Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) έκρινε ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εξαιρούν συστηματικά ολόκληρες κατηγορίες έργων από τη δέουσα εκτίμηση του άρθρου 6 παρ. 3 της Οδηγίας για τους οικοτόπους, μόνο επειδή πρόκειται για έργα μικρής κλίμακας ή επειδή υπάγονται σε καθεστώς απλής γνωστοποίησης.
Η απόφαση εκδόθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2026 στην υπόθεση C‑548/25, Dryade και αφορά την προστασία των περιοχών Natura 2000 από έργα που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στους προστατευόμενους οικοτόπους και στα είδη τους.
Η υπόθεση
Η διαφορά προέκυψε στο Βέλγιο, έπειτα από γνωστοποίηση έργου άντλησης υπόγειων υδάτων. Το έργο προέβλεπε γεώτρηση βάθους 60 μέτρων και άντληση έως 175 κυβικών μέτρων την ημέρα και 5.000 κυβικών μέτρων τον χρόνο.
Η θέση του έργου απείχε περίπου 425 μέτρα από την Ειδική Ζώνη Διατήρησης «Abeek με τις γειτονικές ελώδεις εκτάσεις». Λόγω του μεγέθους και των τεχνικών χαρακτηριστικών του, το έργο δεν χρειαζόταν περιβαλλοντική άδεια κατά τη βελγική νομοθεσία, αλλά μόνο γνωστοποίηση προς την αρμόδια αρχή.
Η περιβαλλοντική οργάνωση Dryade προσέβαλε την αποδοχή της γνωστοποίησης. Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι δεν είχαν αξιολογηθεί επαρκώς οι πιθανές επιπτώσεις στην προστατευόμενη περιοχή ούτε οι σωρευτικές επιπτώσεις από τέσσερις άλλες υδροληψίες στην ίδια περιοχή. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτέλεσαν το υπόβαθρο της εθνικής διαφοράς και όχι αυτοτελείς διαπιστώσεις του ΔΕΕ.
Το βελγικό δικαστήριο ζήτησε από το ΔΕΕ να διευκρινίσει αν συμβιβάζεται με το άρθρο 6 παρ. 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ μια εθνική ρύθμιση που απαλλάσσει από τη δέουσα εκτίμηση έργα για τα οποία απαιτείται μόνο γνωστοποίηση, ακόμη και όταν αυτά ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά μια προστατευόμενη περιοχή.
Το ΔΕΕ υπενθύμισε ότι, κατά κανόνα, απαιτείται εξατομικευμένη εξέταση κάθε σχεδίου ή έργου που μπορεί να επηρεάσει περιοχή Natura 2000.
Η γενική εξαίρεση μιας κατηγορίας έργων είναι δυνατή μόνο εφόσον μπορεί να αποκλειστεί με βεβαιότητα, βάσει αντικειμενικών στοιχείων, ότι οποιοδήποτε έργο της συγκεκριμένης κατηγορίας είναι δυνατόν να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην προστατευόμενη περιοχή, είτε μόνο του είτε σε συνδυασμό με άλλα σχέδια και έργα.
Κατά το Δικαστήριο, ακόμη και ένα έργο μικρής κλίμακας μπορεί να προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις όταν χωροθετείται σε περιοχή όπου το έδαφος, τα ύδατα, η χλωρίδα, η πανίδα ή άλλα στοιχεία του περιβάλλοντος είναι ευαίσθητα ακόμη και σε περιορισμένες μεταβολές. Ειδικά στις υδροληψίες, το μικρό ύψος της προβλεπόμενης άντλησης δεν αποκλείει από μόνο του την πιθανότητα σημαντικών επιπτώσεων σε γειτονικό προστατευόμενο τόπο.
Το ΔΕΕ επισήμανε επίσης ότι όρια τα οποία λαμβάνουν υπόψη μόνο τα χαρακτηριστικά του εξεταζόμενου έργου δεν επαρκούν, εάν δεν επιτρέπουν την εξέταση άλλων έργων στην ίδια περιοχή και των πιθανών σωρευτικών επιπτώσεών τους.
Η ύπαρξη γενικών μέτρων προστασίας, η δυνατότητα επιβολής όρων από τη διοίκηση ή η πρόβλεψη κυρώσεων σε περίπτωση περιβαλλοντικής βλάβης δεν υποκαθιστούν τον προληπτικό έλεγχο που απαιτεί το άρθρο 6 παρ. 3.
Δεν απαιτείται αυτομάτως πλήρης εκτίμηση για κάθε μικρό έργο
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι κάθε έργο μικρής κλίμακας ή κάθε δραστηριότητα που υπάγεται σε γνωστοποίηση πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από πλήρη δέουσα εκτίμηση.
Αυτό που απαιτείται είναι να εξετάζεται προηγουμένως, βάσει αντικειμενικών και επιστημονικών στοιχείων, αν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα σημαντικών επιπτώσεων στους στόχους διατήρησης της συγκεκριμένης περιοχής. Αν η πιθανότητα αυτή δεν μπορεί να αποκλειστεί, πρέπει να ακολουθήσει δέουσα εκτίμηση.
Η απόφαση ενδιαφέρει άμεσα την ελληνική περιβαλλοντική διοίκηση. Η υπαγωγή μιας δραστηριότητας σε απλουστευμένο καθεστώς, σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις, σε απλή γνωστοποίηση ή σε εξαίρεση από τη γενική περιβαλλοντική αδειοδότηση δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαλλαγή από τις απαιτήσεις του άρθρου 6 παρ. 3 της Οδηγίας για τους οικοτόπους.
Όταν ένα έργο μπορεί να επηρεάσει περιοχή Natura 2000, η αρμόδια αρχή οφείλει να λαμβάνει υπόψη:
- τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τους στόχους διατήρησης του προστατευόμενου τόπου,
- την ευαισθησία των οικοτόπων και των προστατευόμενων ειδών,
- τις πιθανές επιπτώσεις του έργου, ανεξάρτητα από το μέγεθός του,
- και τη συνδυαστική επίδραση άλλων υφιστάμενων ή σχεδιαζόμενων έργων.
Η ουσιαστική συμβολή της απόφασης είναι ότι η προστασία του Natura 2000 δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την τυπική κατηγορία στην οποία έχει καταταχθεί ένα έργο. Κρίσιμο στοιχείο παραμένει αν, με βάση τα καλύτερα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, μπορεί να αποκλειστεί ο κίνδυνος σημαντικής επίδρασης στον προστατευόμενο τόπο.
Πηγές πληροφοριών