Η πρόσφατη έκδοση κατεπείγουσας εγκυκλίου από το Υπουργείο Υγείας, η οποία διαβιβάστηκε άμεσα από το Υπουργείο Παιδείας προς όλες τις εκπαιδευτικές μονάδες, έχει προκαλέσει έντονη αναστάτωση στην επιστημονική κοινότητα και στους φορείς διαχείρισης πρασίνου. Η οδηγία, η οποία συστήνει την οριζόντια απομάκρυνση της πικροδάφνης (Nerium oleander) από σχολεία, παιδικές χαρές, πάρκα και πεζοδρόμια λόγω τοξικότητας, χαρακτηρίζεται από το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.) ως «βεβιασμένη» και στερούμενη επαρκούς επιστημονικής στάθμισης.
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η πικροδάφνη περιέχει ολεανδρίνη, μια ουσία τοξική σε περίπτωση κατάποσης. Ωστόσο, η διαχείριση της δημόσιας υγείας απαιτεί εκτίμηση κινδύνου (risk assessment) και όχι απλή παράθεση βιβλιογραφίας. Όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία, σύμφωνα με το ίδιο το Κέντρο Δηλητηριάσεων, τα περιστατικά βρώσης είναι περιορισμένα ετησίως, παρουσιάζουν συνήθως ήπια συμπτωματολογία και —το κυριότερο— μέχρι σήμερα δεν έχει παραστεί ανάγκη χορήγησης ειδικού αντιδότου στην Ελλάδα. Επιπρόσθετα, υπάρχει έλλειψη συγκριτικής ανάλυσης, καθώς η εγκύκλιος δεν παραθέτει στοιχεία για το πώς διαχειρίζονται το συγκεκριμένο φυτό άλλες μεσογειακές χώρες, όπου η πικροδάφνη κυριαρχεί στο τοπίο χωρίς να αντιμετωπίζεται ως «δημόσιος κίνδυνος» προς εξόντωση.
Η πικροδάφνη δεν είναι ένας «ξένος εισβολέας», αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής φύσης και του πολιτισμού. Η οικολογική της αξία είναι δεδομένη, αφού αποτελεί βασικό φυτικό είδος των οικοτόπων NATURA 92D0 (Nerio-Tamaricetea) και παίζει κρίσιμο ρόλο στην αντιδιαβρωτική προστασία του εδάφους. Επίσης, αποτελεί κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, μιας και από τη μυθολογία και την αρχαία ιατρική μέχρι τα δημοτικά μας τραγούδια, η παρουσία της είναι διαρκής. Η συνεισφορά της δε στο περιαστικό και αστικό πράσινο είναι αδιαμφησβήτητη, καθώς κοσμεί εθνικές οδούς, πάρκα και κήπους, προσφέροντας ανθεκτικότητα και αισθητική αναβάθμιση με ελάχιστες απαιτήσεις συντήρησης.
Το Επιμελητήριο, ως θεσμοθετημένος σύμβουλος της Πολιτείας, υπογραμμίζει ότι η αστοχία της συγκεκριμένης εγκυκλίου είναι ουσιαστική. Ο σχεδιασμός του πρασίνου απαιτεί σύνθεση γνώσεων βοτανικής, οικολογίας, παιδαγωγικής και δημόσιας υγείας. Αντί για την ισοπεδωτική λογική της εκρίζωσης, το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. προτείνει:
- Ανάκληση των οριζόντιων συστάσεων και έναρξη διαλόγου με τον γεωτεχνικό επιστημονικό κόσμο.
- Δημιουργία Επιστημονικού Καταλόγου: Εκπόνηση τεκμηριωμένου καταλόγου φυτών ανάλογα με τον βαθμό τοξικότητας (μικρή, μέση, αυξημένη) και πρόβλεψη αναλογικών κατά περίπτωση φυτοτεχνικών συστάσεων.
- Στοχευμένα μέτρα: Περιορισμός φύτευσης μόνο σε πολύ ευαίσθητους χώρους (π.χ. βρεφονηπιακούς σταθμούς) και όχι γενική απαγόρευση.
- Ενημέρωση και Σήμανση: Ενημέρωση δασκάλων και γονέων, έμφαση εν γένει στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση με την αξιοποίηση γεωτεχνικών μόνιμων και αναπληρωτών εκπαιδευτικών, τοποθέτηση πληροφοριακών πινακίδων και εφαρμογή ορθών πρακτικών κλαδέματος, αποκομιδής και γενικά ανάλογων χειρισμών.
- Ενίσχυση των γεωτεχνικών υπηρεσιών των ΟΤΑ: Προσλήψεις Γεωτεχνικών επιστημόνων στις υποστελεχωμένες αρμόδιες υπηρεσίες των ΟΤΑ που αναμενόμενα και αντικειμενικά βρίσκονται σε δεινή θέση εξαιτίας της πληθώρας σημαντικών ζητημάτων που καλούνται σήμερα να διαχειριστούν.
Η προστασία των παιδιών και η διατήρηση του αστικού πρασίνου δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες. Η Πολιτεία οφείλει να ενεργεί με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση και να μη δημιουργεί πανικό. Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. δηλώνει έτοιμο να συμβάλει άμεσα στη διαμόρφωση ενός σοβαρού συναφούς πλαισίου διαχείρισης που θα θωρακίζει την ασφάλεια των πολιτών χωρίς να προκαλεί υποβάθμιση του φυσικού αλλά και του αστικού περιβάλλοντος.
Από το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας