Με αφορμή το κείμενο του κ. Χατζόπουλου και διαβάζοντας το ως μια μορφή κριτικής για το πρόγραμμα Κοινωφελούς Εργασίας για την Αντιπυρική Προστασία των Δασών θα ήθελα να παραθέσω κι εγώ τις σκέψεις μου.
Κάποια επιχειρήματα σαφώς στέκονται, αρκετά ωστόσο καταρρέουν από μόνα τους, δημιουργώντας εσφαλμένη εντύπωση στην κοινή γνώμη που δεν έχει βαθύτερη γνώση σχετικά με το πρόγραμμα και τις εργασίες του. Θα θεωρήσω ότι όλοι συμφωνούμε ότι πρέπει να υπάρχει πρόληψη και ανθρώπινο δυναμικό αν θέλουμε να δούμε σοβαρά υπεύθυνα και αποτελεσματικά την πρόληψη.
Το σκεπτικό του συντάκτη έχει διάφορους άξονες, ας σταθώ αρχικά στους εξής: αριθμοί και άνθρωπος – κοινωνικό νόημα-σημασία του προγράμματος και επιτυχία-αποτυχία αυτού.
Οι αριθμοί μας βοηθάνε να μετρήσουμε και να αξιολογήσουμε ορθολογιστικά πότε κάθε είδους εργασία θεωρείται αποτελεσματική στο συγκεκριμένο πλαίσιο, βάσει συνθηκών, ώστε να θεωρηθεί αποτυχία η αποτυχία. Οι συγκεκριμένοι αριθμοί που αναφέρονται ως μονάδα μέτρησης επιτυχίας των καθαρισμών για παράδειγμα επ’ουδενί δεν ανταποκρίνονται σε πραγματικά στοιχεία. Αν λοιπόν χρειαζόμαστε αριθμούς για να μετρήσουμε πόσο αποτελεσματικό ή όχι ήταν ένα πρόγραμμα, είναι κάτι που καλώς ας είναι να γίνει με πραγματικά στοιχεία. Αυτός όμως είναι ο ένας και μοναδικός στόχος του Προγράμματος ένας αριθμός με χ καθαρισμό στρεμμάτων; Ας πάμε αρχικά στους αριθμούς.
Στο πρόγραμμα θεωρητικά εργάζονται 5006 εργαζόμενοι συνολικά διαφόρων ειδικοτήτων (διοικητικοί,εργάτες,δασοπόνοι,δασολόγοι,ειδικοί δασικής προστασίας) με μισθό ανειδίκευτου εργάτη και τον υποκατότατο για τους νέους κάτω των 25 (495,25 ευρώ για διορισθέντες ανω των 25 ετών και 431,75 ευρώ για διορισθέντες κάτω των 25 ετών),ο οποίος άλλαξε τον Μάρτιο του 2019 προς το τέλος του Ά οκταμηνου οπότε και εξισώθηκαν με το νέο αυξημένο κατώτατο μισθό στα 546 ευρώ (650 ευρώ μικτά).
Από αυτούς τους 5066 ένας σεβαστός αριθμός απέρριψε την πρόσληψη, παραιτήθηκε, συνταξιοδοτήθηκε, απορροφήθηκε σε άλλη εργασία κλπ. Μιλώντας άρα για το Χ πόσο υπολογίζοντας Χ εργαζόμενους χωρίς στοιχεία από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις κατά τόπους οδηγούμαστε σε λάθος συμπεράσματα υπολογίζοντας λάθος τους αριθμούς. Η επιτυχία του Προγράμματος θα οριζόταν σύμφωνα με τον συντάκτη εάν 133.000 στρέμματα καθαρίζονταν. Κι εδώ πάμε στη σκέψη ότι ένας εργολάβος θα ήταν καλύτερος. Οι τιμές που δίνονται από έναν τυχαίο εργολάβο σε ένα υποτιθέμενο διαγωνισμό θα παρέμεναν οι ίδιες; Ο εργολάβος θα εξασφάλιζε στο εργατικό προσωπικό συνθήκες αξιοπρεπούς εργασίας με ασφάλιση η εργασιακό μεσαίωνα; Στον ίδιο χρόνο με τα ίδια ακριβώς μέσα και την ίδια διαχείριση το αποτέλεσμα θα ήταν καλύτερο; Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα…
Πέρα από τους καθαρισμούς το κόστος θα ήταν επιπλέον για εργασίες που πραγματοποιήθηκαν από τους εργαζόμενους κι αφορούν στο σύνολο τους την προστασία του δασικού πλούτου σε σχέση με έναν εργολάβο; Αν θέλουμε να μπούμε στη διαδικασία σύγκρισης έχουμε την ανάλογη εμπειρία και τους αριθμούς και από τις 2 πλευρές για να κρίνουμε μια υποτιθέμενη εταιρεία και να συγκρίνουμε το αποτέλεσμα;
Η γραφειοκρατική διεκπεραίωση επίσης του συγκεκριμένου προσωπικού ανατέθηκε στις ίδιους τους διοικητικούς του προγράμματος κι όχι μόνο δεν επιβάρυνε, αλλά απασχολήθηκαν επίσης για τη διευθέτηση θεμάτων όπου το μόνιμο διοικητικό προσωπικό δεν επαρκούσε.Η καθοδήγηση τους έγινε σε πολλές περιπτώσεις και από τους δασοπόνους στο δάσος σε συνεργασία με το μόνιμο προσωπικό και βοήθησαν έτσι ώστε να δημιουργηθούν ομάδες εργασιών. Το επιστημονικό προσωπικό επίσης συντάσσει μελέτες που χρόνια είχαν να γίνουν για να έρθουν οι εργάτες να υλοποιήσουν. Αν θέλουμε δηλαδή επιστημονικό προσωπικό πώς γίνεται να μη θέλουμε εργάτες. Και δε θέλουμε εργάτες γιατί μια τεχνική εταιρεία θα είναι φτηνότερη; Προφανώς και αυτά είναι ερωτήματα που έχουν να κάνουν με τη φιλοσοφία του καθένα κι αν τελικά υπάρχει πέρα από την αναγκαιότητα και η θέληση να στελεχώνονται επαρκώς οι δασικές υπηρεσίες. Όταν υπάρχει αδυναμία διαχείρισης προσωπικού ωστόσο σε οποιαδήποτε εργασία δε μας φταίνε πάντα το πρόγραμμα και οι εργαζόμενοι, θα έπρεπε να αναζητήσουμε το τι φταίει αλλού.
Η ερώτηση πόσο καλό ή κακό, χρήσιμο η όχι ήταν οποιοδήποτε πρόγραμμα δεν μπορεί να απαντηθεί αν δεν έχουμε απάντηση στο τι στόχους έχει το πρόγραμμα. Θέλουμε να δούμε και πέρα από τους αριθμούς; Υπάρχει σύνδεση με το κοινωνικό σύνολο, το περιβάλλον και εξυπηρετεί αυτά προς όφελος τους; Κι επίσης αν θέλουμε να κρίνουμε πόσο αποτελεσματικό ήταν κρίνοντας μεμονωμένα τους εργάτες μήπως πρέπει να κρίνουμε πρώτα απ’ όλα και τη διαχείριση που έγινε εξαρχής;
Εδώ θα πρέπει να σταθούμε και στην κοινωνική σημασία των Κοινωφελών Προγραμμάτων. Αν υποθέσουμε ότι τα Προγράμματα Κοινωφελούς Εργασίας έχουν στόχο να ωφελήσουν εξίσου εργαζόμενους κοινωνία πώς θα μπορούσε η προστασία των δασών να μη συνδέεται με το όφελος κοινωνικό. Αν δεχτούμε ότι το δάσος και η φροντίδα του είναι αποκομμένο κοινωνικά από τον άνθρωπο τότε σαφώς δε θα υπήρχε κάποια σύνδεση. Όμως ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι άνθρωποι ζούσαν ζουν και θα ζουν, δίπλα στα δάση κάποια ζουν και από αυτά σε πρώτο επίπεδο. Σε δεύτερο ένα δάσος προσφέρει δυνατότητες αναψυχής. Η πρόταση ότι το δάσος, δεν ωφελήθηκε και κατ’ επέκταση η κοινωνία, οι εργαζόμενοι και οι αποδέκτες της εργασίας τους αυτής δεν ευσταθεί.
Από το ασκώ κριτική έως το εκμηδενίζω την χρησιμότητα ενός προγράμματος μαζί με τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτό, υπάρχει μεγάλη απόσταση. Επίσης έχει μεγάλη σημασία το πότε ασκείται αυτή η κριτική και τι στόχους έχει.
Στο αν είναι δίκαιο ή όχι να πάρει παράταση το συγκεκριμένο πρόγραμμα, γιατί όπως αναφέρεται στο κείμενο “αν το ήξεραν κι άλλοι πολίτες θα δήλωναν” είναι μια πρόταση προβληματική από μόνη της. Η προκήρυξη ήταν ανοιχτή προς όλους και η παράταση της καθόλα νόμιμη με αντίστοιχη ΚΥΑ με τη σύμφωνη γνώμη από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Οι εργαζόμενοι κλήθηκαν να παρουσιαστούν από τον Ιούνιο κάποιοι από τους οποίους δεν ήρθαν ποτέ, γιατί ήταν καλοκαίρι κάποιοι δεν ήρθαν λόγω φύσης της δουλειάς, δυσκολιών απόστασης κ.α. Κάποιοι επίσης δεν έκαναν αίτηση γιατί προτίμησαν να κάνουν σε άλλο πρόγραμμα εντός αστικού ιστού, απόσταση επιλέγοντας λιγότερα έξοδα κίνησης και κάνοντας μια επιλογή σε σχέση με τη φύση εργασίας. Ακόμα και επιλαχόντες αρνήθηκαν τη θέση γιατί τους δικούς τους λόγους. Το ότι αυτοί που επέλεξαν να δηλώσουν προτίμηση στη συγκεκριμένη εργασία και να παραμείνουν πάλι κάτι λέει από μόνο του. Αν αυτό αποτελεί επιχείρημα και σπουδαίο λόγο να μην δοθεί παράταση σε ένα πρόγραμμα και να χαθεί χρόνος σε γραφειοκρατικές διαδικασίες , έχοντας ένα προσωπικό εξειδικευμένο πλέον, που εκπαιδεύτηκε με σεμινάρια στη θεωρία αλλά και στην πράξη, απέκτησε πλέον την εμπειρία και με το παραπάνω, μπορεί να θεωρηθεί κι αυτό σπατάλη χρόνου και χρήματος.
Αν οι καιρικές συνθήκες αποτελούν επιχείρημα επίσης για οποιοδήποτε επάγγελμα με την ίδια λογική για παράδειγμα δε θα γίνει έλεγχος από έναν δασοφύλακα όταν βρέχει η χιονίζει αποτελεί κι αυτό εξίσου σπατάλη; Ενημερωτικά τις μέρες με κακοκαιρία πέρα αυτών που ορίζει ο νόμος για όλους όσους εργάζονται σε εξωτερικές συνθήκες πραγματοποιούνται κι άλλες εργασίες και τις μέρες με καλοκαιρία με τη σωστή διαχείριση και προγραμματισμό των εργασιών υπάρχει ισορροπία στο παραχθέν έργο.
Οι εργαζόμενοι δε θα στεναχωρηθούν γιατί στην ουσία συγκρίνονται σύμφωνα με το άρθρο με μια τεχνική εταιρεία/εργολάβο και βγαίνουν λιγότερο ή περισσότερο παραγωγικοί. Είναι γεγονός ότι δέχονται αυτού του είδος την κριτική όχι έλλειψη ικανοτήτων δικών τους και βάση αποτελέσματος εργασίας αλλά γιατί φέρουν χωρίς να φταίνε, το βάρος της αδυναμίας κάποιων να συντονιστούν, και να κουνηθούν επιτρέψτε μου την έκφραση, από την καρέκλα. Το πρόβλημα δεν είναι τι θα κάνουμε τους εργάτες. Το πρόβλημα είναι να αποβάλλουμε τον ωχαδερφισμό και αντί να βλέπουμε τους εργάτες ως πολύτιμους συνεργάτες για να βγει αποτέλεσμα στα δάση αξιοποιώντας τις ικανότητες του καθένα σε αντίστοιχο πόστο, αντιθέτως τους βλέπουμε σαν βάρος η έξτρα δουλειά. Το δάσος σαν ζωντανός οργανισμός θα έχει πάντα ανάγκη από διαχείριση. Ο κριτικός πάντα συγκρίνει. Το μη συγκρινόμενο του διαφεύγει.
Είναι τουλάχιστον αντιφατικό και επιφανειακό να χρησιμοποιούνται επιχειρήματα με επίκληση στο συναίσθημα του απλού αναγνώστη που δεν γνωρίζει και λογικό τι κατάσταση επικρατεί στα δάση κι από ποτέ έχουν να γίνουν καθαρισμοί, συντηρήσεις κλπ. Δημιουργώντας λανθασμένες κατά τη γνώμη μου εντυπώσεις σε μια κρίσιμη περίοδο που θα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας στο δάσος κι όχι στο δέντρο. Το να μιλήσουμε για την εξυγίανση του δημοσίου είναι μια άλλη μεγάλη κουβέντα ωστόσο οι εργάτες δεν θα έπρεπε να είναι και ο σάκος του μποξ. Τίποτα δεν δουλεύει και δεν θα δουλέψει αν δεν δουλέψουμε κι εμείς.
Τέλος αν όλα αυτά γράφτηκαν για να καταλήξουμε στο εάν ωφελεί ένα τέτοιο πρόγραμμα ή όχι, ας ρίξουμε έστω μια κλεφτή ματιά στο δάσος, στο περιβάλλον και έπειτα στην κοινωνία και στον άνθρωπο. Δεν είμαστε υπεύθυνοι μόνο γι’ αυτό που κάνουμε αλλά και γι’ αυτό που δεν κάνουμε
Η δύναμη βρίσκεται στις διαφορές, όχι στις ομοιότητες…
Ορφανέλλη Άννα,
Δασεργάτρια στο Δασαρχείο Λαυρίου