Λάθος δρόμο πήραμε, παιδιά μου

Δημήτριος Η. Παπαστερίου,
Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

1 Σε προηγούμενο έγγραφο αγωνιόγραμμα (υπό τον τίτλο «Αποχαιρετισμός στο ζωτικό χώρο» (dasarxeio com, 20.06.22022) διατυπώσαμε υπό μορφή τίτλων ορισμένες θέσεις, ακολουθούμενες από ερωτήματα. Στην παρούσα διαδρομή αγωνίας και προβληματισμών θα προσεγγίσουμε, κάπως περισσότερο, κάθε μια από αυτές τις θέσεις και θα τολμήσουμε να δώσουμε συνοπτικές απαντήσεις στα ερωτήματα που αναδύθηκαν. Προφανώς οι θέσεις και τα ερωτήματα – οκτώ τον αριθμό -που τέθηκαν αφενός είναι ενδεικτικές, αφετέρου η σειρά καταστρώσεώς τους δε δηλώνει ταξινόμηση βάσει της σημασίας τους.
2 Θέση πρώτη: Η ισορροπία μεταξύ των ανθρωπογενών συστημάτων και των οικοσυστημάτων κλονίζεται, συνεχώς απομειούμενη.
Η θέση αυτή θεωρεί δεδομένη την ύπαρξη της παραπάνω ισορροπίας, που δεχθήκαμε ότι κλονίζεται, εντάσσοντας στον κλονισμό αυτόν την απομείωση της ισορροπίας. Μια περιστελλόμενη ισορροπία των ανθρωπογενών συστημάτων και των οικοσυστημάτων εμπεριέχει στοιχεία αυτοαναιρέσεως. Ίσως, μάλιστα, να μπορεί να χαρακτηριστεί «ανισορροπία». Προς το παρόν ας περιοριστούμε σε μια πιο ήπια προσέγγιση: Η «σχέση» μεταξύ των ανθρωπογενών συστημάτων και των οικοσυστημάτων κλονίζεται, επειδή τα οικοσυστήματα υφίστανται συνεχή και αδιάκοπη απομείωση, όπως αυτή που υπάρχει στην αποδοχή της συνταγματικότητας του άρθρου 48, παρ. 1, ν. 4685/2020 από την ΟλΣτΕ 1364/2021.
3 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Υπάρχει περιθώριο έγκαιρης ανατάσεως; Και βέβαια ναι, με μια επόμενη απόφαση της ΟλΣτΕ που θα συνεκτιμά την ανάγκη διατηρήσεως του ζωτικού χώρου για τους ανθρώπους, με βάση τις ακόλουθες δύο αποφάσεις: Την ΟλΣτΕ 685/2019 και την ΑΠ 43/2016.
4 Θέση δεύτερη: Η αρχή της προστασίας του περιβάλλοντος (Δεκλερής, Ντάφης) μεταπίπτει σε αρχή της δημόσιας οικολογικής τάξης (Ντουχάνης).
Προστασία του περιβάλλοντος (που ενυπάρχει στην ομώνυμη αρχή) και δημόσια οικολογική τάξη (που ενσωματώνεται στην ομώνυμη αρχή) τίθενται σε πεδίο αντιπαλότητας. Η πρώτη περιβάλλεται την συνταγματική κάλυψη του άρθρου 24, παρ. 1. Η δεύτερη εδράζεται στο άρθρο 106 Συντ. Ωστόσο, επιβάλλεται να τονιστεί ότι η σχέση των ανθρωπογενών συστημάτων και των οικοσυστημάτων δεν περιορίζεται μόνο σε όποιον συνδυασμό των άρθρων 24 και 106 Συντ, δηλαδή εν τέλει στην υπαγωγή του δάσους, με την ευρεία του όρου σημασία, στο χωροταξικό σχεδιασμό. Πέρα από αυτά υπάρχουν τουλάχιστον τρία άλλα άρθρα Συντάγματος που διεκδικούν αναγκαία συνεκτίμηση: τα 2, παρ. 1∙ 5, παρ. 1∙ και 117, παρ. 3.
5 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Υπάρχει περιθώριο αναδιατάξεως; Και βέβαια, ναι. Μάλιστα, κάτι πολύ πιο σημαντικό: Υπάρχει ανάγκη αναδιατάξεως. Είναι γνωστή η σολωμόνια ρήση «Δεν είν’ εύκολες οι θύρες όταν η χρεία τες κουρταλεί». Η ανάγκη αναδιατάξεως καθίσταται εντονότατη από την παραγωγή επανειλημμένων και ισχυρών νομολογιακών κρότων.
6 Θέση τρίτη: Η ΟλΣτΕ 685/2019 καλείται να συμπορευθεί με την ΟλΣτΕ 1364/2021.
Πρόκειται για δύο αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ που απέχουν η μια από την άλλη μια διετία. Η χρονική αυτή απόσταση από μόνη της δεν μπορεί να δικαιολογήσει το διαφορετικό τρόπο συνταγματικής αναγνώσεως, εφαρμογής και ερμηνείας των δύο επίμαχων διατάξεων του ανώτατου χάρτη της Επικράτειας, δηλαδή αφενός του άρθρου 24, αφετέρου του άρθρου 106. Κατά το χρόνο εκδόσεως της ΟλΣτΕ 685/2019 ήταν προφανώς γνωστός ο εναγκαλισμός των δύο διατάξεων, παρά το ότι κύριο αντικείμενο εφαρμογής ήταν οι λεγόμενες «οικιστικές πυκνώσεις». Κατά το χρόνο εκδόσεως της ΟλΣτΕ 1364/2021 ήταν, επίσης, γνωστή η διάταξη του άρθρου 24 Συντ, παρά το γεγονός ότι η όλη κατάστρωση του κειμένου της αποφάσεως ήταν υπέρ της υπεροχής του άρθρου 106 έναντι του άρθρου 24 Συντ.
7 Το ερώτημα που τέθηκε: Είναι βιώσιμη μια τέτοια σύμπλευση; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι διττή. Αφενός ότι η έννομη τάξη δεν έχει το περιθώριο να αρνηθεί τη σύμπλευση, ούτως εχόντων των πραγμάτων. Το αν η σύμπλευση είναι βιώσιμη θα το δείξει η διαδρομή του χρόνου. Πρέπει, όμως, να αναμείνουμε το πέρασμα του χρόνου, αφενός για να «απολαύσουμε» τα επώδυνα για το περιβάλλον και τα δάση «πλεονεκτήματα» της συνταγματικότητας του άρθρου 48 ν. 4685/2020, αφετέρου για να συνειδητοποιήσουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της «βιώσιμης οικονομικής αναπτύξεως» στο δασικό πλούτο της χώρας και κατ’ επέκταση στο ζωτικό χώρο του ανθρώπου.
8 Θέση τέταρτη: Η αντισυνταγματικότητα των «οικιστικών πυκνώσεων» κατά την ΟλΣτΕ 685/2019 υφίσταται ουσιαστική απομείωση από το άρθρο 55 ν. 4685/2020.
Η ΟλΣτΕ 685/2019 είχε ως κύριο αντικείμενο τις λεγόμενες «οικιστικές πυκνώσεις». Αυτές χαρακτήρισε αντισυνταγματικές∙ ακριβέστερα, κρίθηκε ότι οι διατάξεις που θεμελίωναν τις «οικιστικές πυκνώσεις» – διατάξεις του άρθρου 23, παρ. 4, ν. 3889/2010 – προσκρούουν στο άρθρο 24 Συντ (Παπαστερίου, Δασικοί χάρτες, § 15, αρ. 1 επ. Ο ίδιος, Αναδάσωση, § 20, αρ. 140 επ.). Μάλιστα, χαρακτηρίσαμε τη σύνθεση των σχετικών σκέψεων ως «νομολογιακό συντακτικό αξιών» (ο ίδιος, Nομολογιακό συντακτικό αξιών. Με βάση τις δεκαοκτώ σκέψεις της ΟλΣτΕ 685/2019, Μελετήματα Sakkoulas OnLine, 2020).
9 Ακολούθησε νομοθετική έκρηξη μεγατόνων. Σημείο εκκινήσεως – ως επιλογή αμφίσημη – έχουμε το ν. 4685/2020. Ο νόμος αυτός έχει τον εκκωφαντικό τίτλο «Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας,…». Στη συνέχεια, μεταξύ πολλών άλλων, η νομοθετική παραγωγή διέπεται από μια σωρευτική επιδρομή των 48ρηδων νόμων, όπως για παράδειγμα οι ν. 4819/2021, 4821/2021, 4824/2021, 4843/2021, οι οποίοι παραχωρούν τη θέση τους στους 49ρηδες νόμους∙ για παράδειγμα ο ν. 4936/2022, υπό τον τίτλο «Εθνικός Κλιματικός Νόμος -Μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, επείγουσες διατάξεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και την προστασία του περιβάλλοντος» (ενδεικτικά το άρθρο 40).
10 Επανερχόμενοι στο ν. 4685/2020, επισημάναμε (Παπαστερίου, Αναδάσωση, § 20, αρ. 342) τα ακόλουθα: «ο ν. 4685/2020 στα κεφάλαια Ε και Στ περιέχει γενικές αλλά και εντελώς ειδικές ρυθμίσεις, που διαταράσσουν την αναμενόμενη και επιβαλλόμενη ισορροπία, που πρέπει να χαρακτηρίζει ένα νομοθέτημα των προδιαγραφών ενός «εκσυγχρονισμού» της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η πληθώρα των αλλαγών δεν είναι καθόλου ανάλογη με την ποιότητά τους. Η σκοπιμότητά τους – να αποφευχθεί ο σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας για την προώθηση των επενδύσεων – υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας «συνταγματικής ανεκτικότητας», ενώ σε πολλά σημεία προσβάλλει ευθέως το Σύνταγμα. Δεν απέχει από την πραγματικότητα ότι στο πλαίσιο ενός περιβαλλοντικού Συντάγματος εισάγεται … ένας αντιπεριβαλλοντικός ν. 4685/2020».
11 Ο ίδιος νόμος στο άρθρο 50 φέρει τον παράτιτλο «Ανάρτηση δασικών χαρτών σε συμμόρφωση με την υπ’ αριθμ. 685/2019 απόφαση του ΣτΕ». Ωστόσο, ενώ κατά το άρθρο 50, παρ. 2, ορίζει ότι «Οι διατάξεις των παραγράφων 4 έως 7 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010 καταργούνται» στο άρθρο 51, παρ. 2, ορίζεται ότι:
«Κατοικίες και κατασκευές που τις συνοδεύουν, οι οποίες βρίσκονται σε οικιστικές πυκνώσεις εντός περιοχών που περιλαμβάνονται σε αναρτημένους ή κυρωμένους δασικούς χάρτες ή βρίσκονται σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε περιοχές όπου δεν έχουν αναρτηθεί δασικοί χάρτες, μπορούν να εξαιρεθούν προσωρινά από την κατεδάφιση και τις λοιπές διοικητικές κυρώσεις σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 52 έως 55». Δηλαδή με την υποβολή μιας αιτήσεως ο ενδιαφερόμενος πετυχαίνει την «…προσωρινή εξαίρεση από την κατεδάφιση και την προσωρινή αναστολή των λοιπών διοικητικών κυρώσεων…» έναντι του καταβλητέου ειδικού προστίμου.
12 Επιβάλλεται να προσφύγουμε στο σημείο αυτό σε μια άλλη σημαντική διάταξη του Συντάγματος, στο άρθρο 95, παρ. 5, όπου ορίζεται σχετικά ότι «Η διοίκηση έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής γεννά ευθύνη για κάθε αρμόδιο όργανο, όπως ο νόμος ορίζει. Νόμος ορίζει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της διοίκησης» (Βλ. ενδεικτικά ΟλΣτΕ 677/2010. Σπυρόπου λο/Κοντιάδη/Ανθόπουλο/Γεραπετρίτη (-Πρεβεδούρου), ΕρμΣυντ (2017) άρθ. 95, αρ. 82 επ.).
13 Δεχθήκαμε σχετικά (Παπαστερίου, Αναδάσωση, § 20, αρ. 346) ότι:
• «Όταν το ΥΠΕΝ καταρτίζει ΣχΝ (= ν. 4685/2020) το οποίο ακολουθείται από το ν. 4685/2020 υπό τον τίτλο «Εκσυγχρονισμός της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενσωμάτωση στην ελληνική νομοθεσία των Οδηγιών 2018/844 και 2019/692 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και λοιπές διατάξεις» και
• όταν στα Κεφάλαια Ε και Στ του ΣχΝΒ και του ν. 4685/2020 περιλαμβάνονται διατάξεις στα άρθρα 48 έως 55, που είναι σαφώς αντίθετες προς τις δεκαοκτώ σκέψεις της αποφάσεως (ΟλΣτΕ 685/2019), όπως αυτές ήδη επισημάνθηκαν,
• και όταν τίθεται σε διαβούλευση το σύνολο των διατάξεων του συγκεκριμένου ΣχΝΑ, (μόνο αυτού) διαβούλευση που έχει ήδη λήξει,
• και όταν απουσιάζει από όποια διαβούλευση το υπόλοιπο αλλά συνολικό ΣχΝΒ (μάλιστα με διαφορά άρθρων υπερβολική σε αριθμό : το πρώτο ΣχΝ είχε τα μισά άρθρα, 130 άρθρα το δεύτερο!),
συμμορφώνεται ή όχι προς την απόφαση 685/2019 της ΟλΣτΕ;Η απάντηση είναι, κατά την άποψή μας, αρνητική». Και βέβαια εξακολουθεί να είναι και σήμερα εξίσου αρνητική.
14 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Γιατί δεν αντιδρά αποφασιστικά η δικαστική εξουσία;

Στο ερώτημα αυτό δεν είναι σε θέση να απαντήσει ο γράφων. Αλλά το ερώτημα παραμένει και εστιάζεται στον πυρήνα της αρχής διακρίσεως των εξουσιών. Το μόνο που γίνεται αντιληπτό στο γράφοντα είναι ότι «Λάθος δρόμο πήραμε, παιδιά μου». Και παραπέρα, μήπως ήδη «καβατζάραμε» εδώ και καιρό, υπονομεύοντας το χαρακτήρα του ελληνικού Κράτους ως κοινωνικού Κράτους Δικαίου και Πρόνοιας, όπως ορίζει το Σύνταγμα (Καραμανώφ, Το διακύβευμα από την Αναθεώρηση του Άρθρου 24 του Συντάγματος, Οικολογική Επιθεώρηση, Ομιλία σε Δημόσια Συζήτηση με θέμα: «Οι Συνταγματικές αλλαγές κατά του φυσικού περιβάλλοντος» στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας στις 13/12/2006.

15 Θέση πέμπτη: Το άρθρο 24 Συντ κινείται εντός των ορίων του άρθρου 106 Συντ.

Στο σημείο αυτό πρέπει εισαγωγικά να σημειωθεί ότι το άρθρο 24 Συντ, μεταξύ άλλων, αφενός επιβάλλει την προστασία του (δασικού) περιβάλλοντος (24, παρ. 1), αφετέρου εμπεριέχει τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη μέσω του χωροταξικού σχεδιασμού (24, παρ. 2). Ο τελευταίος σχεδιασμός νοείται ως το «…βασικό εργαλείο για το συγκερασμό των δύο φαινομενικά αντίρροπων συνταγματικών επιταγών, της προστασίας του περιβάλλοντος και της οικονομικής ανάπτυξης…» [Ντουχάνης, ΔιΔικ 2(2021), 189, 191].

16 Το ότι οι δύο αυτές συνταγματικές επιταγές (προστασίας περιβάλλοντος και οικονομικής αναπτύξεως) κρίνονται ως «φαινομενικά» αντίρροπες δεν είναι αναντίρρητο. Κατά την άποψή μας, είναι πράγματι αντίρροπες και όχι μόνο φαινομενικά αντίρροπες. Αυτό μάλιστα καταφαίνεται από τις επιμέρους θέσεις στη σκέψη 19 της ΟλΣτΕ 1364/2021.
17 Ωστόσο, ο χωροταξικός αυτός σχεδιασμός απέχει πολύ από το χαρακτηρισμό του ως μιας σταθερής παραμέτρου∙ αντίθετα, από τη φύση των πραγμάτων, είναι συνεχώς μεταβαλλόμενος και κατακερματισμένος. Έτσι, μια φύσει και θέσει ασταθής παράμετρος καλείται να λειτουργήσει ως εργαλείο συγκερασμού των δύο «…φαινομενικά αντίρροπων συνταγματικών επιταγών, της προστασίας του περιβάλλοντος και της οικονομικής ανάπτυξης…».
18 Προστασία περιβάλλοντος και προγραμματισμός οικονομικής αναπτύξεως συνιστούν δύο «συνταγματικές/κρατικές» αποστολές. Κατά την άποψή μας, οι δύο αυτές αποστολές έχουν τελείως διαφορετική προσέγγιση και επίσης αποκτούν – σε έντονο βαθμό – διαφορετική σημασία, ανάλογα με το αν εισάγονται ως συνταγματικές αποστολές ή αν νοούνται ως κρατικές αποστολές [Ντουχάνης, ΔιΔικ 2(2021), υπό Γ ].
19 Πράγματι, η σχέση μεταξύ των δύο αυτών αποστολών αντικατοπτρίζει – όχι όμως ταυτίζεται με – τη σχέση μεταξύ των συνταγματικών διατάξεων που τις προβλέπουν. Δηλαδή τις σχέσεις μεταξύ των άρθρων 24, παρ. 1, (προστασία περιβάλλοντος) και 106, παρ. 1, Συντ (προγραμματισμός οικονομικής αναπτύξεως).
20 Ειδικότερα, επισημαίνονται τα ακόλουθα (Ντουχάνης, ό.π., σ. 190):

1) Αμφότερες συνιστούν νομικώς δεσμευτικές επιταγές. Δηλαδή επιταγές του Συντάγματος που πρέπει να τηρούνται.

Ερώτημα: Τηρούνται; Μάλλον όχι, για να αποφύγουμε ρεαλιστικότερη απάντηση.

2) Δεν ιεραρχούνται, διότι προβλέπονται από ισόκυρες και ισοδύναμες συνταγματικές διατάξεις.

Ακόμη και αν δεχθούμε ότι δεν ιεραρχούνται, είναι βέβαιο ότι σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση η μία επιβάλλεται στην άλλη, όπως σαφώς προκύπτει από την ΟλΣτΕ 1364/2021. Εξάλλου, τέτοια μορφή επιβολής δεν απορρέει από το σύνολο των περιπτώσεων, που το ΣτΕ τάσσεται υπέρ της «συνταγματικής ανεκτικότητας» (δηλαδή ναι μεν προσκρούει στο Σύνταγμα, αλλά σε βαθμό ανεκτικότητας);

3) Δεν αλληλοαποκλείονται. Αντιθέτως, συναρθρώνονται σε ενιαίο και αδιάσπαστο σύνολο. Δηλαδή η «προστασία του περιβάλλοντος» και η «οικονομική ανάπτυξη» – ακόμη και υπό το μανδύα της βιώσιμης – δεν αποκλείει η μια την άλλη, αμφίδρομα. Αντίθετα, «συνυπάρχουν» και «συμβιώνουν» σε ένα σύνολο, ενιαίο και αδιάσπαστο.

Έναντι του ρήματος «αλληλοαποκλείονται» το ρήμα «συνανθρώνονται». Από τη μια μεριά ο «αλλληλοαποκλεισμός» από την άλλη η «συνάρθρωση». Ο πρώτος δεν υπάρχει, η δεύτερη κυριαρχεί. Σε πεδίο της δεοντολογίας η θέση κρίνεται ιδανική. Στην πράξη, όμως, τα πράγματα διαφέρουν πολύ. Στο πεδίο της οντολογίας παρατηρείται ότι η οικονομική ανάπτυξη συγκρούεται σε πολλά πεδία με την προστασία του (δασικού) περιβάλλοντος.

21 Στις βιοτικές σχέσεις και κυρίως στις συναλλαγές υπάρχει συνεχής αντιπαράθεση. Ειδικότερα:

α. Στο νομοθετικό πεδίο οι 48άρηδες και 49άρηδες νόμοι ευνοούν τις επενδύσεις, τους αγρότες και τα αυθαίρετα (συμπεριλαμβανομένων των δασικών)∙

β. στο εκτελεστικό πεδίο κυριαρχούν πολλά συρρέοντα και αλληλοσυγκρουόμενα «γεγονότα», κρισιμότατα για την αξία και την υγεία των ανθρώπων, όπως:

• η εφαρμογή των νόμων από τη διοίκηση (συμπεριλαμβανομένων των αρμόδιων Υπουργείων αλλά και των άλλων οργάνων, όπως είναι και τα αναρίθμητα συμβούλια και επιτροπές, λ.χ. Αναθεωρητικό Συμβούλιο Δασών, ΕΠ.Ε.Α.), πολλές φορές βάσει του αλλοπρόσαλλου δικαίου των εγκυκλίων και του εξαιρετικά επικίνδυνου δικαίου των «…άλλων διατάξεων», που ατυχώς συνοδεύουν κάθε νομοθέτημα, υποβαθμίζοντας επικίνδυνα το κράτος δικαίου∙

• η συνεχιζόμενη υποστελέχωση∙

• η ασθμαίνουσα επί δεκαετίες υλικοτεχνική υποδομή∙

• η προσφυγή στην ιδιωτική πρωτοβουλία, λ.χ. οι ανάδοχοι στο στάδιο της κτηματογραφήσεως∙

γ. στο δικαστικό πεδίο, όπου αφενός συμπορεύονται μη ταυτόσημες αποφάσεις και της ΟλΣτΕ (λ.χ. 685/2019 και 1364/2021), αφετέρου διογκώνεται το φαινόμενο της μη υπακοής σε δικαστικές αποφάσεις.

Η παραπάνω θέση πέμπτη έχει το ακόλουθο περιεχόμενο: Το άρθρο 24 Συντ κινείται εντός των ορίων του άρθρου 106 Συντ.

22 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Η κίνηση αυτή μπορεί τουλάχιστον να καταστεί αμφίδρομη; Δηλαδή, με άλλες λέξεις, μπορεί το άρθρο 106 να κινείται εντός των ορίων του άρθρου 24 Συντ; Ειδικότερα: Μήπως πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο το άρθρο 106, παρ.1, Συντ πρέπει να κινείται εντός των ορίων του άρθρου 24, παρ. 1, Συντ; Μήπως με τον τρόπο αυτό υπηρετούνται επαρκώς αφενός η αξία του ανθρώπου, (άρθρο 2, παρ. 1, Συντ) αφετέρου η υγεία του ανθρώπου (άρθρο 5, παρ. 1, Συντ); Μήπως τελικά η προσφυγή στο «ζωτικό χώρο» του ανθρώπου (ΑΠ 43/2016) επιτρέπει – ή ακόμη και επιβάλλει – το άρθρο 106, παρ. 1, Συντ να κινείται εντός των ορίων του άρθρου 24, παρ. 1, Συντ;
23 Υποστηρίζεται (Ντουχάνης, ό.π., σ. 189) ότι η περιθωριοποίηση της οικονομικής ανάπτυξης, για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, θα περιόριζε, στην πραγματικότητα, την αειφορία του τελευταίου. Προς υποστήριξη της θέσης αυτής γίνεται επίκληση των ακόλουθων πέντε λόγων.
24 Λόγος πρώτος «απογειώσεως της αειφορίας»: Η οικονομική ανάπτυξη, εφόσον είναι βιώσιμη, εξασφαλίζει για το περιβάλλον ακόμη μεγαλύτερη επιδραστικότητα και προστιθέμενη αξία και, υπό την έννοια αυτή, όχι μόνο εγγυάται, αλλά απογειώνει την αειφορία του.
25 Είναι προφανές ότι άλλο «οικονομική ανάπτυξη» και άλλο «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη». Μόνο που η δεύτερη εξακολουθεί να παραμένει ζητούμενο εν ανεπαρκεία. Βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη δεν υπάρχει στον ατελείωτο κατάλογο των περιπτώσεων του άρθρου 48, παρ. 1, ν. 4685/1920. Περιπτώσεις που κρίθηκαν συνταγματικές, με την αιτιολογία ότι δεν προσβάλλουν το άρθρο 24, παρ. 1, Συντ, δηλαδή δεν προσβάλλουν την αειφορία.
26 Λόγος δεύτερος «απογειώσεως της αειφορίας»: Η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη όχι μόνο δεν αποτελεί εχθρό του περιβάλλοντος, αλλά πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως υποβοηθητικός μοχλός, μέσω του οποίου ο άνθρωπος συμβάλλει στην αειφορία του.
27 Το «πρέπει να γίνει αντιληπτή» κινείται στο πεδίο της δεοντολογίας. Πως όμως η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη να γίνει αντιληπτή ως υποβοηθητικός μοχλός του περιβάλλοντος στις παραπάνω περιπτώσεις του άρθρου 48, παρ. 1, ν. 4685/1920∙ όταν αυτές οι περιπτώσεις ως ασαφές σύνολο αφαιρούν συνεχώς τις εκτάσεις με δασικό πλούτο και τις προσφέρουν σε άλλες χρήσεις; Με τον τρόπο αυτόν αντί για απογείωση της αειφορίας έχουμε εντονότατη – ποιοτικά και ποσοτικά – απομείωση της αειφορίας.
28 Λόγος τρίτος «απογειώσεως της αειφορίας»: Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί συνειδητή επιλογή του ανεπτυγμένου ανθρώπου, ο οποίος επιδιώκει την αειφορία για να εξασφαλισθεί ο ίδιος, μια και το περιβάλλον δεν έχει καμία άγνωστη μεταφυσική θεμελίωση.
29 Άγνωστη μεταφυσική θεμελίωση διέπει και τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, όταν στην πραγματικότητα είναι βάναυση οικονομική ανάπτυξη υπό τη ψευδεπίγραφη ρήση βιώσιμη. Κατά τη γνώμη μας, είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να εισάγεται – και μάλιστα άμεσα – σε δικαστική απόφαση της ΟλΣτΕ το κριτήριο της μεταφυσικής θεμελιώσεως (γνωστής ή άγνωστης).
30 Λόγος τέταρτος «απογειώσεως της αειφορίας»: Η έλλειψη οικονομικής ανάπτυξης τείνει να υποβαθμίζει το φυσικό περιβάλλον, και όχι η επίτευξή της.

Αυτό είναι ορθότατο. Όμως, γιατί υπάρχει η έλλειψη της οικονομικής αναπτύξεως; Επειδή δεν αφαιρούνται επαρκώς εκτάσεις με δασική χρήση και προορισμό ή για πολλούς άλλους λόγους; Μα η ιστορική διαδρομή του δασικού φαινομένου αποδεικνύει μια συνεχή και διαδοχική απομείωσή του. Για παράδειγμα, πόσες πυρκαγιές πρέπει να υπάρξουν ακόμη για να γίνει αυτό τουλάχιστον αντιληπτό; Για άλλο παράδειγμα, ακόμη δε συμφωνούμε τι συνέβη στο Μάτι, όπου οι 102 νεκροί απέχουν πολύ από κάθε βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Και για τρίτο παράδειγμα, πως επιβιώνει η «Ιπποκράτειος πολιτεία», εντάσσεται και αυτή στη βιώσιμή οικονομική ανάπτυξη;

31 Λόγος πέμπτος «απογειώσεως της αειφορίας»: Η αντίληψη, που θα ήθελε την οικονομική ανάπτυξη ασύμβατη με την προστασία του περιβάλλοντος, θα εμφάνιζε το άτοπο να καθιστά περιττό το χωροταξικό σχεδιασμό, επιβαλλόμενο, εν τούτοις, από ρητή συνταγματική διάταξη (άρθρο 24 § 2), ο οποίος, κατά τα προαναφερόμενα, δεν μπορεί παρά να έχει ως αντικείμενο τις επιβαρυντικές για το περιβάλλον δραστηριότητες, τις συνέπειες των οποίων διαχειρίζεται με σκοπό να εξαλείψει.
32 Ο μη περιττός χωροταξικός σχεδιασμός, δηλαδή αυτός που υπάρχει όπως υπάρχει, κατ΄ (ολισθαίνουσα) εφαρμογή του άρθρου 24, παρ. 2, Συντ:

• α. «δεν μπορεί παρά να έχει ως αντικείμενο τις επιβαρυντικές για το περιβάλλον δραστηριότητες»∙

• β. «τις συνέπειες των οποίων διαχειρίζεται με σκοπό να εξαλείψει».

33 Το υπό (α) είναι μια ρεαλιστική ομολογία. Το πεδίο αυτού του ρεαλισμού ενυπάρχει στη συνταγματικότητα των περιπτώσεων του άρθρου 48, παρ. 1, ν. 4685/2020, όπως αυτή η συνταγματικότητα έγινε δεκτή από την ΟλΣτΕ 1364/2020. Έτσι, όμως έχουμε σύμπλευση νομοθετική και δικαστική. Δηλαδή ο μη περιττός χωροταξικός σχεδιασμός, που δεν μπορεί παρά να έχει ως αντικείμενο τις επιβαρυντικές για το περιβάλλον δραστηριότητες, αποκτά τη σφραγίδα της συνταγματικότητας(!).
34 Ακολουθούν οι συνέπειες των επιβαρυντικών επιπτώσεων στο περιβάλλον, Αυτές υπόκεινται σε διαχείριση. Ποιας μορφής διαχείριση; Άγνωστο.

Σκοπός αυτής της – μη γνωστής – διαχειρίσεως, που αναφέρεται στις συνέπειες των επιβαρυντικών επιπτώσεων στο περιβάλλον, είναι η εξάλειψή τους. Με άλλα λόγια, αποδεχόμαστε τη δημιουργία ενός κακού και στη συνέχεια στοχεύουμε στην εξάλειψή του. Αυτό συνεπάγεται η «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη» με τη σφραγίδα της συνταγματικότητας. Όμορφος κόσμος, αγγελικά πλασμένος. Αειφόρος, μάλιστα.

35 Θέση έκτη: Το άρθρο 48 ν. 4685/2020 ανάγεται σε ρυθμιστικό παράγοντα του μέλλοντός μας, μέσω της ΟλΣτΕ 1364/2021. Ειδικότερα, το άρθρο 48, παρ. 1 (βλ. σχετικά το Συγκριτικό πίνακα αλλαγών των ΣχΝΑ και ΣχΝΒ και του τελικού κειμένου ν. 4685/2020, σε Παπαστερίου Αναδάσωση, Παράρτημα Α΄, σ. 465 επ.).
36 Το κείμενο του άρθρου 48, παρ. 1, ν. 4685/2020 έχει ως εξής:

1. α. Στο τέλος της περίπτωσης ζ’ της παραγράφου 6 του άρθρου 3 του ν. 998/1979 (Α’ 289) προστίθεται η φράση:

• «ή είναι περιοχές βιομηχανικών βιοτεχνικών εγκαταστάσεων που περιλαμβάνονται σε ζώνες οικιστικού ελέγχου του άρθρου 29 του ν. 1337/1983 (Α’ 33), ως προς τα ακίνητα επί των οποίων έχουν εγκατασταθεί επιχειρήσεις, κατόπιν ισχυουσών αδειών ή άλλων διοικητικών πράξεων που καλύπτονται από το τεκμήριο νομιμότητας ή βεβαιώσεων ή άλλων εγγράφων πληροφοριακού χαρακτήρα του αρμοδίου Δασάρχη ή του Διευθυντή Δασών ότι δεν εμπίπτουν σε δάσος ή δασική έκταση».

β. Το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 7 του άρθρου 3 του ν. 998/1979 αντικαθίσταται ως εξής:

• «7. Εκτάσεις που έχουν απωλέσει το δασικό τους χαρακτήρα πριν τις 11.6.1975 λόγω επεμβάσεων που έλαβαν χώρα με βάση σχετική διοικητική πράξη, η οποία καλύπτεται από το τεκμήριο νομιμότητας, δεν χαρακτηρίζονται ως δάση ή δασικές εκτάσεις ή ως εκτάσεις των παραγράφων 5α ή 5β του άρθρου 3, κατά τη διαδικασία του άρθρου 14 ή κατά τη διαδικασία κατάρτισης δασικού χάρτη ή αναμόρφωσης κυρωμένου δασικού χάρτη και δεν κηρύσσονται αναδασωτέες εφόσον διατηρούν τη χρήση που τους αποδόθηκε. Διοικητικές πράξεις του προηγούμενου εδαφίου είναι ιδίως:

α. πράξεις που εκδόθηκαν στο πλαίσιο της αγροτικής νομοθεσίας, όπως: αποφάσεις Επιτροπών Απαλλοτριώσεων για το σύνολο των εκτάσεων των οποίων επελήφθησαν (κληροτεμάχια, εξαιρεθείσες υπέρ ιδιοκτητών εκτάσεις, ιδιοκτησίες, διαθέσιμες και κοινόχρηστες εκτάσεις), διανομές και αναδασμοί για το σύνολο των εκτάσεων που αναφέρονται στα σχετικά κτηματολογικά διαγράμματα, άδειες ή αποφάσεις Υπουργού ή Νομάρχη για κάθε περίπτωση μεταβίβασης αγροτικών ακινήτων που έχουν αποδοθεί για γεωργική ή κτηνοτροφική χρήση, αμπελουργικά και ελαιουργικά κτηματολόγια και

• β. πράξεις που εκδόθηκαν με σκοπό τη βιομηχανική και τουριστική ανάπτυξη της χώρας, όπως απαλλοτριώσεις με σκοπό την εγκατάσταση βιομηχανικής ή τουριστικής μονάδας ή άδειες εγκατάστασης ή/και λειτουργίας βιομηχανικής ή τουριστικής μονάδας».

γ. Το πέμπτο εδάφιο της παραγράφου 7 του άρθρου 3 του ν. 998/1979 (Α’ 289) αντικαθίσταται ως εξής:

• «Για τις οικοδομικές άδειες οι οποίες έχουν εκδοθεί πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4030/2011 (Α’ 249), οι οποίες δεν έχουν ανακληθεί ή ακυρωθεί, ακόμη κι εάν δεν έχουν υλοποιηθεί, εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα στις διατάξεις του προηγούμενου εδαφίου της παρούσας μόνον για ακίνητα ή τμήματα αυτών που πληρούν τους όρους αρτιότητας σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς κατά τον χρόνο έκδοσης της σχετικής άδειας».

37 Όλες αυτές οι περιπτώσεις περιέχουν εκτάσεις δασικού πλούτου, που εντάσσονται στον όρο «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη» και σύμφωνα με την ΟλΣτΕ 1364/2021 δεν προσβάλλουν το άρθρο 24, παρ. 1, Συντ. δηλαδή είναι πράξεις συνταγματικές (!). Διατύπωση των απόψεών μας στο ζήτημα αυτό βλ. σε Παπαστερίου, Αναδάσωση, § 20, αρ. 105-116.
38 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Έχει μήπως γίνει κατανοητό το μέγεθος της όλης επεμβάσεως στο υπάρχον νομικό καθεστώς και η σωρεία των επερχόμενων αλλοιώσεων;

Κατά τη γνώμη μας, ΟΧΙ. Δεν έχει γίνει κατανοητή η έκταση της όλης υπαγωγής στο πεδίο της συνταγματικότητας.

39 Σοβαρός κίνδυνος αναδύεται από την ενδεχόμενη υπαγωγή στη συνταγματικότητα αυτή και άλλων περιπτώσεων. Με μια απλή παραπομπή.
40 Θέση έβδομη: Αγνοείται τελείως ο «ζωτικός χώρος» της ΑΠ 43/2016 (Καράκωστας).

Η ΟλΣτΕ 1364/2021 δεν κάνει καμία αναφορά στο «ζωτικό χώρο» του ανθρώπου∙ που σημαίνει ότι τον αγνοεί ή -ακόμη χειρότερο- τον θεωρεί ήσσονος σημασίας. Βρίσκει όμως την ευκαιρία να αναφερθεί σε άλλους παράγοντες (σκέψη 19), όπως είναι «για την ικανοποίηση των αναγκών επισιτισμού του πληθυσμού, η αύξηση, μάλιστα, του οποίου αποτελεί συνταγματικό ζητούμενο (βλ. άρθρο 21 παρ. 1, 2 και 5 Συντ. περί προστασίας της μητρότητας και της πολυτεκνίας, καθώς και σχεδιασμού και εφαρμογής δημογραφικής πολιτικής). Προφανώς όλες αυτές οι παράμετροι – πλην του «ζωτικού χώρου» – εντάσσονται στη «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη». Με αυτόν τον τρόπο, όμως, η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη διευρύνεται σε απροσδιόριστο βαθμό, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη κάθε προσπάθεια καθορισμού του εννοιολογικού της πεδίου.

41 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Μήπως πρέπει να γίνει προσφυγή στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο;

«Αμεσα» 1(!).

42 Θέση όγδοη: Η συνεχής περιστολή του ζωτικού χώρου είναι πολυεπίπεδη (Παπαστερίου, Αλφάβητος, Ζ 26-28). Σε αυτό συμβάλλουν αποφασιστικά ο ν. 4685/2020, η ΟλΣτΕ 1364/2021 και η επικίνδυνη «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη».
43 Το ερώτημα που τέθηκε είναι: Υπάρχει περιθώριο μιας αναστροφής ή τουλάχιστον μιας παύσης στη συνεχιζόμενη μείωση του ζωτικού χώρου;

Οι 48ρηδες και 49ρηδες νόμοι δεν επιτρέπουν το όραμα μιας τέτοιας αναστροφής. Ευχόμαστε να επέλθει άμεσα ένα φραγμός στη μείωση του ζωτικού χώρου.

Λάθος δρόμο πήραμε, παιδιά μου. Στραγγαλίζουμε και την αειφορία.

Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 03.07.2022



ΚατηγορίεςΑπόψεις, Νομοθεσία

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

1 reply

  1. Άξιος ο μισθός σας για τις λυτρωτικές επισημάνσεις

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: