Δούκας Γεώργιος
Δασολόγος, υποψήφιος διδάκτορας Α.Π.Θ.
giodoukas93@gmail.com
1. Δασολόγιο
1.1. Η έννοια του Δασολογίου
Πολλές φορές οι όροι Δασικοί Χάρτες και Δασολόγιο, παρουσιάζονται ως περίπου συνώνυμοι, το οποίο όμως δεν ισχύει. Ειδικά ο όρος Δασολόγιο έχει το πιο ασαφές περιεχόμενο, ενδεχομένως επειδή πότε δεν άρχισε ή δεν υλοποιήθηκε σε καμία περιοχή της Ελλάδας. Ακόμη το Δασολόγιο διαφέρει από το Διαχειριστικό σχέδιο και τις απογραφές.
Οι θεματικές πληροφορίες του Δασολογίου, που περιλαμβάνονται κατά μερίδα των εμφανιζόμενων στους κυρωμένους δασικούς χάρτες, δασών και δασικών εκτάσεων είναι:
τα τοπωνύμια, τα όρια, η έκταση, το είδος βλάστησης, η πυκνότητα, η ηλικία, η ιδιοκτησιακή κατάσταση, τα κύρια δασοπονικά είδη, η σύνθεση τους, οι αναδασωτέες εκτάσεις και άλλα προσδιοριστικά στοιχεία.
Το Δασολόγιο όπως φαίνεται είναι πιο σύνθετο από τους Δασικούς Χάρτες από άποψη εκτάσεων που οριοθετούνται και πληροφοριών που καταγράφονται. Έχει ως αντικείμενο του την κατηγοριοποίηση του Δάσους, σύμφωνα με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά (είδος βλάστησης, συγκόμωση, ξυλαπόθεμα, κ.λπ.), όμως η κατάρτισή του απαιτεί την οριοθέτηση των πολυγώνων του Δασικού χάρτη.
Στον ν. 4389/2016, άρθρο 154 παρ. 8, αναφέρεται ότι:
Το δασολόγιο καταρτίζεται (εντός 5 μηνών από την κύρωση Δασικού Χάρτη) με μορφή Βιβλίου Γενικού Δασολογίου στο οποίο καταχωρούνται τα εμφαινόμενα στο δασικό χάρτη δάση και δασικές εκτάσεις κατά μερίδες και κατά τρόπο ώστε να είναι ευχερής η τήρησή του και σε ηλεκτρονική μορφή. Τηρείται κατά νομό σε μερίδες με τον κωδικό του ΔΧ, την κυρωτική απόφαση του ΔΧ και τα αντίστοιχα δασοπονικά στοιχεία.
Στη μερίδα του κάθε δάσους που βρίσκεται υπό δασοπονική εκμετάλλευση αναγράφεται πέραν των παραπάνω γενικών στοιχείων και το είδος του δάσους (σπερμοφυές, διφυές, πρεμνοφυές), τα κύρια δασοπονικά είδη και η σύνθεσή τους (αμιγές, μεικτό), η συνολική του έκταση, η ιδιοκτησιακή του κατάσταση και άλλα προσδιοριστικά στοιχεία.
Για τις εκτός δασοπονικής εκμετάλλευσης προσδιορίζονται σε αυτές τα τοπωνύμια, το είδος και η πυκνότητα της βλάστησης, η συνολική έκταση, η χρήση της έκτασης και άλλα προσδιοριστικά στοιχεία.
Στο περιθώριο της κάθε μερίδας σημειώνονται οι εκτάσεις που κηρύσσονται αναδασωτέες λόγω καταστροφής ή αποψίλωσης της δασικής βλάστησης, καθώς και οι εκτάσεις των περιπτώσεων 5α και 5β του άρθρου 3 του ν.998/1979, όπως ισχύει, που τίθενται σε χωριστό φάκελο. Τηρείται κατά Περιφερειακή ενότητα αντί Νομού (παρ. 6).
Αντίγραφο του καταρτιζόμενου δασολογίου, καθώς και οι μετά την κατάρτισή του τυχόν συμπληρώσεις ή τροποποιήσεις αποστέλλονται στην Διεύθυνση Δασικών Έργων και Υποδομών τής Γενικής Διεύθυνσης Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Αγροπεριβάλλοντος, προκειμένης της καταχώρισης τους στην τηρούμενη από αυτήν Τράπεζα Πληροφοριών Δασικής Γης.
Η κατάρτιση και η τήρηση του , γίνεται με μέριμνα του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της οικείας Διεύθυνσης Δασών. Μπορεί να ανατίθεται και σε ιδιωτικά γραφεία (ν.4389/2016, αρθ.154, παρ. 8).
Ως χρόνος κατάρτισης, στο άρθρο 3 ν. 3208/2003 αναφέρεται ότι καταρτίζεται μετά 2 μήνες από την κύρωση των ΔΧ, στον ν.3889/2010, άρθ. 20 παρ. 2 ότι πρώτα ΔΧ και μετά Δασολόγιο, στο άρθ. 7 τροπ. αρθ. 20 παρ. 6 ν. 4164/2013, ν. 4389/2016, άρθ. 154, παρ. 8 καταρτίζεται μετά 5 μήνες από την κύρωση του ΔΧ. Με την Τροπολογία ν. 4467/2017, άρθ. 5, παρ. 4, Δασολόγιο και σε αναρτημένο ΔΧ.
Oρίζονται Επιτροπές Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας.
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 3 του ν. 3208/2003 (Α΄ 303) αντικαθίσταται ως εξής:
Μέχρι την κατάρτιση και τήρηση Δασολογίου συστήνεται Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας στην έδρα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, με αρμοδιότητα τον, κατά τις διατάξεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 του ν. 998/1979, ειδικότερο χαρακτηρισμό των περιλαμβανομένων στον αναρτημένο δασικό χάρτη, περιοχών δασικού χαρακτήρα. Η Επιτροπή συγκροτείται με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και αποτελείται από τον Προϊστάμενο της οικείας Διεύθυνσης Δασών που αφορά ο Δασικός Χάρτης ως Πρόεδρο, τον Προϊστάμενο ή δασολόγο ή δασοπόνο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της οικείας Διεύθυνσης Δασών ή τον Προϊστάμενο ή δασολόγο ή δασοπόνο του οικείου Δασαρχείου και έναν δασολόγο ή δασοπόνο του οικείου Δασαρχείου ως μέλη.
Οι επιτροπές Δασολογίου, αναλαμβάνουν και τον διαχωρισμό σε δάσος ή δασική του χαρακτηρισμού Δ των Δασικών χαρτών, γιατί σε αυτούς δεν διαχωρίζονται. Ακόμη, επιλέγει μη δασικές των παρ. 5α,5β αν είναι δασικού χαρακτήρα.
Με απλά λόγια, το Δασολόγιο λαμβάνει την Οριοθέτηση δασών και δασικών εκτάσεων από τους ΔΧ και αντιστοιχεί στα πολύγωνα τα ειδικότερα θεματικά δασοπονικά στοιχεία, που τα περισσότερα περιέχονται στο διαχειριστικό σχέδιο, αλλά όμως με ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και νομική-τοπογραφική κάλυψη.
1.2. Προβλήματα κατάρτισης του Δασολογίου
Το Δασολόγιο αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους από το 1975. Στην πράξη παρατηρούνται καθυστερήσεις, από αναμορφώσεις του ΔΧ, αλληλοκαλύψεις αρμοδιοτήτων μεταξύ ΔΧ και Δασολογίου και από οριακές συνταγματικές ερμηνείες- εφαρμογές:
Αλληλοκάλυψη επιτροπών ΔΧ με Δασολόγιου, ενώ ταυτόχρονα είναι σε εκκρεμότητα οι αντισυνταγματικές διατάξεις για τις Οικιστικές και οι Εξαγορές αγρών και η «τακτοποίησή» τους, με αποτέλεσμα παλινωδίες μεταξύ ΔΧ και Δασολόγιου και καθυστέρηση του Εθνικού (Y.A.183185/1282/7 Ioυν.19, παρ. 7 (ΑΔΑ: ΨΤΗΡ4653Π8-ΒΗΚ)).
Διαχωρισμός δασικής από χορτολιβαδική. Με την 725/2023 απόφαση του Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας κρίθηκε ότι κατά το Σύνταγμα και το νόμο: η φρυγανώδης βλάστηση, όπως αυτή οριοθετείται εννοιολογικά από την επιστήμη, δεν αποτελεί δασική βλάστηση, αλλά χορτολιβαδική, και δεν συγκροτεί δασικό οικοσύστημα, ακόμη και αν έχει ξυλώδη κορμό, αφού ο κορμός αυτός δεν έχει τα χαρακτηριστικά που θα προσέδιδαν στο φυτό το χαρακτήρα θάμνου ή δέντρου.Kατά συνέπεια δεν προστατεύονται ιδιαίτερα στα νησιά (Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου) τεράστιες εκτάσεις από τη δασική νομοθεσία- Δασολόγιο και το Σύνταγμα. Ακόμη, το ΤΣΔ (Τεχνικό Συμβούλιο Δασών), απάλειψε τον ασπάλαθο από τα είδη που θεωρούνται δασικά κατά την κατάρτιση του δασικού χάρτη και η απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με αριθμό ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/ 35724/ 2004/16-04-2021 (AΔA: ΨΞ9Ι4653Π8-ΘΡ1) με την οποία έγινε αποδεκτή η γνωμοδότηση του ΤΣΔ.
Αναδασωτέες. Στις περιπτώσεις των αναδασωτέων εκτάσεων, απορρίπτεται η διεκδίκηση της διεύθυνσης δασών, όπου οι εκτάσεις αυτές στους δασικούς χάρτες εμφανίζονται να μην αποτελούν κατά χαρακτήρα και μορφή δάση ή δασικές εκτάσεις.
Ακόμη κατά τη διαδικασία της κτηματογράφησης, το Ελληνικό Δημόσιο, μέσω των αρμοδίων Δασικών Υπηρεσιών, δεν υποβάλλει δηλώσεις δικαιώματός του σε δάση, στα οποία δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας. Κατά συνέπεια εγκυμονούν παράνομες δηλώσεις ιδιοκτησίας από πολίτες που θα περιμένουν να δουν ποιες εκτάσεις δεν θα δηλώσει το Δημόσιο ώστε να τις προσποριστούν αυτοί, με αέναες δικαστικές διαμάχες.
Το ΣτΕ, αν και είναι ο μοναδικός σοβαρός εγγυητής της προστασίας των δασών ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις παραβλέπει τη συνταγματική διάταξη περί αναδασωτέων εκτάσεων (αρθ. 117 Συντ.) επιτρέποντας σε πολλές περιπτώσεις την εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε αυτές με ελάχιστους έως ανύπαρκτους όρους στο βωμό της ανάπτυξης (2499/2012 ολ.ΣτΕ).
Φωτογραφία 1. Κίνδυνος οικοδομικών αυθαιρεσιών για νησιά Αιγαίου, Ιονίου, Κρήτη
Υπό ομηρία Δασικές εκτάσεις αυθαιρέτων. Δασικά αυθαίρετα παραμένουν με τους όρους και οι προδιαγραφές λειτουργίας της διαδικτυακής πλατφόρμας της παρ. 1 του αρθ. 52 του ν.4685/2020 περιγράφονται στην υπ’ αρ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/68161/3775/16.07.2021 Κ.Υ.Α, με την υποχρέωση καταβολής παραβόλου. Οι κάτοχοι κατοικιών σε δάση και δασικές εκτάσεις, δηλώνουν εκεί τις κατοικίες τους, με αναστολή των διαδικασιών κατεδάφισης και επιβολής προστίμων για 30 έτη. Στη συνέχεια, θα εκπονηθεί οικονομοτεχνική μελέτη βάση της οποίας θα εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα που θα καθορίζει τους όρους διατήρησης με καταβολή προστίμου ή κατεδάφισης των κατοικιών που έχουν δηλωθεί.
Το Χωροταξικό (Νόμος 4759/2020) για τις εξωαστικές περιοχές. Φιλοδοξεί, να στηρίξει την εθνική προσπάθεια για ανάπτυξη και επενδύσεις και να το συνδυάσει με την προστασία του περιβάλλοντος. Περιορίζει την εκτός σχεδίου δόμηση παράλληλα με την εφαρμογή ενός εκτεταμένου προγράμματος τοπικών πολεοδομικών σχεδίων.
Όμως διερωτόμαστε, δεδομένου ότι οι εκτάσεις των παρ. 5α, 5β δεν αναρτώνται προκειμένου να ερευνηθεί ο δασικός χαρακτήρας τους, αν κινδυνεύουν να αποχαρακτηρισθούν για να κτισθούν (Φωτογραφία 1). Πως προστατεύουμε το φυσικό περιβάλλον (Φ.Π) δημιουργώντας δεδομένα για το Δασολόγιο και πιθανά αμφιβόλου ποιότητας τοπικών χωροταξικών σχεδίων. Κατά τον ΣτΕ (απόφαση 126/23),και Σύνταγμα (άρθρα 17 και 24 παρ. 1 και 2), η χωροταξία αποσκοπεί στην προστασία του περιβάλλοντος των εκτός σχεδίου περιοχών και την αποτροπή δημιουργίας νέων οικισμών, χωρίς εγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο και αφετέρου τη διαφύλαξη του προορισμού των περιοχών αυτών, ο οποίος προορισμός συνίσταται στη γεωργική, κτηνοτροφική και δασοπονική τους εκμετάλλευση, καθώς και στην αναψυχή του κοινού (Επιθεώρηση Ακινήτων, 2024).
Οι ρυθμίσεις του ν. 4685/2020, περιέχουν πολλά πρόσθετα στοιχεία (διοικητικές πράξεις) που δεν διαθέτουν ακρίβεια, πληρότητα και σαφήνεια. Η υποχρεωτική αναμόρφωση των δασικών χαρτών με βάση τα συγκεκριμένα πρόσθετα στοιχεία οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε νέους αλλά και πάλι ελαττωματικούς με πρόσθετες πηγές ελαττωματικότητας δασικούς χάρτες, με αποτέλεσμα να καθυστερεί το Εθνικό και να καταλήξουμε σε ένα Δασολόγιο εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, το ψηφιακό αρχείο δεδομένων της ΑΓΡΟΓΗ Α.Ε., το οποίο περιήλθε στον Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. (και ισχύει), είναι κάθε άλλο παρά επαρκές αρχείο για το Δασολόγιο. Αντίθετα, αποτελεί πηγή ανακρίβειας, ελλείψεως πληρότητας και ασάφειας (Παπαστερίου Δ., 2017).
Η έλλειψη και οι καθυστερήσεις κατάρτισης του Δασολόγιου θα έχει επιπτώσεις, όπως στα παρακάτω αναλύεται:
- στα δασικά οικοσυστήματα,
- στην ανεξέλεγκτη δόμηση.
- στην προστασία από δασικές πυρκαγιές και στην κλιματική αλλαγή,
- στην αξιόπιστη κατάρτιση των ΜΠΕ.
2. Προστασία φυσικού Περιβάλλοντος
α. Προστασία στα Δασικά οικοσυστήματα
Σημειώνεται ότι οι δασικοί χάρτες – Δασολόγιο ρυθμίζουν τον χαρακτήρα των εκτάσεων και δεν επεμβαίνουν άμεσα στο ιδιοκτησιακό καθεστώς, δεν θίγουν ιδιοκτησιακά δικαιώματα, της εκάστοτε έκτασης (Αρβανίτης Απ., 2022). Αντίθετα αποσκοπούν να οριοθετήσουν τις δασικού και χορτολιβαδικού χαρακτήρα εκτάσεις υποστηρίζοντας το χωροταξικό-αναπτυξιακό σχεδιασμό, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος και την κλιματική κρίση.
- Στις δασικές εκτάσεις που καλλιεργούνται εδώ και πολλά χρόνια (ΔΑ), να μπορεί να παραμένει ο αγροτικός χαρακτήρας, έτσι ώστε να μη χάνει δικαιώματα και ενισχύσεις ο παραγωγός, και η δημόσια διοίκηση να μη έχει τιμωρητικό χαρακτήρα, που θα οδηγήσει στην ερήμωση της υπαίθρου. Θα πρέπει όμως να υπάρχει μια βασική προϋπόθεση η συνέχιση της καλλιέργειας και η μη αλλαγή της χρήσης γης, χωρίς όμως να περιλαμβάνει την κατοχή εδάφους.
- Εφόσον ενδείκνυται η γεωργική και δενδροκομική εκμετάλλευση των δασωμένων αγρών (ΑΔ), η αντιμετώπισή των σχετικών αντιρρήσεων από τη Δασική Υπηρεσία θα πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη την παραγωγική καταλληλότητα τους και την ανάγκη για συγκράτηση του ορεινού πληθυσμού στα χωριά τους, αλλά πάντοτε με την εφαρμογή του Συντάγματος που επιβάλει την προστασία του περιβάλλοντος για το κοινό καλό.
β. Χωροταξία
Στις εκτός σχεδίου, λόγω της φύσης τους, η δόμηση είτε απαγορεύεται, είτε επιτρέπεται εν όλω ή εν μέρει υπό ιδιαιτέρως αυστηρούς όρους και περιορισμούς προσαρμοσμένους στην ιδιαίτερη φύση της περιοχής (Επιθεώρηση Ακινήτων,2024).
- Το πρόβλημα της μείωσης των δασικών εκτάσεων εντοπίζεται κυρίως γύρω από τις αστικές, στις ημιορεινές και λιγότερο σε τουριστικές ορεινές. Αντίθετα στις ορεινές το δάσος αυξάνεται. Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μια έξαρση των οικιστικών πιέσεων και σε τουριστικού κυρίως χαρακτήρα στον νησιωτικό χώρο.
- Διαβαθμίστηκαν οι περιοχές Νatura για να υλοποιούνται επιτρεπτές επεμβάσεις έργων σε τέσσερις ζώνες με χωροταξικούς κανόνες. Οι Νatura όμως δεν είναι οικοδομικά τετράγωνα, είναι πηγή ζωής με κανόνες φυσικούς, της επιστήμης της δασικής οικολογίας. Ως γνωστό η φύση δεν περιζώνεται, δεν μετριέται, αλλά προσεγγίζεται και διαχειρίζεται ήπια με ευαισθησία. Άλλωστε οι σχετικές ρυθμίσεις χωροταξίας πρέπει να γίνονται με βάση τους κανόνες της επιστήμης (αρ. 24 παρ. 2 Συντάγματος).
γ. Μ.Π.Ε σε επιτρεπτές επεμβάσεις
Οι αποφάσεις ΣτΕ, δεν στηρίζονται συνήθως σε αντικειμενικές Μ.Π.Ε. Αυτές οφείλουν να διεξάγονται από ειδικούς ανεξάρτητης αρχής κατά περίπτωση και να εξετάζουν και να αξιολογούν βάσει περιβαλλοντικών κριτηρίων όλες τις εναλλακτικές λύσεις εγκατάστασης του έργου, συμπεριλαμβανομένης και της μηδενικής και αν τελικώς επιλέγουν αυτή με το μικρότερο περιβαλλοντικό κόστος.
Αναμφίβολα η αξιολόγηση των επιπτώσεων των επεμβάσεων και Xρήσεων (αρθ. 45-61, ν. 998/79), υποβοηθείται από την ύπαρξη ΔΧ και Δασολογίου. Το Δασολόγιο, με τον προσδιορισμό του ειδικότερου χαρακτήρα των εκτάσεων αλλά και με τις επιπλέον πληροφορίες που παρέχει για τα δάση και τις δασικές εκτάσεις, αποτελεί προϋπόθεση αντικειμενικής Μ.Π.Ε και επένδυσης, που θα αποτελέσουν στο μέλλον βάση ανάπτυξης οικονομικής δραστηριότητας.
δ. Κλιματική Αλλαγή και Δασολόγιο.
Η επίσπευση στη πράξη της κύρωσης ΔΧ επηρεάζει σημαντικά την μείωση των κακόβουλων δασικών πυρκαγιών, τις πλημμύρες, την μείωση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.
Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό (ΕΕ) 841/2018 (EEL156/1/19.06.2018) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της για την περίοδο από το 2021 έως το 2030, η δράση για τη μείωση της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών και την προαγωγή της βιώσιμης διαχείρισής τους είναι σημαντική, ρητά οριζόμενου ότι τα διαχειριζόμενα με βιώσιμο τρόπο δάση συνιστούν πολύτιμους μηχανισμούς απορρόφησης και αποθήκευσης αερίων του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα, που συμβάλλουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.
Ο νέος Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 θέτει για πρώτη φορά ρητά τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, ορίζοντας ήδη από το προοίμιό του ότι τα δάση, οι γεωργικές εκτάσεις και οι υγροβιότοποι θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην επίτευξη αυτού του στόχου καθώς και ότι η μείωση και η δέσμευση των αερίων του θερμοκηπίου είναι δυνατόν να επιτευχθούν, μεταξύ άλλων, μέσω της δημιουργίας νέων δασών.
3. Συμπεράσματα-προτάσεις
α. Συνεχείς Νομοθετικές ρυθμίσεις
- Απαραίτητη προϋπόθεση για την έγκυρη ολοκλήρωση του Κτηματολογίου σε συγκεκριμένη περιοχή, είναι η προηγούμενη ουσιαστική ολοκλήρωση του Δασολογίου στον ίδιο τομέα, αφού μόνο αυτή μπορεί να εξασφαλίσει για το Δημόσιο αλλά, αντιστοίχως, και για τους ιδιώτες, νόμιμο τίτλο ιδιοκτησίας.
- Οι συνεχείς νομοθετικές ρυθμίσεις για την επίλυση των δασικών ζητημάτων, είναι προφανές ότι αλλάζουν το περιεχόμενο των Δασικών Χαρτών. Το μέγεθος και το εύρος των αλλαγών θα εξαρτηθεί από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις. Έτσι ο χρόνος κύρωσης των ΔΧ παραμένει άγνωστος, δημιουργεί χωροταξικά τετελεσμένα και για το Δασολόγιο, με συνέπειες στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
- Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η νομολογία επιβεβαίωσε ότι το ταμειακό συμφέρον του Δημοσίου δεν ταυτίζεται με το δημόσιο συμφέρον. Έκρινε, ωστόσο, ότι η προνομιακή μεταχείριση του Δημοσίου δικαιολογείται πλέον λόγω του τεράστιου δημοσίου ελλείμματος και χρέους τα οποία ανέρχονται σε πρωτοφανή, στην ιστορία της Χώρας, επίπεδα.
- Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, φέρνουν πιο επιτακτικά από ποτέ στο προσκήνιο τον περιορισμό της δασικής υπηρεσίας, σε έναν καθαρά επικουρικό, δευτερεύοντα και διεκπεραιωτικό ρόλο, όσον αφορά το σπουδαίο έργο της προστασίας, της διαχείρισης και αποκατάστασής των δασικών οικοσυστημάτων. Κάτι που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την ισχύουσα δασική νομοθεσία αλλά και με αυτή την ίδια τη Συνταγματική τάξη και αποκλείει ή τουλάχιστον παρεμποδίζει σημαντικά τη δασική υπηρεσία από την άσκηση του βασικού έργου της που είναι η διαχείριση και προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων της χώρας στο σύνολό τους.
- Οι καθυστερήσεις και η αδυναμία κατάρτισης κυρίως του Δασολογίου, το οποίο λογίζεται ως ένα σημαντικό βήμα ενάντια σε καταπατήσεις και οικοπεδοποιήσεις (όπως μετά από φαινόμενα πυρκαγιάς), αποδεικνύει την αδιαφορία και την αδυναμία του Κράτος να κάνει πράξη σημαντικά θέματα που έχουν θεσπιστεί και νομοθετικά. Το γεγονός αυτό, της απουσίας του Δασολογίου καταδεικνύει ότι ο δασικός τομέας στην Ελλάδα δεν αποτέλεσε μια βασική στρατηγική πολιτική για την αειφόρο ανάπτυξη, παρά την ύπαρξη επαρκούς νομοθετικού πλαισίου.
β. Εκτάσεις δασικού ενδιαφέροντος
- Η μη ανάρτηση 5α, 5β δημιουργεί καθυστερήσεις στο ΔΧ, παλινωδίες μεταξύ ΔΧ και Δασολογίου, μέχρις ότου διαπιστωθεί ο Δασικός-προστατευτικός χαρακτήρας τους. Ακόμη, μετά από πυρκαγιά έχουμε ευνοϊκές ρυθμίσεις έκδοσης βεβαιώσεων του δασικού χαρακτήρα ακόμη και από το στάδιο της θεώρησης του ΔΧ, χωρίς να εξετάζεται η οικολογική –προστατευτική σημασία του, π.χ. ν. 4576/18 αρθ. 5, παρ. 1.
- Με τον αποκλεισμό του ασπάλαθου και φρύγανων από τα δασικά είδη αποχαρακτηρίζονται τεράστιες εκτάσεις και δεν προστατεύονται από τη δασική νομοθεσία – Δασολόγιο και το Σύνταγμα, ιδιαίτερα στα νησιά (Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου). Δημιουργούνται νέα δεδομένα στα νησιά διαφορετικά από προηγούμενα και σε σχέση με υπόλοιπη Ελλάδα, με επίπτωση στο χρονοδιάγραμμα και την άνιση αντιμετώπιση πολιτών μεταξύ νησιών και ηπειρωτικής Ελλάδας, αν προσθέσουμε και το γεγονός ότι το τεκμήριο υπέρ δημοσίου και η χρησικτησία δεν ισχύει σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας ισότιμα.
γ. Χωροταξία
O χωροταξικός σχεδιασμός πρέπει να συνδεθεί με το σχεδιασμό διατήρησης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος στα πλαίσια της ξεχωριστής αναπτυξιακής φυσιογνωμίας της περιοχής. Ο άμεσος αειφορικός χωροταξικός σχεδιασμός με βάση το Δασολόγιο είναι απαραίτητο εργαλείο προστασίας των εκτός σχεδίου περιοχών.
Στην πράξη όμως:
- Η εφαρμογή των νόμων, έτσι ώστε να αποτραπεί η κατασκευή νέων δασικών αυθαιρέτων είναι σχεδόν αδύνατη με τις παρούσες συνθήκες, σε μια χώρα με οικονομικά προβλήματα, με αδύναμες διαδικασίες ελέγχου, από υποστελεχωμένα δασαρχεία και Παρατηρητήρια Δόμησης.
- Χωρίς Δασολόγιο με χωροταξικά αμφιβόλου αξιοπιστίας, που δεν αναφέρονται στη «Φέρουσα Ικανότητα», ως στοιχείο εκτίμησης της ικανοποίησης των οικιστικών αναγκών και δόμηση υποβοηθούμενη από αποχαρακτηρισμούς δασικών εκτάσεων πολιτικής σημασίας, δεν συμβάλλουν στην προστασία του Φυσικού Περιβάλλοντος.
- Ιδιαίτερα όταν η κατάσταση είναι αναστρέψιμη, άμεση αντιμετώπιση των δασικών αυθαιρέτων με εξεύρεση νέων θέσεων εγκατάστασης και ανάλογες υποδομές), με εγκατάσταση στη θέση τους κοινωφελών έργων, με εξεύρεση πόρων από αυτούς που ωφελούνται (Δήμοι, πολίτες κ.λπ.).
Όμως, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν πρέπει να οδηγήσει στην εγκατάλειψη της υπαίθρου. Η πλήρης κατάργηση της δόμησης, της χρήσης και κατάτμησης οικοπέδων, δημιουργεί τον κίνδυνο να ερημώσει η ύπαιθρος. Μόνο το ιδιοκτησιακό ενδιαφέρον με “προσγειωμένους” νόμους και συνετή χρήση του εργαλείου των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων δόμησης μπορεί πραγματικά να σώσει το εκτός οικισμών περιβάλλον της χώρας μας. Η απαξίωση των εκτός σχεδίου εκτάσεων θα οδηγήσει στην πλήρη εγκατάλειψη της γης και η όποια φροντίδα αυτής από τους ιδιοκτήτες της (καθαρισμός, φροντίδα ξερολιθιών, μέτρα πυροπροστασίας κλπ.) θα δώσει την θέση της στην αδιαφορία λόγω μηδενισμού της αξίας των. Είμαστε μάρτυρες αναρίθμητων καταγγελιών λόγω των πρόσφατων πυρκαγιών για εγκαταλελειμμένα αγροτεμάχια με ξερά χόρτα και θάμνους, αλλά και με απορρίμματα. Τέλεια προσανάμματα για τις καταστροφικές πυρκαγιές μας.
Δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι τον ρόλο και το ενδιαφέρον των σημερινών ιδιοκτητών θα το αναλάβει και θα το υποκαταστήσει το Κράτος μας.
δ. Μ.Π.Ε.
- Οι Μ.Π.Ε. οφείλουν να διεξάγονται από ειδικούς ανεξάρτητης αρχής κατά περίπτωση και να εξετάζουν και να αξιολογούν βάσει περιβαλλοντικών κριτηρίων όλες τις εναλλακτικές λύσεις εγκατάστασης του έργου, συμπεριλαμβανομένης και της μηδενικής και αν τελικώς επιλέγουν αυτή με το μικρότερο περιβαλλοντικό κόστος.
- Οι επιτρεπτές επεμβάσεις (ν. 4280/14, αρθ. 36), μεταβάλλουν τους ΔΧ και το Δασολόγιο. Πολλές φορές διεξάγονται με αμφίβολου αξίας Μ.Π.Ε, από μη ειδικούς, χωρίς το χαρτογραφικό υπόβαθρο των ΔΧ και χωρίς τις απαραίτητες επιστημονικές σταθμίσεις του Δασολόγιου (Σύνταγμα, άρθρο 24), δημιουργώντας χωροταξικά τετελεσμένα.
- Η επιτάχυνση και απλοποίηση των αδειοδοτήσεων των επεμβάσεων, πρέπει να εξασφαλίζουν στην πράξη την αντικειμενικότητα των διαδικασιών εκσυγχρονισμού στα πλαίσια μιας αειφόρου ανάπτυξης των δασικών περιοχών και αυτό θα εξασφαλιζόταν σε μεγάλο βαθμό αν είχε προηγηθεί το Δασολόγιο. Η πιθανά πρόσκαιρη βοήθεια στην οικονομία, μακροπρόθεσμα θα ανατραπεί όταν η φύση αποφασίσει και πάλι να μας εκδικηθεί.
Προτάσεις
Δασολόγιο και ενεργειακές επεμβάσεις
Σύσταση Ανεξάρτητης Αρχής για:
- Εκπόνηση Ειδικού χωροταξικού, για την χωροθέτηση των θέσεων, που θα επιτρέπονται εγκαταστάσεις ΑΠΕ για όλη τη χώρα με βάση το Δασολόγιο.
- Έλεγχος της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Μ.Π.Ε) του έργου, της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) και Έκδοση ΑΕΠΟ, έτσι ώστε οι επεμβάσεις να γίνονται με Γνώμονα σε κάθε περίπτωση την αρχή της προστασίας των δασικών οικοσυστημάτων (πηγή ζωής) σε συνδυασμό με την αρχή της αξιοποίησης, αλλά με βάση το Δασολόγιο από ειδικούς επιστήμονες, που θα ζυγίσουν ανεπηρέαστα ως ανεξάρτητη αρχή, αν είναι καλύτερο για την κοινωνία η ύπαρξη δασικής έκτασης ή άλλη χρήση.
- Να προβλέπονται ανταποδοτικά οφέλη στην τοπική κοινωνία, όπου εγκαθίστανται ΑΠΕ, ως αντιστάθμισμα της κατά το δυνατόν ελάχιστης όχλησης ( Douka A., 2017).
Δασολόγιο και πυρκαγιές
- Δεδομένου ότι η επίσπευση στη πράξη της κύρωσης ΔΧ επηρεάζει (συμβάλλει) σημαντικά την μείωση των κακόβουλων Δασικών πυρκαγιών, τις Πλημμύρες, την μείωση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, προτείνεται η εκπόνηση μελετών για αύξηση του ποσοστού δασοπροστασίας από πυρκαγιά, με κατάλληλη διασπορά των δρόμων του οδικού δικτύου και των μέσων, σε αναλογία με την επικινδυνότητα κάθε τόπου για πυρκαγιά (είδος βλάστησης και υψόμετρο, καύσιμη ύλη).
Δασολόγιο και κτηματολόγιο
- Άμεση ολοκλήρωση των ΔΧ και δασολογίου, έτσι ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή των ψηφιακών υπηρεσιών του κτηματολογίου απο τους επαγγελματίες του χώρου, (συμβολαιογράφοι, μηχανικοί, νομικοί, δασολόγοι) και τους πολίτες, για αξιόπιστο νομικό – περιβαλλοντικό έλεγχο και με την συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης, έτσι ώστε να αυξηθεί η διαφάνεια των συναλλαγών, η παραγωγικότητα της συμβολαιογραφικής διαδικασίας, η αυτόματη διασταύρωση δεδομένων κτηματολογίου με άλλες πλατφόρμες και η ορθολογική χάραξη πολιτικής γης.
- Άμεση ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, καθώς και του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, την επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, εφόσον όμως προηγηθεί το Δασολόγιο.
- Παράλληλα με την μεταφορά των αποκεντρωμένων Διοικήσεων στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ ν. 4824/21), ενίσχυση με προσωπικό των δασικών υπηρεσιών για καλύτερο έλεγχο στην εφαρμογή των θεμάτων των ΔΧ και του Δασολογίου και επομένως του Κτηματολογίου και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Αρβανίτης Απ. (2022). Κτηματολόγιο. Από την θεωρία στην εφαρμογή. Εκδόσεις Ζήτη. Θεσσαλονίκη.
- Douka A. ( 2017). Legal aspects of the installation of wind power stations in forest and forest areas”. CEMEPE.
- Επιθεώρηση ακινήτων (2019). ΤρΕφΠατρ, τεύχος 1, 2019. ISSN 2653-9578. Εκδόσεις Σάκκουλα.
- Επιθεώρηση Ακινήτων (2024). ΣτΕ 1206/2023 (Ε’ τμήμα) (σκέψεις 5-9, 11) Τεύχος 2 ΙSSN 2653-9578. Eκδόσεις Σάκκουλα. Θεσσαλονίκη.
- Παπαστερίου Δ. (2017). «Δασικό Δίκαιο και Εθνικό Κτηματολόγιο». Εκδόσεις Σάκκουλα. Θεσσαλονίκη.