β και 4) του ν. 3889/2010, δηλ. έγκυρα και υπό εκκρεμότητα σχέδια πόλης και οικιστικές πυκνώσεις.

Επιπλέον και σε αντιπαράθεση με τα προηγούμενα, επισημαίνεται ότι μέχρι το 2017 είχαν αναρτηθεί δασικοί χάρτες, που αφορούσαν στο 1,12% της χώρας εκ των οποίων κυρώθηκε μερικώς το 1,09%.

Από τα στοιχεία των μέχρι σήμερα κυρωμένων (μερικώς) δασικών χαρτών (των αναρτήσεων που εκτελέστηκαν μετά την ισχύ του νόμου 4389/2016) διαπιστώθηκαν τα εξής:

  1. Εκτάσεις μη διεπόμενες από τις διατάξεις τής δασικής νομοθεσίας (ποσοστό) 39%
  2. Εκτάσεις διεπόμενες από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας 61%, εκ των οποίων
    • 60% δάση/δασικές εκτάσεις
    • 1% χορτολιβαδικές εκτάσεις

Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι οι εξαιρέσεις από την μερική κύρωση οι οποίες αφορούν σε αντιρρήσεις, που υποβλήθηκαν κατά του περιεχομένου των δασικών χαρτών, ανέρχεται στο 2,99% επί της αναρτημένης έκτασης. Τούτο, στατιστικά, καταδεικνύει την ορθότητα και την αξιοπιστία του περιεχομένου των καταρτισμένων και αναρτημένων δασικών χαρτών.

Δασωμένοι αγροί

Α. Μερικά στατιστικά συμπεράσματα περί των δασωμένων αγρών από τα στοιχεία των δασικών χαρτών

1. Από το σύνολο των αναρτημένων περιοχών (67.270.000 στρ), δηλ. 51% της χώρας:

Τα ΑΔ (δασωμένοι αγροί) αποτελούν το 5,2% (3.500.000 στρ.).
Τα ΔΑ (εκχερσωμένες εκτάσεις) αποτελούν το 2,4% (1.600.000 στρ.).

………………………………………………………………………………

2. Από το σύνολο των αναρτημένων περιοχών (δηλ. 43,8% της χώρας – 56.500.000 στρ.) που έχουν μερικώς κυρωμένους δασικούς χάρτες (40,4% της χώρας – 53.170.000 στρ.):

Τα ΑΔ (δασωμένοι αγροί) που συμπεριλαμβάνονται ως κυρωμένα αποτελούν το 5,3% (2.820.000 στρ.) του μερικώς κυρωμένου (δηλ. επί του 40,4%).

……………………………………………………………………………

3. Από το σύνολο των αναρτημένων περιοχών (δηλ. 43,8% της χώρας) που έχουν μερικώς κυρωμένους δασικούς χάρτες (40,4% της χώρας):

Τα ΑΔ (δασωμένοι αγροί) που αμφισβητούνται ως αντιρρήσεις (ή αφορούν σε πρόδηλα) αποτελούν το 6,5% (190.000 στρ.) του αναρτημένου ΑΔ*

* σημ.: η αναγωγή αναφέρεται στις περιοχές που κυρώθηκαν μερικώς και κατά την ανάρτηση το ποσοστό του ΑΔ επί της αναρτημένης έκτασης ήταν 5,4%
**σημ.: τα εμβαδά των εκτάσεων αναφέρονται προσεγγιστικά για τις ανάγκες της παρουσίασης

Β. Περιοχές με υψηλό ποσοστό δασωμένων αγρών

(α. % ΑΔ επί αναρτημένης έκτασης
β. % ΔΑ επί αναρτημένης έκτασης
γ. % ΑΔ επί μερικώς κυρωμένης έκτασης
δ. % έκτασης αντιρρήσεων κατά ΑΔ επί αναρτημένης έκτασης ως ΑΔ)

* παρατηρείται μεγάλο ποσοστό σε εκχερσωμένες εκτάσεις, πιθανώς λόγω μεγάλης πίεσης για αγροτική δραστηριότητα κυρίως στο παρελθόν

– βρίσκεται σε φάση ανάρτησης της Περιφερειακής Ενότητας, συνεπώς δεν υπάρχουν τα αντίστοιχα στοιχεία
.

  1. Οι εκτάσεις ΑΔ της ανάρτησης (α) με τις αντίστοιχες της κύρωσης (γ) αναλογικά (σχεδόν) ταυτίζονται.
  2. Παρατηρείται μεγάλο άνοιγμα της ψαλίδας των δασωμένων εκτάσεων (α) σε σχέση με τις εκχερσωμένες (β). Πιθανολογείται η παύση τής γεωργικής δραστηριότητας με εγκατάλειψη των αγρών και αποτέλεσμα τη δάσωσή τους, λόγω, κυρίως, μη επάρκειας απόδοσης εισοδήματος.
  3. Χαμηλό ποσοστό έκτασης που αμφισβητείται με αντιρρήσεις ως δάσος/δασική έκταση (δ) εκ των αναρτηθέντων ως δασωμένοι αγροί.

Περιοχές με χαμηλό ποσοστό δασωμένων αγρών

  1. Ομοίως ανωτέρω, οι εκτάσεις ΑΔ της ανάρτησης (α) με τις αντίστοιχες της κύρωσης (γ) αναλογικά (σχεδόν) ταυτίζονται.
  2. Αντίθετα με τα προηγούμενα παρατηρείται άνοιγμα της ψαλίδας προς τις εκχερσωμένες περιοχές (β) σε σχέση με τις δασωμένες (α), λόγω πιέσεων προς αύξηση του αγροτικού χώρου ή/και δημιουργίας παραθεριστικής κατοικίας (προς διερεύνηση).
  3. Παραμένει χαμηλό το ποσοστό έκτασης που αμφισβητείται με αντιρρήσεις ως δάσος/δασική έκταση (δ) εκ των αναρτηθέντων ως δασωμένοι αγροί.

Σημειώνεται, ως ιδιαίτερο στοιχείο από την επεξεργασία των δεδομένων, τα Δωδεκάνησα (Πάτμος, Σύμη), με ποσοστό 68% έκτασης αντιρρήσεων κατά ΑΔ επί τής αναρτημένης έκτασης των ΑΔ. Αυτό οφείλεται, κατά την άποψή μας, ότι έχουν αποδοθεί, κατά την ανάρτηση του δασικού χάρτη, ως δάση/δασικές εκτάσεις, αγροτικές (παλαιά) περιοχές εγκαταληφθείσες οι οποίες ήδη καλύπτονται από φρύγανα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από το περιεχόμενο (κυρίως στήλη δ) των πινάκων των Περιοχών με υψηλό/χαμηλό ποσοστό δασωμένων αγρών, δεν διαφαίνεται ιδιαίτερο ενδιαφέρον αμφισβήτησης της δασικής μορφής αυτών, στοιχεία που, το καθένα με το δικό του ειδικό βάρος, καταδεικνύουν ότι:

  • Ο δασικός χάρτης είναι σωστός και αποδεκτός
  • Οι λόγοι της μη αμφισβήτησης να είναι, ενδεχομένως, οι ίδιοι που αφέθηκαν τα χωράφια να δασωθούν

Εν κατακλείδι για εκτάσεις περί τά 2.820.000 στρ (μερικώς κυρωμένα) επί του 40,4% της Επικράτειας οφείλεται, εφόσον ζητείται, να εφαρμόζεται το άρθρο 67 του ν. 998/79, για την αναγνώριση της ιδιοκτησίας κατά πρώτον και της διαπίστωσης της περαιτέρω υπαγωγής ή μη στις διατάξεις τής δασικής νομοθεσίας δια της Επιτροπής Δασολογίου ή τις διαδικασίες τού Δασολογίου όταν αυτές εκκινήσουν.

Κατ’ επέκταση για το σύνολο των περιοχών που έχουν ήδη αναρτηθεί και είναι είτε σε φάση εξέτασης αντιρρήσεων είτε υποβολής αντιρρήσεων (δηλ. συμπεριλαμβανομένων των άνω μερικώς κυρωμένων), με δεδομένη τη θεσμική πρόβλεψη της λειτουργίας της Επιτροπής Δασολογίου από την ανάρτηση του δασικού χάρτη, οι εκτάσεις για τις οποίες μπορεί να ενεργοποιείται το άνω άρθρο ανέρχονται στα 3.500.000 στρ. επί του 51% της Επικράτειας.

19 Μαρτίου 2019

Σταύρος Μ. Τσιλίκουνας
ΠΕ Γεωτεχνικών (Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος)
Προϊστάμενος Διεύθυνσης
Δασικών Έργων & Υποδομών Υ.Π.ΕΝ.

 

Διαβάστε επίσης:

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε η ημερίδα για τους δασωθέντες αγρούς

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ – ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ (pdf)

– ΦΡΑΓΚΙΟΥΔΑΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ
«Αγροτικές εκτάσεις σε πλήρη εγκατάλειψη. Συνέπειες στην εξουσίαση και στην άσκηση δικαιωμάτων, λόγω Συνταγματικής προστασίας του περιβάλλοντος, με επίκληση λόγων δημοσίου συμφέροντος. Προτάσεις για οριστικές ρυθμίσεις»

– ΚΑΠΡΑΛΟΣ ΗΛΙΑΣ
«Δασωμένοι αγροί: Μια προσέγγιση από Δασολόγο της Δασικής πράξης»

– ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ ΗΛΙΑΣ
«Ποιος θα πληρώσει;» 

– ΣΤΟΓΙΑΝΝΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ
«Απώλεια Γεωργικής γης στους ορεινούς όγκους» 

– ΡΙΖΟΣ ΣΠΥΡΟΣ
«Παρέμβαση» 


Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔασικοί Χάρτες

Tags: , , , , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: