ΔΑΣΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΑΠΡ 2017 (II) – Συστηματική παρουσίαση και λίγες παρατηρήσεις

ΔΑΣΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΑΠΡ 2017 (II)

Ν. 4467/2017

«Τροποποιήσεις διατάξεων της δασικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις»

Συστηματική παρουσίαση και λίγες παρατηρήσεις

Δημήτριος Η. Παπαστερίου
Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

Ι.   Προδιάθεση [1-2]

ΙΙ.  Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 3889/2010 [3-32]

Α. Σε σχέση με τα άρθρο 13, παρ. 7, ν. 3889/2010 [3-12]

1. Ζητήματα ενισχύσεως προσωπικού. Το κείμενο του νόμου [3]

2. Υποστήριξη της Διεύθυνσης Δασών με πρόσληψη προσωπικού [4-8]

3. Προϋποθέσεις και περιεχόμενο σχετικών συμβάσεων [9]

4. Επιλογή προσωπικού [10-11]

5. Διάθεση προσωπικού [12]

Β. Σε σχέση με το άρθρο 17 ν. 3889/2010 [13-32]

1. Η εισαγόμενη νέα ρύθμιση [13]

2. Οι εκπτώσεις από την αρχική ρύθμιση [14-16]

3. Ερμηνευτική προσέγγιση [17-20]

4. Σχετικά με το αίτημα [21-27]

5. Συνταγματικότητα της διατάξεως; [28-32]

ΙΙΙ. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν.  3208/2003 [33-59]

Α. Η νέα ρύθμιση [33]

Β. Ο ν. 3208/2003 [34]

Γ. Η Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής  Ενότητας [35-40]

1. Κατάργηση [36]

2. Επανασύσταση [37]

3. Παρατηρήσεις [38-40]

Δ. Η επιμήκυνση [41-42]

1. Προσδιορισμός της επιμηκύνσεως [41]

2. Αναζήτηση των λόγων [42]

Ε. Ο «ειδικότερος χαρακτηρισμός» [43-46]

Στ. Προσέγγιση της Επιτροπής Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας [47-55]

1. Συγκρότηση της Επιτροπής [47-49]

2. Προσφυγή στο Τεχνικό Συμβούλιο Δασών [50-55]

Ζ. Παρατηρήσεις [56-59]

ΙV. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 4280/2014 (Α΄ 159) [60-87]

Α. Το κείμενο της επεμβάσεως [60]

Β. Ο ν. 4280/2014 και ειδικότερα το άρθρο 52 ν. 4280/2014 [61-87]

1. Προδιάθεση [61]

2. Νομοτυπική μορφή και έννομη συνέπεια της 22ης παρ. του άρθρου 52 ν. 4280/2014 [62-63]

3. Στοιχεία της νομοτυπικής μορφής [38-40]

α. Πρώτο στοιχείο: «Μέχρι την κατάρτιση των δασικών χαρτών»

β. Δεύτερο στοιχείο: «Εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως ως υπαγόμενες στις παρ. 6β ή 6γ του άρθρου 3 του ν. 998/1979»

γ. Τρίτο στοιχείο: «Και διαχειρίζονταν, σύμφωνα με την παρ. 7 του άρθρου 3 του ίδιου νόμου πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4280/2014»

4. Έννομες συνέπειες [76-84]

α. «Εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από την οικεία δασική αρχή»

β. «Κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε έχοντος έννομο συµφέρον ή αυτεπαγγέλτως από τον οικείο Δασάρχη»

γ. «Προκειμένου να προσδιορισθούν εννοιολογικά οι ανωτέρω εκτάσεις και να διακριθούν αντιστοίχως, σύμφωνα με το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016».

5. Ενδεικτική επισκόπηση νομολογίας και λίγες παρατηρήσεις [85-87]

V.  Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 4389/2016 (Α΄ 94) [88-116]

Α. Προδιάθεση: Η περίπτωση γ΄, παρ. 2, άρθρου 155, ν. 4389/2016 [88-89]

Β. Νομοτυπική μορφή της περιπτώσεως γ΄, παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016 [90-109]

1. Πρώτο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ΄: «Οι περιοχές της παρ. 4 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010» [90-104]

α. Πρόκειται για τις οικιστικές πυκνώσεις

β. Παρεμπίπτον ζήτημα: Το κείμενο της Υπουργικής Αποφάσεως

γ. Το άρθρο 23, παρ. 4, ν. 3889/2010, όπως ισχύει

δ. Οι κατηγορίες α΄ και β΄ της παρ. 2

α1. Κατηγορία α΄

β1. Κατηγορία β΄

2. Δεύτερο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ΄,  παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016 [105-108]

α. Η εισαγόμενη ρύθμιση

β. Η Υ.Α. 34844/2016 (ΦΕΚ ΑΑΠ 145 20.7.2016)

i. Το κείμενο της Υπουργικής Αποφάσεως

ii. Μερικές παρατηρήσεις

3. Τρίτο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ΄,  παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016: Η εισαγόμενη προθεσμία [109]

Γ. Έννομες συνέπειες της περιπτώσεως γ΄,  παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016: η εξαίρεση και τα νομικά πλάσματα. [110-116]

1. Έννομη συνέπεια πρώτη: Η εξαίρεση [110-112]

2. Έννομη συνέπεια δεύτερη: Το πρώτο νομικό πλάσμα [113]

3. Έννομη συνέπεια τρίτη: Η δασική νομοθεσία [114]

4. Έννομη συνέπεια τέταρτη: Και δεύτερο νομικό πλάσμα [115]

5. Έννομη συνέπεια Πέμπτη: Επιστροφή τέλους [116]

VI.  Για λόγους πληρότητας παραθέτουμε το κείμενο των άρθρων 7, 8 και 17 [117-119]

VII. Συνοπτικές παρατηρήσεις στις νομοθετικές επεμβάσεις του ν. 4467/2017 στους υπόλοιπους νόμους που συνθέτουν τη δασική νομοθεσία: στους ν. 3889/2010, 3208/2003, 4280/2014, 4389/2016 [120-128]

Ι. Προδιάθεση
1 Σε συνέχεια προηγούμενου άρθρου[1] εξετάζονται οι νομοθετικές επεμβάσεις του ν. 4467/2017 στους υπόλοιπους νόμους που συνθέτουν τη δασική νομοθεσία: στους ν. 3889/2010, 3208/2003, 4280/2014, 4389/2016. Για λόγους πληρότητας παραθέτουμε στο τέλος το κείμενο των άρθρων 7, 8 και 17 ν. 4467/2017.
Οι επεμβάσεις του δασικού νόμου του Απριλίου 2017 στους παραπάνω νόμους έχουν το χαρακτηριστικό της λιτής διατυπώσεως. Μερικές φορές, όμως, η ερμηνεία τους καθίσταται προβληματική, μεταξύ άλλων, διότι σε ορισμένες περιπτώσεις επιβάλλεται μια αλυσίδα εσωτερικών παραπομπών[2].
2 Εάν επιχειρήσουμε να δώσουμε ένα κοινό χαρακτηριστικό στις εισαγόμενες νέες ρυθμίσεις, δε θα απείχε καθόλου από την πραγματικότητα το ότι πρόκειται για ένα νομοθέτημα που απομακρύνεται σημαντικότατα από την προστασία του δασικού πλούτου της χώρας. Η απομάκρυνση αυτή σε ορισμένες περιπτώσεις είναι έντονη. Εξαιρετικά χρήσιμη θα είναι η θέση της νομολογίας -δοθείσης ευκαιρίας-, της θεωρίας[3], καθώς και ποικίλων φορέων[4].
Στη συνέχεια προσεγγίζουμε ερμηνευτικά κάθε μία από τις (υπόλοιπες) επεμβάσεις σε υπάρχοντες νόμους που διέπουν το δασικό φαινόμενο.
ΙΙ. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 3889/2010
Α. Σε σχέση με τα άρθρο 13, παρ. 7, ν. 3889/2010
1. Ζητήματα ενισχύσεως προσωπικού. Το κείμενο το νόμου
Στην παρ. 7 του άρθρου 13 του ν. 3889/2010 (Α΄ 182), µετά το τρίτο εδάφιο προστίθενται εδάφια, ως εξής: [άρθρο 5 «Δασικοί χάρτες και αιτήσεις τακτοποίησης γεωργικών εκµεταλλεύσεων», παρ. 2].
«Για την υποστήριξη της Διεύθυνσης Δασών στο ως άνω έργο, µπορεί κατά παρέκκλιση των κειµένων διατάξεων, να προσλαµβάνεται από την Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε. προσωπικό των ιδίων ειδικοτήτων µε σχέση εξαρτηµένης εργασίας ορισµένου χρόνου, εφόσον έχει γίνει η σχετική πρόβλεψη της δαπάνης µισθοδοσίας στον εκάστοτε προϋπολογισµό του εν λόγω φορέα.
.. Οι εν λόγω συµβάσεις συνάπτονται από την εταιρεία κατόπιν προηγούµενης απόφασης των Υπουργών Οικονοµικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας µε την οποία καθορίζεται η συγκεκριµένη ειδικότητα, ο αριθµός του προσωπικού και ο χρόνος διάρκειας των συµβάσεων.
.. Η επιλογή του προσωπικού γίνεται από την Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε. κατόπιν προκήρυξης, βάσει αντικειμενικών προσόντων που υπαγορεύονται από τη φύση και το σκοπό των παρεχόμενων υπηρεσιών, ενώ εφαρμόζονται οι διατάξεις των παραγράφων 8 έως 10, 11Β, 13 και 20 του άρθρου 21 του ν. 2190/1994, όπως ισχύουν, ως προς τη διαδικασία που ακολουθείται για τις προσλήψεις με το άρθρο αυτό με έλεγχο από το Α.Σ.Ε.Π.
.. Απαγορεύεται η µετατροπή των συµβάσεων αυτών σε αορίστου χρόνου.
.. Το ως άνω προσωπικό δύναται να διατίθεται στις Αποκεντρωµένες Διοικήσεις µε απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ανάλογα µε τις ειδικές ανάγκες της κάθε οργανικής µονάδας
».
2. Υποστήριξη της Διεύθυνσης Δασών με πρόσληψη προσωπικού
4 Ο νόμος, έχοντας επίγνωση της υπάρχουσας καταστάσεως, δηλαδή τη σοβαρή υποστελέχωση των δασικών υπηρεσιών, προνοεί για ένα καθεστώς υποστηρίξεως της Διευθύνσεως Δασών με πρόσληψη προσωπικού.
Πράγματι, ένας από τους σοβαρούς λόγους -πάντως όχι ο μοναδικός και ίσως όχι ο πλέον σοβαρός- είναι η έλλειψη προσωπικού στις δασικές υπηρεσίες, έλλειψη που συνεπάγεται, μεταξύ πολλών άλλων λόγων, τη μέχρι τώρα ανυπαρξία δασικών χαρτών, δασολογίου και δασικού Κτηματολογίου.
Δεν είναι η πρώτη φορά που διατυπώνεται πρόβλεψη για ενίσχυση προσωπικού. Εντοπίζεται και σε άλλες -και μάλιστα πρόσφατες- διατάξεις. Ειδικότερα:
5 i. Στο άρθρο 13, παρ. 3, εδ. α΄- γ΄, ν. 4389/2016 ορίζονται τα εξής:
«3. Αρμόδια για την κατάρτιση και όλες τις εργασίες μέχρι και την κύρωση του δασικού χάρτη είναι η Διεύθυνση Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης του οικείου νομού.
.. Όπου εφεξής στο νόμο αυτόν αναφέρεται η Διεύθυνση Δασών, νοείται η Διεύθυνση Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης του οικείου νομού.
.. Οι ανωτέρω εργασίες εκτελούνται είτε με προσωπικό της Διεύθυνσης Δασών, συνεπικουρούμενο, εφόσον χρειαστεί, και από το προσωπικό της παραγράφου 7, είτε με αναθέσεις, με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, σε ιδιωτικά γραφεία εκπόνησης δασικών μελετών της κατηγορίας 24 του άρθρου μόνου του π.δ. 541/1978 (Α΄ 116), σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές της περίπτωσης Α΄ του άρθρου 21 του παρόντος
».
ii. Παραπέρα, στο νόμο ορίζεται ότι «…ρυθμίζονται ζητήματα σχετικά με το αναγκαίο κατά περίπτωση προσωπικό του…»[5].
7 Εξάλλου, η νομολογία χρησιμοποιεί τη δέσμευση προσλήψεως προσωπικού ως συναξιολογούμενο στοιχείο: «…δέσμευσης πρόσληψης προσωπικού από τον τοπικό πληθυσμό…»[6].
8 Είναι φανερό ότι καταβάλλεται από το νόμο ειδική «προσπάθεια-ρύθμιση» να ενισχυθούν οι δασικές υπηρεσίες με κατάλληλο προσωπικό, και μάλιστα «…κατά παρέκκλιση των κείμενων διατάξεων…». Ωστόσο, αφενός δεν αρκεί από μόνη της η συγκεκριμένη πρόβλεψη κυρίως λόγω των όρων που την συνοδεύουν, αφετέρου, και όταν υλοποιηθεί, δεν είναι επαρκής, με αποτέλεσμα να γίνεται προσφυγή στον ιδιωτικό τομέα, μια «λύση» που προβάλλει κατά έντονο τρόπο την ανεπάρκεια του υπάρχοντος δασικού μηχανισμού[7].
3. Προϋποθέσεις και περιεχόμενο σχετικών συμβάσεων
9 Η λύση της υποστηρίξεως με πρόσληψη νέου προσωπικού ανατίθεται στην ΕΚΧΑ ΑΕ. Η ανάθεση, όμως, αυτή είναι μια τόσο «στριμωγμένη» ανάθεση -κυρίως λόγω των όρων που τίθενται από το νόμο για την υλοποίησή της-, ώστε να μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μια χωλή ανάθεση. Ειδικότερα:
Η έννομη σχέση, κατά το νόμο, πρέπει να είναι «σχέση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου».
Πρέπει, όμως, να έχει γίνει «η σχετική πρόβλεψη της δαπάνης μισθοδοσίας στον εκάστοτε προϋπολογισμό» της ΕΚΧΑ ΑΕ.
Σημειωτέο, ότι οι συμβάσεις αυτές συνάπτονται από την ΕΚΧΑ ΑΕ «κατόπιν προηγούμενης απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας με την οποία καθορίζεται η συγκεκριμένη ειδικότητα, ο αριθμός του προσωπικού και ο χρόνος διάρκειας των συμβάσεων».
Προσθέτως, απαιτείται έλεγχος από το Α.Σ.Ε.Π.
Εισάγεται απαγόρευση μετατροπής των συμβάσεων αυτών σε «αορίστου χρόνου».
4. Επιλογή προσωπικού
Η ΕΚΧΑ ΑΕ έχει την αρμοδιότητα να επιλέγει το προσωπικό κατόπιν προκηρύξεως.
10 Η επιλογή γίνεται, κατά το νόμο, «βάσει αντικειμενικών προσόντων που υπαγορεύονται από τη φύση και το σκοπό των παρεχόμενων υπηρεσιών[8], ενώ εφαρμόζονται οι διατάξεις των παραγράφων 8 έως 10, 11Β, 13 και 20 του άρθρου 21 του ν. 2190/1994, όπως ισχύουν[9], ως προς τη διαδικασία που ακολουθείται για τις προσλήψεις με το άρθρο αυτό».
11 Συνοπτικά στο νόμο υπάρχουν, μεταξύ άλλων, τρεις σημαντικοί όροι: α) πρόβλεψη στον προϋπολογισμό της ΕΚΧΑ ΑΕ· β) έκδοση κοινής υπουργικής αποφάσεως· γ) έλεγχος από το Α.Σ.Ε.Π.
Με αυτές τις προϋποθέσεις η πρόσληψη του συγκεκριμένου προσωπικού μετατίθεται στο απώτερο μέλλον, με αβέβαιη τη θετική κατάληξη.
5. Διάθεση προσωπικού
12 Το προσωπικό αυτό μπορεί να διατίθεται στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες κάθε οργανικής μονάδας. Απαιτείται σχετική απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Β. Σε σχέση με το άρθρο 17 ν. 3889/2010
1. Η εισαγόμενη νέα ρύθμιση
13 Στο άρθρο 17 του ν. 3889/2010 (Α΄182) προστίθεται παράγραφος 10, ως εξής: [άρθρο 5 «Δασικοί χάρτες και αιτήσεις τακτοποίησης γεωργικών εκµεταλλεύσεων», παρ. 3, α].
«10 α. Για τις εκτάσεις που στον αναρτημένο δασικό χάρτη προσδιορίζονται ως μη διεπόμενες από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας σύμφωνα με τη φωτοερμηνεία της πλησιέστερης προς το χρόνο κατάρτισής του αεροφωτογραφίας και, συγχρόνως, ως διεπόμενες από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας στην παλαιότερη διαθέσιμη αεροφωτογραφία, και οι οποίες είναι ενταγμένες στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ), δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις του παρόντος άρθρου, εφόσον υποβληθεί αίτημα, εντός της προθεσμίας της παραγράφου 1 του άρθρου 15, για την υπαγωγή τους στις διατάξεις των παραγράφων 5 έως 14 του άρθρου 47 και στο άρθρο 47Β του ν. 998/1979.
.. Η ως άνω εξαίρεση από τις διατάξεις του παρόντος άρθρου χορηγείται για όσο διάστημα απαιτείται για την έκδοση της διοικητικής πράξης έγκρισης εξαγοράς ή επέμβασης που προβλέπεται από τα ανωτέρω άρθρα, η οποία εκδίδεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας έξι (6) μηνών από το πέρας της προθεσμίας της παραγράφου1 του άρθρου 15
»[10].
.. «β. Στις περιπτώσεις όπου η προθεσμία της παρ. 1 του άρθρου 15 του ν. 3889/2010 για την υποβολή αντιρρήσεων, λήγει σε διάστημα μικρότερο των δύο (2) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος, η προθεσμία αυτή παρατείνεται έως τη συμπλήρωση δύο (2) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος».
2. Οι εκπτώσεις από την αρχική ρύθμιση
14 Το άρθρο 17 ν. 3889/2010, όπως αυτό ισχύει, φέρει τον παράτιτλο «Επεξεργασία αντιρρήσεων και κύρωση δασικού χάρτη». Αυτή η επεξεργασία και αυτή η κύρωση του δασικού χάρτη ήταν το αρχικό αντικείμενο ρυθμίσεων. Στη συνέχεια άρχισαν οι εκπτώσεις.
15 Πρώτη περίπτωση εκπτώσεως: με το δεύτερο άρθρο του Μνημονίου με το Αζερμπαϊτζάν (ν. 4462/2017), προστέθηκε η ακόλουθη παράγραφος 9:
«Από την ανωτέρω κύρωση, εξαιρούνται οι εκτάσεις για τις οποίες ισχύουν αποφάσεις κήρυξής τους ως αναδασωτέων λόγω πυρκαγιάς και δεν αποτέλεσαν και δεν αποτελούν δάση ή δασικές εκτάσεις, σύμφωνα με τη φωτοερμηνεία κατά τα οριζόμενα στην παράγραφο 2 του άρθρου 13 του παρόντος, ή έχουν εκδοθεί τελεσίδικες πράξεις και αποφάσεις με τη διαδικασία του άρθρου 14 του ν. 998/1979 (Α` 289) που τις χαρακτηρίζουν μη δάση ή μη δασικές εκτάσεις.
.. Η εφαρμογή των προβλεπομένων στο άρθρο 44 παρ. 4 του ν. 998/1979, αυτεπαγγέλτως, για τις ανωτέρω εκτάσεις, είναι υποχρεωτική.
.. Η ολοκλήρωσή της, κατά τα προηγούμενα, διαδικασίας του άρθρου 44 παρ. 4 του ν. 998/1979, πριν την κατ` άρθρο 19 του παρόντος ολική κύρωση του δασικού χάρτη, αποτελεί υποχρέωση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και έως ότου διορισθεί, του ασκούντα καθήκοντα Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης
»[11].
16 Δεύτερη περίπτωση εκπτώσεως: με την προσθήκη της παραγράφου 10.
3. Ερμηνευτική προσέγγιση
17 Πρόκειται για μια ειδική ρύθμιση μη εφαρμογής των διατάξεων που διέπουν την κατά το άρθρο 17 ν. 3889/2010 κύρωση του δασικού χάρτη. Η ρύθμιση αυτή συντείνει στην αποδυνάμωση του θεσμού της κυρώσεως των δασικών χαρτών, για τις συγκεκριμένες περιοχές που καθορίζονται στο νόμο. Ωστόσο, η κύρωση, ως θεσμός, εξακολουθεί να ισχύει, όπως προκύπτει από σειρά άλλων διατάξεων του ίδιου άρθρου. Αυτή η ιδιότυπη ισορροπία μεταξύ κυρώσεως και αποφυγής της κυρώσεως έχει ως στόχο μια ευνοϊκή μεταχείριση του νόμου για ορισμένες εκτάσεις, που, όπως ορίζεται, εμφανίζονται στους δασικούς χάρτες άλλοτε ως διεπόμενες από τη δασική νομοθεσία και άλλοτε ως μη διεπόμενες από αυτήν.
18 Ο νόμος ρυθμίζει την περίπτωση εμφανίσεως αεροφωτο-γραφιών, μιας παλαιότερης και μιας μεταγενέστερης, η ερμηνεία των οποίων οδηγεί άλλοτε σε δασική έκταση, οπότε πρέπει να εφαρμόζονται διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, ενώ άλλοτε σε μη δασική έκταση, με αποτέλεσμα να μην εφαρμόζονται οι διατάξεις της δασικής νομοθεσίας. Κριτήριο για την εφαρμογή ή μη εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας είναι η φωτοερμηνεία της.
Ειδικότερα:
19 Περίπτωση πρώτη σύγχρονης εμφανίσεως: πλησιέστερη προς το χρόνο καταρτίσεως του δασικού χάρτη αεροφωτογραφία → φωτοερµηνεία της → μη δασική έκταση → εκτός δασικής νομοθεσίας → ένταξη  στο ΟΣΔΕ.
Περίπτωση δεύτερη σύγχρονης εμφανίσεως: παλαιότερη διαθέσιµη αεροφωτογραφία → φωτοερµηνεία της → δασική έκταση → εντός δασικής νομοθεσίας → ένταξη στο ΟΣΔΕ.
20 Η φωτοερμηνεία των συγκεκριμένων εκτάσεων δεν είναι η πρώτη τους  φωτοερμηνεία. Τις περισσότερες φορές έχει προηγηθεί μια άλλη, υπό διαφορετικό νομικό καθεστώς. Ο νόμος επιβάλλει τη δεύτερη αυτή φωτοερμηνεία ως μέσο για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις χαρακτηρισμού των επίμαχων εκτάσεων ως μη δασικών με αποτέλεσμα να μην εφαρμόζεται η δασική νομοθεσία.
4. Σχετικά με το αίτημα
21 Εφόσον συντρέχουν οι δύο παραπάνω περιπτώσεις, παρέχεται από το νόμο στον ενδιαφερόμενο η ακόλουθη δυνατότητα: Να υποβάλει αίτηµα, εντός της προθεσµίας της παραγράφου 1 του άρθρου 15[12], για την υπαγωγή των εκτάσεων στις διατάξεις των παραγράφων 5 έως 14 του άρθρου 47[13] και στο άρθρο 47Β[14] του ν. 998/1979.
22 Εάν υποβληθεί το αίτημα, «δεν εφαρµόζονται οι διατάξεις τού παρόντος άρθρου».
Αυτό -δηλαδή η μη εφαρμογή- εύκολα μπορεί να χαρακτηρισθεί κυρίως για την πρωτότυπη σύλληψή της. Με την υποβολή του αιτήματος και μόνο -ανεξάρτητα από την αποδοχή ή την απόρριψή του- «δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις του παρόντος άρθρου». Δεν αποκλείεται η πιθανότητα, ο νόμος να θεωρεί ότι η απόρριψη του αιτήματος είναι μια θεωρητική και μόνο περίπτωση, που σημαίνει ότι «εν τοις πράγμασι» όλα τα αιτήματα που θα υποβληθούν θα γίνουν δεκτά.
23 Ωστόσο, επιβάλλεται να καταγραφούν οι ακόλουθες δυνατές τέσσερις περιπτώσεις:
1. Δεν υποβάλλεται αίτημα.
2. Υποβάλλεται αίτημα εκπρόθεσμα.
3. Υποβάλλεται αίτημα εμπρόθεσμα, χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του νόμου.
4. Υποβάλλεται αίτημα εμπρόθεσμα και συντρέχουν οι όροι του νόμου.
Ειδικότερα:
24 Εάν δεν υποβληθεί αίτημα, δεν μπορεί να εφαρμοσθούν οι ρυθμίσεις της παραγράφου 10 του άρθρου 17 ν. 3889/2010. Προβλέπεται ότι η περίπτωση αυτή δε θα είναι καθόλου συχνή.
25 Εάν υποβληθεί αίτημα εκπρόθεσμα, και πάλι δεν πρέπει να εφαρμοσθούν οι διατάξεις της παραπάνω παραγράφου. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουμε, διότι η συγκεκριμένη προθεσμία είναι αποκλειστική.
26 Εάν το αίτημα είναι εμπρόθεσμο, αλλά δε συντρέχουν οι άλλες προϋποθέσεις του νόμου, για παράδειγμα πρόκειται μόνο για καταρτισθέντα και όχι για αναρτηθέντα δασικό χάρτη ή εάν δεν πρόκειται για φωτοερμηνεία της πλησιέστερης προς το χρόνο καταρτίσεως αεροφωτογραφίας, τότε το αίτημα πρέπει να απορριφθεί, με αποτέλεσμα να εφαρμόζονται οι διατάξεις της παρ. 10 του άρθρου 17 ν. 3889/2017.
27 Εάν το αίτημα είναι εμπρόθεσμο και συντρέχουν όλοι οι όροι της παρ. 10 του άρθρου 17 ν. 3998/2010, τότε υπάρχει η δυνατότητα να μην εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 17 ν. 3889/2010.
5. Συνταγματικότητα της διατάξεως;
Επιλέγουμε παραπάνω τη διατύπωση «υπάρχει η δυνατότητα», διότι έχουμε σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσο η συγκεκριμένη παράγραφος 10 είναι σύμφωνη προς τα άρθρα 24 και 117, παρ. 3, Συντ.
28 Η παράγραφος 10, ορίζοντας ότι «δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις του παρόντος άρθρου» ουσιαστικά ορίζει ότι δεν τίθεται θέμα εφαρμογής των διατάξεων που διέπουν την κύρωση των δασικών χαρτών, καθώς και των έννομων συνεπειών της.
29 Εάν στόχος της σχετικής ρυθμίσεως ήταν η ελάφρυνση του σχήματος από την κατάρτιση των δασικών χαρτών μέχρι τη σύνταξη δασολογίου, θα μπορούσε να συζητηθεί ή τουλάχιστον να γίνει δεκτό ως ένα βήμα προόδου. Θα έπρεπε, όμως, να είναι γενική και όχι ειδική. Προφανώς δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ο νόμος στοχεύει να απαλλάξει τις επίμαχες εκτάσεις από το χαρακτηρισμό τους ως δασικών, με στόχο τη μη εφαρμογή για τις εκτάσεις αυτές της δασικής νομοθεσίας. Έτσι, αντικείμενο ερμηνευτικής προσεγγίσεως πρέπει να είναι ο συγκεκριμένος στόχος.
30 Θεωρητικά, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να εισαχθεί, ακριβώς η αντίθετη ρύθμιση. Δηλαδή, εάν ο νόμος προέτασσε τη διατήρηση  του δασικού πλούτου, -που δυστυχώς δε συμβαίνει αυτό, αλλά ισχύει το ακριβώς αντίθετο- θα μπορούσε να προτιμήσει τη ρύθμιση ότι εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 17 ανεξάρτητα αν υποβληθεί ή όχι το σχετικό αίτημα και ανεξάρτητα αν είναι ενταγμένες στο ΟΣΔΕ. Πολύ περισσότερο δε θα επέτρεπε την εισαγωγή ενός τέτοιου αιτήματος. Σε μια τέτοια υποθετική περίπτωση, ο νόμος θα συντασσόταν προς την υπεροχή της προστασίας του δασικού πλούτου, όπως αυτή θεμελιώνεται στα άρθρα 24 και 117, παρ. 3 Συντ.
31 Αυτό που είναι όχι απλά ανησυχητικό αλλά πολύ περισσότερο αρνητικό για το δασικό πλούτο της χώρας είναι η πλήρης εγκατάλειψη της προστασίας του δασικού πλούτου στο πλαίσιο της παραγράφου 10, προστασία που είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη. Και μάλιστα, η εγκατάλειψη νομοθετείται, χωρίς καν κάποια αναφορά σε σκοπούς δημόσιου συμφέροντος. Πρόκειται, λοιπόν, για μια καταστρατήγηση του σκοπού, δηλαδή της προστασίας του δασικού πλούτου. Αυτή η εκ του νόμου απορρέουσα καταστρατήγηση συνταγματικού σκοπού προσε-γγίζει την αρχή, που ενυπάρχει στο αστικό δίκαιο,  της απαγορεύσεως των δικαιοπραξιών in fraudem legis[15]. Μόνο που  εδώ δεν υπάρχει δικαιοπραξία καταστρατηγούσα, αλλά διάταξη νόμου καταστρατηγούσα και όπου στον όρο «legis» νοείται το σύνταγμα. Οι διατάξεις της επίμαχης παραγράφου 10 αντίκεινται στο σκοπό και στο πνεύμα των άρθρων 24 και 117, παρ. 3, Συντ. Πρόκειται για διάταξη νόμου in fraudem constitutionis.
32 Η επιλεγείσα νομική αξιολόγηση στην παράγραφο 10, στη συγκεκριμένη περίπτωση, προβάλλει μια σημαντική περίπτωση «αντινομίας». Κατά τη γνώμη μας, είναι επιβεβλημένος ένας -έστω οριακός-  δικαστικός έλεγχος ως ασφαλιστική δικλείδα ελέγχου του νόμου, προκειμένου να διατηρηθεί ο δασικός πλούτος και για τις επόμενες γενιές.
ΙΙΙ. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν.  3208/2003
Α. Η νέα ρύθμιση
33 Ο ν. 4467/2017 πραγματοποιεί μία μόνο επέμβαση στο ν. 3208/2003
Το πρώτο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 3 του ν. 3208/2003 (Α΄ 303) αντικαθίσταται ως εξής [άρθρο 5 «Δασικοί χάρτες και αιτήσεις τακτοποίησης γεωργικών εκµεταλλεύσεων», παρ. 4].
«6. Μέχρι την κατάρτιση και τήρηση Δασολογίου συστήνεται Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας στην έδρα της οικείας Αποκεντρωµένης Διοίκησης, µε αρµοδιότητα τον, κατά τις διατάξεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 του ν. 998/1979, ειδικότερο χαρακτηρισµό των περιλαµβανοµένων στον αναρτηµένο[16] δασικό χάρτη, περιοχών δασικού χαρακτή-ρα[17]».
Β. Ο ν. 3208/2003
34 Με σημείο ενάρξεως το ν. 998/1979 (Α´ 289/2912.1979) ο ν. 3208/2003), -υπό τον τίτλο  «Προστασία των δασικών οικοσυστημάτων, κατάρτιση δασολογίου, ρύθμιση εμπράγματων δικαιωμάτων επί δασών  και δασικών εν γένει εκτάσεων και άλλες διατάξεις»- εντάσσεται στη νεότερη νομοθετική παραγωγή για το δασικό φαινόμενο[18]. Αποτελεί, παραπέρα, πηγή του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου[19]. Εκδόθηκε σε εκτέλεση της συνταγματικής διατάξεως του άρθρου 24, παρ. 1, εδ. δ΄, βάσει της οποίας η σύνταξη δασολογίου ανάγεται ρητά σε συνταγματική υποχρέωση του κράτους[20]. Όπως είναι γνωστό, από το 2003 έως σήμερα δεν υπάρχει δασολόγιο. Η συνταγματική υποχρέωση εξακολουθεί να μένει ανεκπλήρωτη. Η νομολογία το έχει επισημάνει[21]. Η Ελληνική Βουλή μήπως πρέπει κάποτε, μεταξύ άλλων, να ασχοληθεί με το ευρύτερο θέμα των ανεκπλήρωτων συνταγματικών υποχρεώσεων, μεταξύ των οποίων και η παρούσα;
Γ. Η Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας
35 Ο νόμος αναφέρεται στην Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας. Χρήσιμη καθίσταται μια πρώτη προσέγγιση σε αυτό το εξωδικαστικό όργανο.
1. Κατάργηση
36 Σε σχέση με την Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής  Ενότητας ισχύουν τα εξής:
Η Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας (όπως προβλεπόταν στο άρθρο 7, παρ. 14, ν. 4164/2013) καταργείται, από το άρθρο 154, παρ. 9, ν. 4389/2016, κατά το οποίο «Οι παράγραφοι 5 και 6 του άρθρου 26 του ν. 3889/2010 καταργούνται και η παράγραφος 7 αυτού αναριθμείται σε παράγραφο 5»[22].
2. Επανασύσταση
37 Σύμφωνα με το άρθρο 154, παρ. 9, ν. 4389/2016, μετά την παρ. 5 του άρθρου 3 ν. 3208/2003, προστίθεται παράγραφος 6, ως εξής:
«6. Μέχρι την κατάρτιση και τήρηση Δασολογίου συστήνεται Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας στην έδρα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, με αρμοδιότητα τον, κατά τις διατάξεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 του ν. 998/1979, ειδικότερο χαρακτηρισμό των περιλαμβανομένων στον κυρωμένο δασικό χάρτη περιοχών δασικού χαρακτήρα, προκειμένης της εφαρμογής των περί των επιτρεπτών επεμβάσεων ως και των λοιπών διατάξεων της δασικής νομοθεσίας.
.. Η παραπάνω επιτροπή συγκροτείται με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και αποτελείται από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Συντονισμού και Επιθεώρησης Δασών ως πρόεδρο, τον Προϊστάμενο της οικείας Διεύθυνσης Δασών και έναν δασολόγο τού οικείου Δασαρχείου που αφορά ο δασικός χάρτης.
.. Σε περίπτωση Διεύθυνσης Δασών χωρίς Δασαρχείο στην επιτροπή συμμετέχει ένας δασολόγος της οικείας Διεύθυνσης Δασών ή δασολόγος που υπηρετεί σε όμορη Περιφερειακή Ενότητα.
.. Με την ίδια απόφαση ορίζονται και αναπληρωτές των παραπάνω, καθώς και ο γραμματέας της, ο οποίος είναι υπάλληλος ΔΔ.Ε. διοικητικού υπηρεσίας της οικείας Αποκε-ντρωμένης Διοίκησης.
.. Κατά των ανωτέρω αποφάσεων μπορεί να υποβληθεί προσφυγή ενώπιον του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών από όποιον έχει έννομο συμφέρον εντός προθεσμίας σαράντα πέντε (45) ημερών.
.. Τα μέλη της παραπάνω επιτροπής δεν αμείβονται
».
3. Παρατηρήσεις
38 Για άλλη μια φορά το κέντρο βάρους από τον κυρωμένο δασικό χάρτη μετατίθεται στον αναρτημένο δασικό χάρτη. Παραμένει στην ουσία αμετάβλητο το βασικό σχήμα, που ακολουθείται για τους δασικούς χάρτες και το δασολόγιο: «Κατάρτιση → θεώρηση → ανάρτηση → αντιρρήσεις → κύρωση → δημοσίευση → οριστικοποίηση → αναμόρφωση → εκ νέου κύρωση → εκ νέου δημοσίευση → κατάρτιση δασολογίου». Οι όποιες αλλαγές αφορούν στο πεδίο εφαρμογής της αναρτήσεως σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής της κυρώσεως των δασικών χαρτών.
39 Οι αλλαγές αυτές έχουν ως στόχο την «τακτοποίηση των γεωργικών εκµεταλλεύσεων», όπως με σαφήνεια ορίζεται στον παράτιτλο του άρθρου 5 ν. 4467/2017. Με τη σχετική ρύθμιση επέρχεται μείωση του δασικού πλούτου της χώρας. Η μείωση αυτή αντιστρατεύεται στα άρθρα 24 και 117, παρ. 3, Συντ και δεν είναι  καθόλου εύκολο να ενταχθεί στο πνεύμα του Περιβαλλοντικού Συντάγματος.
40 Το γεγονός ότι τα μέλη της Επιτροπής Δασολογίου δεν αμείβονται εντάσσεται, χωρίς άλλο, στα μειονεκτήματα της συγκεκριμένης γενικότερης ρυθμίσεως.
Δ. Η επιμήκυνση
1. Προσδιορισμός της επιμηκύνσεως
41 Η Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας στην έδρα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης αποκτά αρμοδιότητα, μέχρι την κατάρτιση και τήρηση Δασολογίου[23], -δηλαδή για ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα-  για τον ειδικότερο χαρακτηρισμό των περιλαμβανομένων στον αναρτημένο δασικό χάρτη περιοχών δασικού χαρακτήρα των διατάξεων των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 ν. 998/1979.
Παρατηρείται σε σχέση με το προηγούμενο νομικό καθεστώς, μετακύληση από την κύρωση στην ανάρτηση του δασικού χάρτη. Είναι φανερό ότι διευρύνονται κατά χρόνο οι αρμοδιότητες της Επιτροπής Δασολογίου.
2. Αναζήτηση των λόγων
42 Αυτή η μετακύληση  μπορεί να έχει τις ακόλουθες εξηγήσεις:
i. Ο νόμος επιβάλλει την επιμήκυνση του χρονικού διαστήματος των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας.
Η επιμήκυνση αυτή είναι εντυπωσιακά μεγάλη. Κατά τη ρύθμιση του νέου νόμου φθάνει μέχρι την «κατάρτιση» δασολογίου, αλλά, χωρίς αυτό να αρκεί, μέχρι την «τήρηση» Δασολογίου. Η κατάρτιση δασολογίου μπορεί, υπό προϋποθέσεις,  να είναι ένα σταθερό χρονικό σημείο, Όχι, όμως, και η τήρηση δασολογίου, μια τήρηση που εξαρτάται από πολλούς και ετερόκλητους παράγοντες.
ii. Η επιβολή αυτή οφείλεται στο ότι γίνεται αντιληπτό το μεγάλο χρονικό διάστημα που πράγματι απαιτείται για να προσεγγίσουμε, με την υπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων, την κατά το νόμο κύρωση.
Ε. Ο «ειδικότερος χαρακτηρισμός»
43 Ο νόμος αναφέρεται στον ειδικότερο χαρακτηρισμό «των περιλαμβανομένων στον αναρτημένο δασικό χάρτη περιοχών δασικού χαρακτήρα των διατάξεων των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 ν. 998/1979».
Παραμένει αδιευκρίνιστο, τι εννοείται ως «ειδικότερος χαρακτηρισμός». Οι περιοχές δασικού χαρακτήρα ήδη εμπεριέχουν ένα πρώτο χαρακτηρισμό, αυτόν του δασικού χαρακτήρα. Από το σημείο αυτό και πέρα είναι δυνατό να υπάρξει μια από τι ακόλουθες καταστάσεις.
44 Στον αναρτημένο δασικό χάρτη προσδιορίζεται μια περιοχή ως δασικού χαρακτήρα, χωρίς παραπέρα εξειδίκευση, αν δηλαδή υπάγεται σε μια από τις περιπτώσεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 ν. 998/1979.
45 Στον αναρτημένο δασικό χάρτη, προσδιορίζεται μια περιοχή ως εμπίπτουσα σε μια από τις περιπτώσεις των παραγράφων 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 3 ν. 998/1979. Εφόσον υπάρχει ειδικότερος προσδιορισμός στον αναρτημένο δασικό χάρτη, δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής της συγκεκριμένης αρμοδιότητας του Επιτροπής Δασολογίου.
46 Ζήτημα μπορεί να προκύψει, κατά πόσο η Επιτροπή Δασολογίου έχει αρμοδιότητα και στις περιπτώσεις που οι ενδιαφερόμενοι ισχυρίζονται ότι υπάρχει εσφαλμένος νομικός χαρακτηρισμός, υποβάλλοντας έτσι αίτημα διορθώσεώς του. Η απάντηση πρέπει να είναι αρνητική.
Στ. Προσέγγιση της Επιτροπής Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας
Στη συνέχεια πρέπει να διευκρινισθούν ορισμένα ζητήματα σε σχέση με την Επιτροπή Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας.
1. Συγκρότηση της Επιτροπής
47  Η Επιτροπή Δασολογίου «συγκροτείται με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και αποτελείται από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Συντονισμού και Επιθεώρησης Δασών ως πρόεδρο, τον Προϊστάμενο της οικείας Διεύθυνσης Δασών και έναν δασολόγο ή δασοπόνο του οικείου Δασαρχείου που αφορά ο δασικός χάρτης».
48 Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Επιτροπής Δασολογίου είναι η απουσία οποιουδήποτε νομικού, παρά το γεγονός ότι απαιτούνται ειδικές και πολλές γνώσεις της νομικής επιστήμης. Για παράδειγμα, η συνεκτίμηση δικαστικών αποφάσεων (όπως, ενδεικτικά, η ΟλΣτΕ 3973/2009), καθώς και ο καθορισμός της ιδιοκτησιακής καταστάσεως (τουλάχιστον για την απόδειξη έννομου συμφέροντος).
 49 «Σε περίπτωση Διεύθυνσης Δασών χωρίς Δασαρχείο στην επιτροπή συμμετέχει ένας δασολόγος ή δασοπόνος της οικείας Διεύθυνσης Δασών ή δασολόγος ή δασοπόνος που υπηρετεί σε όμορη Περιφερειακή Ενότητα».
Παρατηρείται ότι στις συγκεκριμένες περιπτώσεις η σύνθεση είναι εμφανώς υποβαθμισμένη. Η προσφυγή σε δασοπόνο που υπηρετεί σε όμορη Περιφερειακή Ενότητα, και μάλιστα χωρίς αμοιβή, είναι χαρακτηριστική[24].
«Με την ίδια απόφαση ορίζονται και αναπληρωτές των παραπάνω, καθώς και ο γραμματέας της, ο οποίος είναι υπάλληλος Δ.Ε. διοικητικού υπηρεσίας της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης».
2. Προσφυγή στο Τεχνικό Συμβούλιο Δασών
50 Κατά των αποφάσεων της Επιτροπής Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας μπορεί να υποβληθεί προσφυγή στο Τεχνικό Συμβούλιο Δασών.
 Στο νόμο (άρθρο 154, παρ. 9, ν. 4389/2016,) ορίζεται ότι «Μετά την παρ. 5 του άρθρου 3 του ν. 3208/2003 προστίθεται παράγραφος 6 ως εξής: “Κατά των ανωτέρω αποφάσεων μπορεί να υποβληθεί προσφυγή ενώπιον του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών από όποιον έχει έννομο συμφέρον εντός προθεσμίας σαράντα πέντε (45) ημερών”»[25].
Την προσφυγή μπορεί να υποβάλει όποιος έχει έννομο συμφέρον.  Ο προσδιορισμός των προσώπων που έχουν έννομο συμφέρον είναι προφανώς  νομικός χαρακτηρισμός, που πραγματοποιείται από μη νομικούς.
 Η προσφυγή πρέπει να υποβληθεί εντός προθεσμίας σαράντα πέντε ημερών.
51 Το Τεχνικό Συμβούλιο Δασών ρυθμίζεται στο άρθρο 9 ν. 998/1979.
Σύμφωνα με το άρθρο 9, παρ. 3, ν. 998/1979, «Το Τεχνικό Συμβούλιο Δασών συγκροτείται από: α) Ένα μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με βαθμό τουλάχιστον Παρέδρου, που υπηρετεί στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, ως Πρόεδρος, με τον νόμιμο αναπληρωτή του, β) τους Προϊσταμένους τριών Διευθύνσεων της Γενικής Διεύθυνσης Προστασίας Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος της Ειδικής Γραμματείας Δασών του ανωτέρω Υπουργείου με τους νόμιμους αναπληρωτές τους και γ) έναν ειδικό επιστήμονα ερευνητή, του κλάδου ΠΕ2 Δασολογικού, του Ινστιτούτου Δασικής Έρευνας του ΕΛ.Γ.Ο. «ΔΗΜΗΤΡΑ», με τον αναπληρωτή του.
.. Τα παραπάνω μέλη με τους αναπληρωτές τους ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγή
ς»[26].
.. Επομένως, το Τεχνικό Συμβούλιο Δασών έχει πενταμελή σύνθεση.
52 Οι αρμοδιότητές του είναι κυρίως γνωμοδοτικές[27]. Ωστόσο, ήδη είχε αρμοδιότητα να «αποφασίζει αα) στις περιπτώσεις αναπομπής υποθέσεως κατόπιν εκδόσεως ακυρωτικής δικαστικής αποφάσεως που αφορά την κύρωση δασικού χάρτη και
ββ) για τον ειδικότερο χαρακτήρα, κατά τις παραγράφους 1, 2, 3, 4 και 5 του ν. 998/1979, των περιοχών που αποτυπώνονται σε δασικό χάρτη μέχρι την κατάρτιση και τήρηση Δασολογίου
».
53 Σύμφωνα με τα παραπάνω, το Τεχνικό Συμβούλιο Δασών αποκτά πρόσθετη αρμοδιότητα να αποφασίζει επί των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων των Επιτροπών Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας.
54 Οι αποφάσεις του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών πρέπει να είναι ειδικώς αιτιολογημένες, τουλάχιστον όταν έχουν ως αντικείμενο τις προσφυγές που ασκούνται  κατά των αποφάσεων των Επιτροπών Δασολογίου Περιφερειακής Ενότητας.
Οι ίδιες αποφάσεις υπόκεινται στον έλεγχο των δικαστηρίων.
55 Κατά τη γνώμη μας, λόγω του περιεχομένου τους, που αφορά στο δασικό πλούτο της χώρας, πρέπει να δηλώνονται αρμοδίως κατά το στάδιο της κτηματογραφήσεως (άρθρο 2 ν. 2308/1995), καθώς και κατά το στάδιο λειτουργίας του Κτηματολογίου (άρθρο 12 ν. 2664/1998).
Ζ. Παρατηρήσεις
56 Οι επεμβάσεις στο νόμο 3208/2003 είναι σημαντικές. Ενώ σε πρώτη ματιά δίνεται η εντύπωση μιας «απλής» επεμβάσεως, η εμβάθυνση στα επιμέρους ζητήματα καταλήγει σε ένα τελείως διαφορετικό συμπέρασμα.
Τα ζητήματα που έχουν σχέση με την επέμβαση στο ν. 3208/2003 έχουν ως επίκεντρο το δίκαιο που διέπει τους δασικούς χάρτες σε συνδυασμό με διατάξεις που ρυθμίζουν τις εισαγόμενες αιτήσεις τακτοποιήσεως των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
 57 Είναι ολοφάνερη μια favor valididatis υπέρ των «γεωργικών εκμεταλλεύσεων» και σε βάρος του δασικού πλούτου. Η λεγόμενη τακτοποίηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων κατευθύνεται σε μείωση του δασικού πλούτου της χώρας. Η ίδια τακτοποίηση καλείται να διευθετήσει ένα πολύ σοβαρό ζήτημα, αυτό των γεωργικών επιδοτήσεων. Η διευθέτηση αυτή, όμως, είναι σε σημαντικό βαθμό ανεπιτυχής. Και αυτό, διότι προσκρούει στην πραγματικότητα, δηλαδή αντιστρατεύεται στην αλήθεια. Διατυπώνεται η ευχή να μην εκθέσει για άλλη μια φορά τη χώρα μας στην πηγή των επιδοτήσεων.
58 Αυτή η ευνοϊκή μεταχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων συμπαρασύρει -προκειμένου να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος- σε μια ουσιαστική επέμβαση στο δίκαιο που διέπει τους δασικούς χάρτες. Το προηγούμενο δίκαιο που βασιζόταν στην κύρωση των δασικών χαρτών έχει σε μεγάλο βαθμό συρρικνωθεί. Στη θέση του προωθούνται ρυθμίσεις που αρκούνται άλλοτε στην κατάρτιση και θεώρηση και άλλοτε στην ανάρτηση του δασικού χάρτη. Εφόσον διατηρείται το σχήμα «Κατάρτιση → θεώρηση → ανάρτηση → αντιρρήσεις → κύρωση → δημοσίευση → οριστικοποίηση → αναμόρφωση → εκ νέου κύρωση → εκ νέου δημοσίευση → κατάρτιση δασολογίου», η προώθηση της αναρτήσεως ως κύριου κριτηρίου αφενός διατηρεί το παραπάνω σχήμα, αφετέρου το μεταβάλλει, με αποκλειστικό στόχο την τακτοποίηση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Ένας στόχος που δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα επιτευχθεί. Ένας στόχος που τόσο ως εισαγόμενη ρύθμιση, όσο και ως αποτέλεσμα αντιτίθεται στο Περιβαλλοντικό Σύνταγμα.
59 Στα αδύνατα σημεία της εισαγόμενης μεταβολής πρέπει να προστεθούν η πλήρης απουσία των ρυθμίσεων του Περιβαλλοντικού Δικαίου, καθώς και η μη ενδεδειγμένη προσφυγή στις διατάξεις του Κτηματολογικού Δικαίου.
IV. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 4280/2014 (Α΄ 159)
Α. Το κείμενο της επεμβάσεως
60 Ως σημείο εκκινήσεως παραθέτουμε το κείμενο της επεμβάσεως του ν. 4467/2017 στο ν. 4280/2014.
Στο άρθρο 52 του ν. 4280/2014 (Α΄159) προστίθεται παράγραφος 22 ως εξής: [άρθρο 6 «Περί δασωµένων αγρών και χορτολιβαδικών εκτάσεων», παρ. 5].
«22. Μέχρι την κατάρτιση των δασικών χαρτών, για τις εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως ως υπαγόµενες στις παραγράφους 6β ή 6γ του άρθρου 3 του ν. 998/1979 και διαχειρίζονταν, σύµφωνα µε την παρ. 7 του άρθρου 3 του ίδιου νόµου πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4280/2014, εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από την οικεία δασική αρχή, κατόπιν αιτήµατος οποιουδήποτε έχοντος έννοµο συµφέρον ή αυτεπαγγέλτως από τον οικείο Δασάρχη, προκειµένου να προσδιορισθούν εννοιολογικά οι ανωτέρω εκτάσεις και να διακριθούν αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016.
.. Η διαπιστωτική πράξη, εντός δέκα (10) ηµερών από την έκδοσή της, αναρτάται στο διαδικτυακό τόπο του εδαφίου 3 της παρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 998/1979.
.. Με την ανάρτηση της πράξης στον ειδικό αυτό τόπο, η οποία αντιστοιχεί µε επιβαλλόµενη από το νόµο δηµοσίευση, τεκµαίρεται η πλήρης γνώση για κάθε ενδιαφερόµενο τρίτο, προκειµένου να ασκήσει οποιοδήποτε ένδικο βοήθηµα.
.. Η υποβολή της αίτησης που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο, η διαδικασία έκδοσης της ανωτέρω πράξης του Δασάρχη, καθώς και η προθεσµία άσκησης και η άσκηση ενδίκων βοηθηµάτων και µέσων κατ’ αυτής δεν αναστέλλει την πρόοδο της κατάρτισης, θεώρησης και κύρωσης των δασικών χαρτών, εφαρµοζοµένων ως προς την αναµόρφωση του οικείου δασικού χάρτη των διατάξεων της παρ. 1 του άρθρου 20 του ν. 3889/2010 (Α΄182
)». 
Β. Ο ν. 4280/2014 και ειδικότερα το άρθρο 52 ν. 4280/2014
1. Προδιάθεση
61 Ο ν. 4280/2014 (ΦΕΚ Α΄ 08/08/2014) φέρει τον τίτλο  «Περιβαλλοντική αναβάθμιση και ιδιωτική πολεοδόμηση – Βιώσιμη ανάπτυξη οικισμών Ρυθμίσεις δασικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις». Αναπτύσσεται σε τρία Κεφάλαια, Το Κεφάλαιο Γ υπό τον τίτλο «Ρυθμίσεις της δασικής νομοθεσίας» αναπτύσσεται σε 32 άρθρα (32-64),
Το άρθρο 52 ν. 4280/2014 έχει τον παράτιτλο «Μεταβατικές διατάξεις», περιείχε 21 παραγράφους και απέκτησε την 22η  παράγραφο  σύμφωνα με το άρθρο 6, παρ. 5, ν. 4467/2017.
2. Νομοτυπική μορφή και έννομη συνέπεια της 22ης παραγράφου άρθρου 52 ν. 4280/2014
62 Με την προστιθέμενη αυτή παράγραφο αναδύονται σημαντικά ερμηνευτικά προβλήματα. Ειδικότερα:
Στη νομοτυπική μορφή αυτής διατάξεως εντάσσονται τα ακόλουθα στοιχεία:
«Μέχρι την κατάρτιση των δασικών χαρτών»·
«εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως ως υπαγόµενες στις παραγράφους 6β ή 6γ του άρθρου 3 του ν. 998/1979»·
«και διαχειρίζονταν, σύµφωνα µε την παρ. 7 του άρθρου 3 του ίδιου νόµου πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4280/2014».
63 Έννομες συνέπειες αυτής διατάξεως είναι οι ακόλουθες:
«εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από την οικεία δασική αρχή»·
➢ «κατόπιν αιτήµατος οποιουδήποτε έχοντος έννοµο συµφέρον ή αυτεπαγγέλτως από τον οικείο Δασάρχη»·
«προκειµένου να προσδιορισθούν εννοιολογικά οι ανωτέρω εκτάσεις και να διακριθούν αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016».
3. Στοιχεία της νομοτυπικής μορφής της 22ης παραγράφου άρθρου 52 ν. 4280/2014
α.  Πρώτο στοιχείο: «Μέχρι την κατάρτιση των δασικών χαρτών»
64 Η σχετική ρύθμιση καλείται να καλύψει το χρονικό διάστημα μέχρι την κατάρτιση των δασικών χαρτών. Αυτό σημαίνει ότι δεν καταλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις δασικών χαρτών που έχουν ήδη καταρτισθεί, θεωρηθεί και αναρτηθεί. Έτσι εισάγεται μια (νέα) διάσπαση του  ισχύοντος δικαίου σε δύο καθεστώτα: Αυτό που ισχύει βάσει της παρ. 22 του άρθρου 52 ν. 4280/2014· και το άλλο των ήδη καταρτισμένων δασικών χαρτών, το οποίο παραμένει ανέπαφο.
β. Δεύτερο στοιχείο: «Εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως ως υπαγόµενες στις παραγράφους 6β ή 6γ του άρθρου 3 του ν. 998/1979»
65 Εσωτερική παραπομπή: Πρέπει πρώτα να προσφύγουμε στο άρθρο 3, παρ. 6β και 6γ, ν. 998/1979 και στη συνέχεια να ακολουθήσουμε τη γνωστή πια διαδικασία των παραπέρα εσωτερικών παραπομπών[28].
Στο άρθρο 3, παρ. 6α,  6β και 6γ, ν. 998/1979 ορίζονται τα ακόλουθα:
6. Δεν υπάγονται οπωσδήποτε στις διατάξεις του παρόντος νόμου:
«α) Οι ανέκαθεν γεωργικώς καλλιεργούμενες εκτάσεις».
.. «β) Οι εκτάσεις που έχουν τη μορφή της περίπτωσης α` της παραγράφου 5 του παρόντος, που στη λήψη Α/Φ έτους 1945 ή, εφόσον αυτές δεν είναι ευκρινείς, του 1960, εμφάνιζαν αγροτική μορφή».
.. «γ) Οι τεχνητές δασικές φυτείες που δημιουργούνται από τους ιδιοκτήτες τους, ως και οι από αυτούς φυτεύσεις δένδρων, επί εκτάσεων που έχουν τη μορφή των ανωτέρω περιπτώσεων α` και β` της παραγράφου 5 ή των περιπτώσεων α` και β` της παρούσας παραγράφου 6, είτε σε εφαρμογή εθνικών ή κοινοτικών προγραμμάτων είτε όχι, με σκοπό την παραγωγή και εμπορία δασικών προϊόντων ή την αναβάθμιση της αισθητικής του τοπίου»
.
66 Παραπέρα εσωτερική παραπομπή 1η: στο άρθρο 3, παρ. 5, περίπτωση. α΄, ν. 998/1979:
«5. Στις διατάξεις του παρόντος νόμου πλην των περιπτώσεων των άρθρων 17, 22, 63, 64 και 65 του παρόντος νόμου υπάγονται και οι εκτάσεις των επόμενων περιπτώσεων α` και β` του παρόντος, που δεν έχουν αναγνωριστεί ως ιδιωτικές με έναν από τους τρόπους του άρθρου 10 του ν. 3208/2003:
.. α) Οι χορτολιβαδικές εκτάσεις που βρίσκονται επί ημιορεινών, ορεινών και ανώμαλων εδαφών και συγκροτούν φυσικά οικοσυστήματα αποτελούμενα από φρυγανική, ποώδη ή άλλη αυτοφυή βλάστηση ή από δασική μεν βλάστηση που δεν συνιστά δασοβιοκοινότητα
».
67 Παραπέρα εσωτερική παραπομπή 2η (δύο σκέλη) :
Στο άρθρο 3, παρ. 5,  περιπτώσεις α΄ και β΄, ν. 998/1979·
καθώς και στο άρθρο 3, παρ. 6, περιπτώσεις α΄ και β΄, ν. 998/1979.
Μετά την παραπάνω συνοπτική παρουσίαση του εισαγόμενου νομικού πεδίου, πρέπει να αναφερθούμε στο υπόλοιπο περιεχόμενο των  συγκεκριμένων διατάξεων.
Αντικείμενο ερμηνείας είναι τα ακόλουθα:
1. Εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως
68 Ο νόμος καταλαμβάνει «Εκτάσεις που έχουν χαρακτηρισθεί τελεσιδίκως».  Ο τελεσίδικος χαρακτηρισμός απορρέει είτε από δικαστικές αποφάσεις είτε από πράξεις των αρμόδιων εξωδικαστικών οργάνων του Δασικού Δικαίου.
69 2. «Εκτάσεις που έχουν τη μορφή της περίπτωσης α` της παραγράφου 5 του παρόντος, που στη λήψη Α/Φ έτους 1945 ή, εφόσον αυτές δεν είναι ευκρινείς, του 1960, εμφάνιζαν αγροτική μορφή».
Ο νόμος επιλέγει -και μάλιστα δύο φορές- τον όρο «μορφή». Η επιλογή το όρου δεν είναι τυχαία. Δεν ρυθμίζει ρητά τις χορτολιβαδικές εκτάσεις της παρ. 5, υπό α΄, άρθρου 3, ν. 998/1979, αλλά αυτές που έχουν τη «μορφή» αυτών των εκτάσεων. Επίσης δεν αναφέρεται σε αγροτικές εκτάσεις, αλλά σε εκτάσεις που έχουν «αγροτική μορφή». Μακάρι να πρόκειται για «παιχνίδι λέξεων». Είναι, όμως, κάτι πολύ πιο σοβαρό. Είναι εισαγωγή νέων, μη προσδιορισμένων και για αυτό  αδιευκρίνιστων, νομικών όρων. Στόχος του νόμου -εμφανέστατος- είναι να μην περιορισθεί στις «χορτολιβαδικές εκτάσεις» και στις «αγροτικές εκτάσεις», αλλά διευρύνοντας το ρυθμιστικό πεδίο, να επιβάλλει τον όρο «χορτολιβαδική μορφή» και «αγροτική μορφή». Προς δόξα του ελληνικού νομικού λεξιλογίου, στις διάφορες «πυκνώσεις» προστίθενται προς το παρόν και οι ποικίλες «μορφές».
Σε κάθε περίπτωση, οι νεοεισαγόμενοι όροι είναι νομικοί τεχνικοί όροι, εξειδικεύονται στη συγκεκριμένη περίπτωση και υπάγονται σε δικαστικό έλεγχο.
 70 3. «Οι τεχνητές δασικές φυτείες που δημιουργούνται από τους ιδιοκτήτες τους, ως και οι από αυτούς φυτεύσεις δένδρων που έχουν τη μορφή … είτε σε εφαρμογή εθνικών ή κοινοτικών προγραμμάτων είτε όχι, με σκοπό την παραγωγή και εμπορία δασικών προϊόντων ή την αναβάθμιση της αισθητικής του τοπίου».
Δεν υπάγονται στις διατάξεις του ν. 998/1979 οι «τεχνητές δασικές φυτείες» καθώς και οι «φυτεύσεις δένδρων» που έχουν ως σκοπό την παραγωγή και εμπορία δασικών προϊόντων ή την αναβάθμιση της αισθητικής του τοπίου».
71 Αναδύεται το βασικό ερώτημα για ποιο λόγο ο νόμος επιλέγει τη μη υπαγωγή των εκτάσεων αυτών στο ν. 998/1979. Μια πρώτη σκέψη είναι ότι αποσκοπεί σε μια ειδική προστασία των εκτάσεων αυτών, έτσι ώστε να μην είναι δυνατή, για παράδειγμα, η εφαρμογή των διατάξεων που διέπουν τις επιτρεπόμενες επεμβάσεις σε δάση και δασικές εκτάσεις. Με την εισαγόμενη ρύθμιση εξασφαλίζεται ότι οι εκτάσεις αυτές είναι ανεπίτρεπτες επεμβάσεων. Εξάλλου, τόσο η παραγωγή και η εμπορία δασικών προϊόντων όσο και η αναβάθμιση της αισθητικής του τοπίου, ως στόχοι του Δασικού Δικαίου, καλύπτονται από τις διατάξεις του περιβαλλοντικού Συντάγματός μας. Αρκεί να μην τίθεται ζήτημα καταχρήσεων.
72 Ωστόσο, οι παραπάνω οι «τεχνητές δασικές φυτείες» καθώς και οι «φυτεύσεις δένδρων»:
υπάγονται στη λοιπή δασική νομοθεσία (δηλαδή εκτός του ν. 998/1979)·
στην εποικιστική νομοθεσία·
στην περιβαλλοντική νομοθεσία (λ.χ. ν. 1650/1986, όπως ισχύει)·
καθώς και στην κτηματολογική νομοθεσία, δηλαδή στους ν. 2308/1995 και 2664/1998, όπως ισχύουν.
73 γ. Τρίτο στοιχείο: «Και διαχειρίζονταν, σύµφωνα µε την παρ. 7 του άρθρου 3 του ίδιου νόµου πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4280/2014»
74 Στην καταργηθείσα αυτή διάταξη[29] ορίζονταν τα ακόλουθα;
«7. Οι δημόσιες μη εποικιστικές εκτάσεις των περιπτώσεων β` και γ` της παραγράφου 6, καθώς και οι δημόσιες εκτάσεις που λόγω του είδους της βλάστησης δεν εμπίπτouv στις παραγράψους 1, 2 και 4, αλλά ευρίσκονται επί κλιτύων ορέων, που δεν παραδόθηκαν κατά τις διατάξεις του άρθρου 74 στις γεωργικές υπηρεσίες, εξακολουθούν να τελούν υπό τη διοίκηση και διαχείριση της δασικής υπηρεσίας, με μέριμνα της οποίας χαρτογραφούνται και διατίθενται για την εξυπηρέτηση των σκοπών που αναφέρονται στα άρθρα 45 έως και 61 του παρόντος νόμου και στο άρθρο 13 παράγραφος 2 του Ν. 1734/1987 ή χρησιμοποιούνται ως βοσκότοποι ή για τη δημιουργία νέων δασών.
.. Τα προβλεπόμενα από το άρθρο 8 Συμβούλια είναι αρμόδια και για τη διοικητική αναγνώριση της κυριότητας ή άλλων εμπράγματων δικαιωμάτων επί αυτών των εκτάσεων.
.. Οι υποθέσεις που προσάγονται στα Συμβούλια κρίνονται κατά τις διατάξεις του Α.Ν. 1539/1938 (ΦΕΚ 488 Α) όπως ισχύει.)
»
75 Αυτή η διάταξη ίσχυε ανεξάρτητα αν πράγματι υπήρξαν ή όχι πράξεις διαχειρίσεως.
4. Έννομες συνέπειες της 22ης παραγράφου του άρθρου 52 ν. 4280/2014
Στο νόμο εισάγονται οι παρακάτω έννομες συνέπειες, εφόσον βέβαια πληρωθούν όλα τα παραπάνω στοιχεία της νομοτυπικής μορφής.
α. «Εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από την οικεία δασική αρχή»
76 Η οικεία δασική αρχή αποκτά την αρμοδιότητα να εκδίδει διαπιστωτική πράξη, Η πράξη αυτή πρέπει να είναι ειδικώς αιτιολογημένη. Προφανώς υπάγεται σε δικαστικό έλεγχο.
77 Επίσης, κατά τη γνώμη μας, λόγω της ουσιαστικής μεταβολής που εμπεριέχει η διαπιστωτική πράξη, πρέπει να δηλώνεται κατά το στάδιο της κτηματογραφήσεως (άρθρο 2 ν, 2308/1995) και να καταχωρίζεται κατά τη λειτουργία του Κτηματολογίου (άρθρο 12 ν, 2664/1998).
β. «Κατόπιν αιτήµατος οποιουδήποτε έχοντος έννοµο συµφέρον ή αυτεπαγγέλτως από τον οικείο Δασάρχη»
78 Η κίνηση της διαδικασίας για την έκδοση της σχετικής διαπιστωτικής πράξης μπορεί να γίνει είτε με αίτηση κάθε ενδιαφερομένου, εφόσον αποδεικνύει έννομο συμφέρον, ή και αυτεπεγγέλτως. Και στις δύο περιπτώσεις, ιδίως στη δεύτερη,  η συγκέντρωση των απαραίτητων αποδεικτικών στοιχείων φαίνεται να μην είναι καθόλου εύκολη.
γ. «Προκειµένου να προσδιορισθούν εννοιολογικά οι ανωτέρω εκτάσεις και να διακριθούν αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016».
79 Ο εννοιολογικός προσδιορισμός των επίμαχων εκτάσεων είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό έργο με σοβαρότατες έννομες συνέπειες. Η ανάθεσή του σε δασικά όργανα, χωρίς τη συμμετοχή νομικού, δεν παρέχει τις αναγκαίες εγγυήσεις για ορθή κρίση. Εξάλλου, η έκδοση κάποιας υπουργικής  αποφάσεως[30] ή διευκρινιστικής εγκυκλίου (που κατά κανόνα θα περιέχει και «νομοθετίζουσες» θέσεις) είτε προσθέτει νέο νομικό υλικό είτε «επεξηγεί» -μερικές φορές νομοθετώντας»- υπάρχουσες ρυθμίσεις.
80 Διάκριση αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016.
Η ρυθμιστική εμβέλεια του Προεδρικού Διατάγματος 32/2016 είναι ένα από τα αμφισβητούμενα ζητήματα του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου.
Το π.δ. 32/2016 (ΦΕΚ Α΄ 46) φέρει τον τίτλο «Ορισμός επιστημονικών κριτηρίων και συνεκτιμώμενων στοιχείων για την υπαγωγή εκτάσεων στις περιπτώσεις των παραγράφων 1, 2 και 5 του άρθρου 3 του Ν. 998/1979»[31].
Μια γενική παρουσίαση των διατάξεών του καθώς και συγκεκριμένες παρατηρήσεις έχουν ήδη προηγηθεί[32].
81 Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο νόμος θεωρεί αναγκαίο -με πρόταση του αρμόδιου Υπουργού (!)- να ορίσει «τα συνεκτιμώμενα στοιχεία και επιστημονικά κριτήρια» (!!) για την υπαγωγή συγκεκριμένων εκτάσεων «στις περιπτώσεις των παραγράφων 1, 2 και 5 του άρθρου 3 του παρόντος νόμου», πρέπει να προσδιορίσουμε τις συγκεκριμένες εκτάσεις και στη συνέχεια να παραθέσουμε και να προσεγγίσουμε ερμηνευτικά τις εισαγόμενες ρυθμίσεις[33].
82 Ειδικά, στο άρθρο 5 ν.δ. 32/2016 παρέχονται εννοιολογικοί προσδιορισμοί των χορτολιβαδικών εκτάσεων, των βραχωδών ή πετρωδών εκτάσεων και των πεδινών χορτολιβαδικών εκτάσεων. Ειδικότερα:
«1. Χορτολιβαδικές θεωρούνται οι εκτάσεις που βρίσκονται επί ημιορεινών, ορεινών και ανώμαλων εδαφών και συγκροτούν φυσικά οικοσυστήματα αποτελούμενα από φρυγανική (μη ξυλώδη), ποώδη ή αυτοφυή βλάστηση ή από δασική μεν βλάστηση, που δεν συνιστά όμως δασοβιοκοινότητα.
.. 2. Βραχώδεις ή πετρώδεις θεωρούνται οι εκτάσεις επί των οποίων κυριαρχούν οι βραχώδεις ή πετρώδεις εξάρσεις επί του εδάφους και βρίσκονται επί ημιορεινών, ορεινών και ανώμαλων εδαφών.
.. 3. Ως πεδινές χορτολιβαδικές εκτάσεις (μη ορεινές ή ημιορεινές και μη κείμενες επί ανώμαλων εδαφών) θεωρούνται οι εκτάσεις που έχουν τα χαρακτηριστικά του οικοσυστήματος ή της βλάστησης της παραγράφου 1 και των οποίων, σωρευτικά, το υψόμετρο δεν υπερβαίνει τα 100 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, η δε μέση κλίση της εδαφικής επιφάνειας δεν υπερβαίνει το 8% και η μέγιστη εδαφική κλίση δεν ξεπερνά το 12% επί του συνόλου της εδαφικής επιφάνειας».
83 Στις παραπάνω εννοιολογικές προσεγγίσεις, που βέβαια δεν είναι απροσμάχητες, παραπέμπει η έννομη συνέπεια της ερμηνευόμενης διατάξεως, κατά την οποία «Προκειµένου να προσδιορισθούν εννοιολογικά οι ανωτέρω εκτάσεις και να διακριθούν αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 5 του π.δ. 32/2016». Οι εννοιολογικοί προσδιορισμοί των επίμαχων εκτάσεων καθώς οι εισαγόμενες διακρίσεις του παραπάνω άρθρου αποτελούν τεχνικούς νομικούς όρους, εξειδικεύονται στη συγκεκριμένη περίπτωση και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.
84 Μετά από μια κριτική περιήγηση στις επιμέρους διατάξεις  διατυπώσαμε τις ακόλουθες θέσεις[34]:
Το π.δ. 32/2016 κινείται μεταξύ της παλαιάς έννοιας του δάσους (οικονομική διαχειριστική μονάδα) και της νέας έννοιας του δάσους (οικολογική διάσταση). Σε πολλά σημεία επαναφέρει έννοιες ή ρυθμίσεις του Δασικού Δικαίου, οι οποίες προσκρούουν στη νομολογία (κυρίως του ΑΕΔ και του ΣτΕ). Σε ορισμένες από τις διατάξεις του είναι προφανής η αντίθεσή τους προς το Σύνταγμα (άρθρο 24). Δίνει την εικόνα ενός νομοθετήματος, που επιμένει να τονίζει την οικονομική διάσταση του δάσους και που, μερικές φορές προκλητικά, επανέρχεται σε «επιστημονικές θέσεις», που προφανώς δε συμπλέουν προς τις νεότερες εξελίξεις στο πεδίο του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου. Μάλιστα, εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακή η απουσία ρυθμίσεων του Κτηματολογικού Δικαίου.
5. Ενδεικτική επισκόπηση νομολογίας και λίγες παρατηρήσεις
85 Ενδιαφέρον παρουσιάζει μια ενδεικτική επισκόπηση της νομολογίας βάσει των εκάστοτε ισχυουσών διατάξεων. Πριν από αυτήν παραθέτουμε ένα  παράδειγμα μιας δικαστικής αποφάσεως, το οποίο καταγράφει κατάσταση εκχερσώσεως χορτολιβαδικής εκτάσεως.
«…Ως δε, περαιτέρω, διαλαμβάνεται στην ως άνω έκθεση φωτοερμηνείας από την στερεοσκοπική παρατήρηση των ανωτέρω ζευγών Α/Φ προκύπτουν τα κάτωθι : α) το έτος 1945 το σύνολο της εκτάσεως εκαλύπτετο από χορτολιβαδική βλάστηση μικρού ύψους β) το έτος 1965 το σύνολο της εξεταζομένης εκτάσεως εκαλύπτετο με χορτολιβαδική βλάστηση πυκνοτέρα και υψηλοτέρα του έτους 1945 γ) Το έτος 1986 το σύνολο της εκτάσεως είχε υποστεί επεμβάσεις και εκαλύπτετο με αραιά χορτολιβαδική βλάστηση μικρού ύψους δ) Το έτος 1988 το σύνολο της εκτάσεως καλλιεργείται γεωργικώς και εντός αυτής δεν εμφανίζεται κανένα ίχνος χορτολιβαδικής ή δασικής βλαστήσεως, τέλος δε, ο εν λόγω συντάκτης καταλήγει εις το συμπέρασμα, ότι το σύνολο της εξεταζομένης εκτάσεως, στην οποία, σημειωτέον, προέβη και σε αυτοψία την 13.11.1998, ως τούτο βεβαιούται εις το σώμα της ως άνω εκθέσεως φωτοερμηνείας, αποτελεί δημοσία χορτολιβαδική έκταση, η οποία υπέστη επεμβάσεις προ και μετά το έτος 1986…»[35].
86 Σε σχέση με την ενδεικτική εικόνα της σχετικής νομολογίας:
ΑΠ 136/2015 (ποιν): «…Σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 2, 3 Ν. 998/1979 ως δασική έκταση χαρακτηρίζεται κάθε έκταση επιφανείας του εδάφους η οποία καλύπτεται από αραιά ή πενιχρά, υψηλή ή θαμνώδη ξυλώδη βλάστηση οιασδήποτε διάπλασης, που μπορεί να προσφέρει προϊόντα εξαγόμενα από τα πιο πάνω φυτά ή να συμβάλλει στη διατήρηση της φυσικής και βιολογικής ισορροπίας ή να εξυπηρετήσει τη διαβίωση του ανθρώπου μέσα στο φυσικό περιβάλλον. Στα δάση ή τις δασικές εκτάσεις περιλαμβάνονται και οι, εντός αυτών, οιασδήποτε φύσεως ασκεπείς εκτάσεις χορτολιβαδικές ή μη βραχώδεις εξάρσεις και γενικώς, ακάλυπτοι χώροι, καθώς και οι, υπεράνω δασών ή δασικών εκτάσεων ασκεπείς κορυφές, ή αλπικές ζώνες των ορέων. Τα δάση και οι δασικές εκτάσεις δεν μεταβάλλουν τον, κατά τις ανωτέρω διατάξεις, χαρακτήρα τους και όταν ακόμη εντός αυτών υφίστανται μεμονωμένα ή εγκατασπαρμένα καρποφόρα δένδρα ή συστάδες τέτοιων δένδρων…».
ΑΠ 957/2015, ΝΟΜΟΣ: «…ακόμη και αν ήθελε θεωρηθεί ότι το επίδικο είναι δασική – χορτολιβαδική έκταση, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην νομική σκέψη, προκειμένου περί δασών και δασικών εκτάσεων που βρίσκονται στα Επτάνησα, δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου, που θεσπίστηκε με το β.δ. της 16.11.1936, αλλά αντίθετα απαιτείται πέραν της δασικής μορφής της επίδικης έκτασης και η επίκληση της από μέρους του Δημοσίου κτήσης κυριότητας επ’ αυτής με έναν από τους προβλεπόμενους από τον Ιόνιο ΑΚ ή από τον ΑΚ, είτε από κάποιο άλλο ειδικό νόμο τρόπους, που όμως, το κυρίως παρεμβαίνον όχι μόνο δεν απέδειξε αλλά ούτε καν επικαλέστηκε…».
ΑΠ 1330/2015: «…από τις ίδιες διατάξεις προκύπτει ότι στην έννοια του δάσους ή της δασικής έκτασης περιλαμβάνονται και οι εντός αυτών, οποιασδήποτε φύσεως, ασκεπείς εκτάσεις χορτολιβαδικές ή μη, βραχώδεις εξάρσεις και γενικά ακάλυπτοι χώροι, καθώς και οι πάνω από τα δάση ή τις δασικές εκτάσεις ασκεπείς κορυφές ή αλπικές ζώνες των βουνών και οι άβατες κλιτύες αυτών…»[36].
ΑΠ 605/2013, (ποιν): «…ειδικότερα έστρωσε με μπετόν υπαίθριο χώρο εμβαδού 70 τ.μ. ο οποίος αποτελεί τμήμα ευρύτερης έκτασης εμβαδού 150.272 στρ. η οποία έχει χαρακτηρισθεί αναδασωτέα χορτολιβαδική και έχει παραχωρηθεί από το δασαρχείο της Πάρνηθας στον Δήμο Αχαρνών…».
ΑΠ 292/2010, (ποιν): «…Στα δάση ή τις δασικές εκτάσεις περιλαμβάνονται και οι, εντός αυτών, οιασδήποτε φύσεως ασκεπείς εκτάσεις χορτολιβαδικές ή μη βραχώδεις εξάρσεις και γενικώς, ακάλυπτοι χώροι, καθώς και οι, υπεράνω δασών ή δασικών εκτάσεων ασκεπείς κορυφές, ή αλπικές ζώνες των ορέων.
Τα δάση και οι δασικές εκτάσεις δεν μεταβάλλουν τον, κατά τις ανωτέρω διατάξεις, χαρακτήρα τους και όταν ακόμη εντός αυτών υφίστανται μεμονωμένα ή εγκατασπαρμένα καρποφόρα δένδρα ή συστάδες τέτοιων δένδρων…».
ΣτΕ 2741/2014, (υπό 14 και 18), ΝΟΜΟΣ: «…Η θέση εγκατάστασης του έργου, στην οποία δεν έχουν εντοπισθεί σημεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, καλύπτεται από αραιή θαμνώδη και χορτολιβαδική βλάστηση (χαμηλή φρυγανική βλάστηση, θάμνους πουρναριών και συστάδες χαμηλότερης βλάστησης), η οποία έχει υποστεί εκτεταμένη υποβάθμιση λόγω της υπερβόσκησής της…».
ΣτΕ 175/2012, ΝΟΜΟΣ (υπό 10): «…Στην έννοια των δασικών εκτάσεων συμπεριλαμβάνονται -όπως γίνεται δεκτό και για τα δάση- «…και οι εντός αυτών, οποιασδήποτε φύσεως, ασκεπείς εκτάσεις χορτολιβαδικές ή μη, βραχώδεις εξάρσεις και γενικά ακάλυπτοι χώροι, καθώς και οι πάνω από τα δάση ή τις δασικές εκτάσεις ασκεπείς κορυφές ή αλπικές ζώνες των βουνών και οι άβατες κλιτύες αυτών…»[37]
ΣτΕ 2089/2004,  (υπό 7): «…Εξάλλου, ο δασικός χαρακτήρας του επιδίκου δεν κλονίζεται από το γεγονός ότι στην αναδασωτέα έκταση περιλαμβάνεται τμήμα μείζονος εκτάσεως, η οποία χαρακτηρίσθηκε χορτολιβαδική με την 114/1991 απόφαση της Πρωτοβάθμιας Επιτροπής Επιλύσεως Δασικών Αμφισβητήσεων, και η οποία φέρεται να αποτελεί μέρος του ακινήτου που παραχωρήθηκε στον απώτερο δικαιοπάροχο των αιτούντων…».
ΣτΕ 2994/2003,  (υπό 16): «…η κρίση περί του δασικού χαρακτήρος ορισμένης εκτάσεως είναι αυτοτελής, και, συνεπώς, αλυσιτελώς προβάλλεται ότι οι γειτονικές εκτάσεις έχουν χαρακτηρισθή ως μη δασικές (πρβλ. ΣτΕ 2618/2001, 2625/2000 κ.ά.). Ειδικώτερα, ο λόγος ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ισότητος διότι τα γειτονικά ακίνητα δεν κηρύχθηκαν αναδασωτέα, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, δεδομένου ότι η αρχή αυτή δεν είναι εφαρμοστέα εν σχέσει προς παράνομες πράξεις και, συνεπώς, τυχόν παράλειψη της Διοικήσεως να επιβάλει το μέτρο της αναδασώσεως για άλλες εκτάσεις, δεν εκώλυε την έκδοση της προσβαλλομένης πράξεως…».
ΣτΕ 838/2002,  (υπό 7): «…Από τον συνδυασμό των διατάξεων αυτών συνάγεται ότι οι Επιτροπές του άρθρου 10 του ν. 998/1979 είναι αρμόδιες, μεταξύ άλλων, να επιλύουν διαφορές και ως προς τον χαρακτηρισμό μιάς εκτάσεως ως χορτολιβαδικής ή μη, αδιαφόρως αν είναι αυτή δημοσία ή ιδιωτική (βλ. ΣτΕ 753/2000)…».
87 Ως κύρια παρατήρηση στις παραπάνω αποφάσεις επισημαίνουμε την επαναλαμβανόμενη θέση ότι στην έννοια του δάσους ή της δασικής έκτασης περιλαμβάνονται και οι εντός αυτών, οποιασδήποτε φύσεως, ασκεπείς εκτάσεις χορτολιβαδικές ή μη.
Εννοιολογική προσέγγιση στον τεχνικό νομικό όρο «χορτολιβαδική έκταση» είναι η ακόλουθη: έκταση που καλύπτεται από αραιή θαμνώδη και χορτολιβαδική βλάστηση (χαμηλή φρυγανική βλάστηση, θάμνους και συστάδες χαμηλότερης βλάστησης).
Η χορτολιβαδική έκταση μπορεί, κατά την άποψή μας, να κηρυχθεί αναδασωτέα. Και αυτό παρά τα οριζόμενα στη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 5 εδ. γ΄ ν. 998/79 όπως ισχύει μετά τις επεμβάσεις του 4280/2014, κατά την οποία «γ) Οι εκτάσεις των περιπτώσεων 5α και 5β του παρόντος δεν κηρύσσονται αναδασωτέες, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 37 του παρόντος νόμου, δύνανται όμως να κηρυχθούν δασωτέες,…». Η τελευταία αυτή διάταξη προσκρούει στο άρθρο 117, παρ. 3, Συντ.
V. Καταγραφή των επεμβάσεων στο ν. 4389/2016 (Α´ 94)
Α. Προδιάθεση: Η περίπτωση γ´, παρ. 2, άρθρου 155, ν. 4389/2016
88 Στην παρ. 2 του άρθρου 155 του ν. 4389/2016 (Α´ 94) προστίθεται περίπτωση γ΄ ως εξής: [άρθρο 5 «Δασικοί χάρτες και αιτήσεις τακτοποίησης γεωργικών εκµεταλλεύσεων», παρ. 4]. Το κείμενο των σχετικών διατάξεων της περιπτώσεως γ´ έχει ως εξής:
«γ) οι περιοχές της παρ. 4 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010, εφόσον έχουν υποδειχθεί, από τις τεχνικές υπηρεσίες των οικείων Ο.Τ.Α., µέχρι τη λήξη της, σύµφωνα µε την παρ. 1 του άρθρου 15 του ιδίου νόµου, προθεσµίας υποβολής αντιρρήσεων του αναρτηµένου δασικού χάρτη, εξαιρούνται της θεώρησης και κύρωσης του άρθρου 17 οµοίως, νοούµενες ως µη αναρτηθείσες, εφαρµοζόµενων των διατάξεων της δασικής νοµοθεσίας.
.. Οι αντιρρήσεις που εκκρεµούν κατά του δασικού χάρτη, που αφορούν στις ανωτέρω περιοχές, θεωρούνται ως µη υποβληθείσες και το ειδικό τέλος που έχει καταβληθεί, επιστρέφεται στους δικαιούχους».
89 Τα άρθρα 153-155 ν. 4389/2016 μαζί με τους ν. 4462/2017 και 4467/2017 και το π.δ. 32/2016 συνθέτουν την πρόσφατη νομοθετική παραγωγή στο πεδίο του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου, μια παραγωγή που επιφέρει πολύ σημαντικές επεμβάσεις στο υπάρχον μέχρι τότε νομικό καθεστώς.
Μεταξύ πολλών άλλων αντικειμένων, εισάγονται καθοριστικές επεμβάσεις στο πεδίο των δασικών χαρτών και στο δασολόγιο.
Αντικείμενο προσεγγίσεως είναι η συγκεκριμένη προσθήκη στο άρθρο 155, παρ. 2, ν. 4389/2016, η οποία εισάγει εξαιρέσεις στη θεώρηση και κύρωση των δασικών χαρτών. Στη συνέχεια εξετάζουμε πρώτα τη νομοτυπική μορφή και ακολουθούν οι έννομες συνέπειές της.
Β.  Νομοτυπική μορφή της περιπτώσεως γ´, παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016
Στην εξεταζόμενη διάταξη υπάρχουν τρία στοιχεία της νομοτυπικής της μορφής.
90 1. Πρώτο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ´: «Οι περιοχές της παρ. 4 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010»
α. Πρόκειται για τις οικιστικές πυκνώσεις
91 Το πρώτο στοιχείο της εξεταζόμενης νομοτυπικής μορφής είναι οι οικιστικές πυκνώσεις.
Οι πυκνώσεις αυτές είναι από μόνες τους μια ιδιαίτερη περίπτωση και εξελίσσονται σε ένα σημαντικό γεγονός του δασικού φαινομένου, με υπαρκτές ήδη αλλά και άδηλες στη συνέχεια τις ποικίλες επιπτώσεις στο δασικό πλούτο της χώρας.
92 Προβλήματα υπάρχουν σε σχέση με τη συνταγματικότητα των διατάξεων.
Επίσης ζητήματα δημιουργούνται σε σχέση με την επιστημονική τεκμηρίωση των εισαγόμενων κριτηρίων.
Δυσχέρειες, προβληματισμοί και ζητήματα ανακύπτουν  στον τομέα της υλοποιήσεως στην πράξη των οικιστικών πυκνώσεων.
93 Μεταξύ αυτών κυριαρχεί ο τρόπος με τον οποίο οι Δήμοι πραγματοποιούν την οριοθέτηση των οικιστικών πυκνώσεων Ειδικότερα, αναδύεται το βασικό ερώτημα, εάν η οριοθέτηση αυτή  πραγματοποιείται κατά σύννομο τρόπο ή όχι. Εύλογα ανακύπτει, παραπέρα, το ερώτημα κατά πόσο επιχειρείται από τη Δασική Υπηρεσία ένας έλεγχος, πραγματικός και όχι εικονικός, των κριτηρίων -ποιοτικών και ποσοτικών- των οικιστικών πυκνώσεων[38].
94 Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του Υπουργού  Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Β. Αποστόλου[39]:
«Θέλω κλείνοντας να εκφράσω τη διαφωνία μου με τις απόψεις που προτείνουν λύσεις τύπου οικιστικών πυκνώσεων και ιωδών πολυγώνων, αλλά και οριζόντιων αποχαρακτηρισμών. Αν εφαρμοστούν τέτοιες λύσεις, τότε όχι μόνο κάθε χωράφι θα είναι και μια πύκνωση, οπότε θα υπάρχουν ολόκληρες περιοχές που δεν θα έχει μείνει δασικός χάρτης, αλλά και κάθε αποχαρακτηρισμός ενδέχεται να μεταβληθεί σε εργαλείο επιβράβευσης των καταπατητών γιατί δεν μπορεί να γίνει διαχωρισμός των εκχερσωμένων αγρών σε επιλέξιμες αγροτικές εκτάσεις και σε καταπατήσεις οικιστικού χαρακτήρα. Δεν θέλουμε σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιηθεί ο αγροτικός χώρος ως πρόσχημα για να αποχαρακτηριστούν εκτάσεις που είναι πραγματικά δασικές».
β. Παρεμπίπτον ζήτημα: Το κείμενο της Υπουργικής Αποφάσεως
95 Για το συγκεκριμένο κείμενο της Υπουργικής Αποφάσεως 34844 (ΦΕΚ ΑΑΠ 145 20.7.2016), υπό τον τίτλο «Κριτήρια προσδιορισμού οικιστικής πύκνωσης άρθρου 23 παρ. 4 Ν. 3889/2010, όπως ισχύει» καθώς και τις σχετικές παρατηρήσεις βλ. παρακάτω υπό αρ. 106-108.
γ. Το άρθρο 23, παρ. 4, ν. 3889/2010, όπως ισχύει
96 Η περίπτωση γ΄, παρ. 2, άρθρου 155, ν. 4389/2016 αναφέρεται στο άρθρο 23, παρ. 4, ν. 3889/2019, όπως ισχύει.
 Στο άρθρο 23, παρ. 4, ν. 3889/2010, όπως ισχύει, ορίζονται τα εξής:
«4. Το περίγραμμα των οικιστικών πυκνώσεων που δεν υπάγονται στις κατηγορίες α` και β` της παραγράφου 2 αποτυπώνονται με ιώδες χρώμα.
Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας που θα εκδοθεί εντός μηνός θα καθοριστούν τα κριτήρια προσδιορισμού της οικιστικής πύκνωσης για τις ανάγκες εφαρμογής της παρούσας[40].
.. Εντός έξι (6) μηνών από την έκδοση της ως άνω Υπουργικής Απόφασης οι τεχνικές υπηρεσίες των Ο.Τ.Α αποτυπώνουν με ιώδες χρώμα το περίγραμμα των οικιστικών πυκνώσεων που δεν υπάγονται στις κατηγορίες α` και β` της παραγράφου 2, εφαρμοζομένων των διατάξεων της δασικής νομοθεσίας.
Στις περιοχές που υφίσταται θεωρημένος δασικός χάρτης η ως άνω εξάμηνη προθεσμία περιορίζεται στους δύο (2) μήνες.
.. Τα περιγράμματα των οικιστικών πυκνώσεων της παρούσας παραγράφου διαβιβάζονται εντός της ως άνω προθεσμίας, στην Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε., η οποία τα αποστέλλει αμελλητί στην Διεύθυνση Δασών για να εξαιρεθούν από την ανάρτηση στο δασικό χάρτη κατά το άρθρο 14 του παρόντος νόμου και στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την περιβαλλοντική και πολεοδομική τους διαχείριση, ώστε να προχωρήσει η διαδικασία ανάρτησης και κύρωσης των δασικών χαρτών σύμφωνα με τα οριζόμενα στο νόμο αυτόν».
97 Στην ουσία η επίμαχη υπουργική απόφαση θεμελιώνεται στις παραπάνω διατάξεις. Τα ζητήματα που ανακύπτουν είναι σημαντικά! Υπάρχει πράγματι θεμελίωση, πρώτα συνταγματική και δεύτερο, σύμφωνα με τους νόμους που ή ίδια υπουργική απόφαση επικαλείται;
98 Στο σημείο αυτό κρίνεται απαραίτητο να προσφύγουμε στο κείμενο τόσο του άρθρου 23 παρ. 4 του ν. 3889/2010 όσο και της παρ. 1ε του άρθρου 155 του ν. 4389/2016
99 Το άρθρο 23, παρ. 4, εδ. γ´. ν. 3889/2016 είναι η μόνη διάταξη που αναφέρεται σε συμμετοχή των Ο.Τ.Α. και ειδικότερα των τεχνικών υπηρεσιών τους.  Ο νόμος δε ρυθμίζει καθόλου, τουλάχιστον ευθέως και ρητά, ότι ο αρμόδιος υπουργός έχει την αρμοδιότητα να  αναθέσει στους Ο.Τ.Α. τις οικιστικές πυκνώσεις. Διότι περί αυτού πρόκειται: Υπάρχει μια υφέρπουσα ανάθεση. Με τον τρόπο, όμως, αυτόν, κλονίζεται έντονα η ύπαρξη σχετικής εξουσίας του Υπουργού να αναθέσει τις οικιστικές πυκνώσεις στους Ο.Τ.Α. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η σχετική ρύθμιση, λόγω του περιεχομένου της, έχει εξαιρετική σημασία για τους δασικούς χάρτες και το δασολόγιο, καταλήγουμε στην άποψη ότι η σχετική ανάθεση, πέρα από τη αντισυνταγματικότητά της προσκρούει στο ίδιο το κείμενο του άρθρου 23, παρ. 4, εδ. γ´, ν. 3889/2010.
100 Οι διατάξεις της παρ. 1ε του άρθρου 155 του ν. 4389/2016. Οι διατάξεις αυτές δεν προσφέρουν τη δυνατότητα μιας διαφορετικής προσεγγίσεως του όλου θέματος.
Στο ερώτημα αν ταυτίζονται οι οικιστικές πυκνώσεις με τους οικισμούς αυθαιρέτων σε δάση η απάντηση πρέπει να είναι, κατά κανόνα, θετική.
 δ. Οι κατηγορίες α´ και β´ της παρ. 2
101 Στο νόμο ορίζονται οι εκτάσεις που δεν υπάγονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Κατά τη διατύπωση του νόμου:
 «που δεν υπάγονται στις κατηγορίες α΄ και β΄ της παραγράφου 2».
 Οι περιοχές της παρ. 4 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010 πρέπει να μην υπάγονται στις κατηγορίες α΄ και β΄ της παραγράφου 2. Ειδικότερα:
α1. Κατηγορία α´
102 Στην κατηγορία α´ εντάσσονται:
➢ τα όρια των οικισμών, όπως τα όρια αυτά έχουν εγκριθεί με πράξεις της Διοικήσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις των προεδρικών διαταγμάτων
.. της 21.11-1.12.1979 (Δ´ 693),
.. της 2.3-13.3.1981 (Δ´ 138)
.. ή της 24.4-3.5.1985 (Δ´ 181),
➢ καθώς και τα όρια των εγκεκριμένων πολεοδομικών μελετών ή ρυμοτομικών σχεδίων και όπως τα όρια αυτά έχουν εφαρμοστεί στο έδαφος[41].
103 β1. Κατηγορία β´
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται:
➢ τα όρια των οικισμών που έχουν οριοθετηθεί με άλλες διατάξεις πέραν των αναφερομένων στην περίπτωση α` της παρούσας παραγράφου,
.. ➢ τα όρια εκείνων για τους οποίους έχει ορισθεί μόνο ακτίνα με βάση το άρθρο 4 παράγραφος β´ του προεδρικού διατάγματος της 24.4.-3.5.1985 (Δ´ 181),
.. ➢ τα περιγράμματα των νομίμως υφιστάμενων οικισμών, προ του έτους 1923, για τους οποίους δεν έχει καθοριστεί όριο καθ` οιονδήποτε τρόπο, πλην όμως είναι συγκροτημένοι οικισμοί,
.. ➢ τα όρια των πολεοδομικών μελετών και σχεδίων πόλεως που εκπονούνται για τις περιοχές αρμοδιότητάς τους,
.. ➢ καθώς και τα υπό καθορισμό όρια οικισμών με βάση το προεδρικό διάταγμα 24.4-3.5.1985 (Δ´ 181) που δεν έχουν ακόμα εγκριθεί[42].
104 Παραπέρα, ορίζονται τα ακόλουθα:
 «Τα όρια και περιγράμματα των περιοχών της περίπτωσης β` της παρούσας παραγράφου, εφαρμοσμένα και θεωρημένα από την αρμόδια υπηρεσία δόμησης επί των χαρτογραφικών υποβάθρων, εντός της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου της παρούσας, διαβιβάζονται στην Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε., η οποία τα αποστέλλει αμελλητί[43] στην οικεία Διεύθυνση Δασών, προκειμένου να εφαρμοστούν οι διατάξεις του άρθρου 24 του παρόντος νόμου.
.. Σε περίπτωση παρέλευσης άκαρπης της προθεσμίας των τεσσάρων (4) μηνών του πρώτου εδαφίου της παρούσας παραγράφου τα όρια και περιγράμματα των περιοχών περιπτώσεων α` και β` αποτυπώνονται στον υπό κατάρτιση δασικό χάρτη από την Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε. σε διάστημα δύο (2) μηνών, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει η ίδια συλλέξει στο πλαίσιο της διαδικασίας κτηματογράφησης
».
2. Δεύτερο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ΄, παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016
Το δεύτερο στοιχείο είναι -συνοπτικά- η υπόδειξη από τους οικείους Ο.Τ.Α.
α. Η εισαγόμενη ρύθμιση
105 Το επόμενο στοιχείο της εξεταζόμενης νομοτυπικής μορφής είναι η υπόδειξη από τα οικεία Ο.Τ.Α.
Στο  νόμο ορίζεται σχετικά: «εφόσον έχουν υποδειχθεί, από τις τεχνικές υπηρεσίες τους οικείους Ο.Τ.Α.»
Αυτή η υπόδειξη από τις τεχνικές υπηρεσίες των Ο.Τ.Α. είναι μέγα πρόβλημα. Πέρα από την αντισυνταγματικότητα (άρθρα 24 και 117, παρ. 3 Συντ) και πέρα από την έλλειψη νομιμότητας η υπόδειξη, αυτή καθ΄ εαυτή, πρέπει να είναι πλήρης, σαφής και ακριβής και επιπλέον να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Εξάλλου, πρέπει να είναι αιτιολογημένη. Δηλαδή μια απλή «υπόδειξη επί χάρτου» δε σημαίνει απολύτως τίποτα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για το Κτηματολογικό Δασικό Δίκαιο. Επιβάλλεται να συνοδεύεται από πράξη της αρμόδιας τεχνικής υπηρεσίας του Ο.Τ.Α. που να αποδεικνύει την ύπαρξη «οικιστικής πυκνώσεως».
Σε σχέση με τα κριτήρια προσδιορισμού του περιγράμματος της οικιστικής πυκνώσεως πρέπει να προσφύγουμε στο κείμενο της επίμαχης Υπουργικής Αποφάσεως.
β. Η Υ.Α. 34844/2016 (ΦΕΚ ΑΑΠ 145 20.7.2016)
106 Η επίμαχη υπουργική απόφαση θεμελιώνεται α) στις διατάξεις του άρθρου 23, παρ. 4, ν. 3889/2010, όπως αντικαταστάθηκαν από την παρ. ΙΑ του άρθρου 153 ν. 4389/2016 και β) στις διατάξεις της παρ. 1ε του άρθρου 155 ν. 4389/2016
i. Το κείμενο της Υπουργικής Αποφάσεως
107 Επίμαχη είναι η Υ.Α. 34844 (ΦΕΚ ΑΑΠ 145 20.7.2016), υπό τον τίτλο «Κριτήρια προσδιορισμού οικιστικής πύκνωσης άρθρου 23 παρ. 4 Ν. 3889/2010, όπως ισχύει». Σύμφωνα με αυτήν:
«Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ  ΚΑΙ Ο ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
.. Έχοντας υπόψη:
.. 1. Τις διατάξεις του άρθρου 23 παρ. 4 του Ν. 3889/2010 «Χρηματοδότηση Περιβαλλοντικών Παρεμβάσεων, Πράσινο Ταμείο, Κύρωση Δασικών Χαρτών και άλλες διατάξεις» (Α’ 182), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. ΙΑ του άρθρου 153 του Ν. 4389/2016 (Α’ 94).
.. 2. Τις διατάξεις της παρ. 1ε του άρθρου 155 του Ν. 4389/2016 «Επείγουσες διατάξεις για την εφαρμογή της συμφωνίας δημοσιονομικών στόχων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και άλλες διατάξεις» (Α’ 94)…
.. «Άρθρο: ΜΟΝΟ
.. 1. Καθορίζονται ως κριτήρια προσδιορισμού του περιγράμματος της οικιστικής πύκνωσης, για την εφαρμογή της παραγράφου 4 του άρθρου 23 του Ν. 3889/2010, όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. ΙΑ του άρθρου 153 του Ν. 4389/2016 α) ο ελάχιστος αριθμός συγκέντρωσης κτιρίων και β) η μέση αναλογία αριθμού κτιρίων ανηγμένη στην επιφάνεια που περιλαμβάνεται στο ιώδες περίγραμμα. Ειδικότερα
α) Ελάχιστος αριθμός κτιρίων: πενήντα (50).
.. β) Για τον προσδιορισμό της επιφάνειας της έκτασης που περιλαμβάνεται εντός του ιώδους περιγράμματος ισχύουν τα ακόλουθα:
.. αα. Όταν ο συνολικός αριθμός των κτιρίων είναι ίσος ή μεγαλύτερος των 50, αναλογεί τουλάχιστον ένα (1) κτίριο ανά 500 τ.μ.
.. ββ. Όταν ο συνολικός αριθμός των κτιρίων είναι μεγαλύτερος των 100, αναλογεί τουλάχιστον ένα (1) κτίριο ανά 1.000 τ.μ.
.. γγ. Όταν ο συνολικός αριθμός των κτιρίων είναι μεγαλύτερος των 400, αναλογεί τουλάχιστον ένα (1) κτίριο ανά 2.000 τ.μ.
.. 2. Για τον υπολογισμό των ως άνω επιφανειών δεν λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος της κάθε ιδιοκτησίας, αλλά μόνο το σύνολο της περιοχής εντός του ιώδους περιγράμματος.
.. 3. Οι κορυφές του ιώδους περιγράμματος πρέπει κατά το δυνατόν να ταυτίζονται με κτίρια.
.. 4. Σε κάθε στάδιο οι αρμόδιες υπηρεσίες δύνανται να ελέγχουν την ορθή εφαρμογή των κριτηρίων.
.. 5. Βάσει των ανωτέρω προσδιορίζονται, με ευθύνη των οικείων Ο.Τ.Α., ιώδη περιγράμματα για τις οικιστικές πυκνώσεις, τα οποία διαβιβάζονται στις οικείες Διευθύνσεις Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης προκειμένου να εξαιρεθούν από την ανάρτηση κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 23 του Ν. 3889/2010 όπως ισχύει. Κατά την ανάρτηση του δασικού χάρτη της ευρύτερης περιοχής, το περιεχόμενο του δασικού χάρτη εντός των ιωδών περιγραμμάτων παραμένει ορατό και εκτός διαδικασίας ανάρτησης. Τυχόν δασικές εκτάσεις εντός των περιοχών των οικιστικών πυκνώσεων συνεχίζουν να υπάγονται στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας.
.. 6. Η ισχύς της παρούσας απόφασης αρχίζει από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
.. Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».
.. Αθήνα, 11 Ιουλίου 2016
».
  ii. Μερικές παρατηρήσεις
108 Για άλλη μια φορά αποδεικνύεται η «δύναμη» που αναγνωρίζεται στις υπουργικές αποφάσεις[44], μια δύναμη που στην ουσία απομακρύνεται από τον έλεγχο της νομοθετούσας Βουλής και μετατίθεται, ως «αρμοδιότητα» στη διάθεση των επικεφαλής των συγκεκριμένων Υπουργείων.
Η συγκεκριμένη Υ.Α. εκδόθηκε «έχοντας υπόψη» α) τις διατάξεις του άρθρου 23, παρ. 4, του ν. 3889/2010  και β) τις διατάξεις της παρ. 1ε του άρθρου 155 του Ν. 4389/2016.
3. Τρίτο στοιχείο της νομοτυπικής μορφής της περιπτώσεως γ΄,  παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016: Η εισαγόμενη προθεσμία
109 Το τρίτο στοιχείο της νομοτυπικής αυτής μορφής είναι η εισαγόμενη προθεσμία. Σε σχέση με την προθεσμία αυτή ορίζονται τα εξής:
«µέχρι τη λήξη της, σύµφωνα µε την παρ. 1 του άρθρου 15 του ιδίου νόµου, προθεσµίας υποβολής αντιρρήσεων του αναρτηµένου δασικού χάρτη»
Αυτό σημαίνει ότι οι τεχνικές υπηρεσίες των Ο.Τ.Α. πρέπει να υποδείξουν τις περιοχές της παρ. 4, του άρθρου 23 ν. 3889 εντός της εισαγόμενης προθεσμίας. Το ίδιο ισχύει και για τις πράξεις των ίδιων υπηρεσιών, που, όπως έγινε παραπάνω δεκτό, πρέπει να συνοδεύουν την υπόδειξη των περιοχών.
Ο νόμος επιλέγει ως κρίσιμο χρονικό σημείο τη λήξη της προθεσμίας υποβολής αντιρρήσεων του αναρτηµένου δασικού χάρτη, όπως αυτή η προθεσμία ορίζεται στο άρθρο 15, παρ. 1 του ίδιου νόμου, δηλαδή του ν, 3889/2010[45].
Γ. Έννομες συνέπειες της περιπτώσεως γ΄,  παρ. 2, άρθρου 155 του ν. 4389/2016: Η εξαίρεση και τα νομικά πλάσματα
110 Εφόσον πληρούνται όλα τα στοιχεία της νομοτυπικής μορφής της παραπάνω περιπτώσεως γ΄, επέρχονται οι ακόλουθες πέντε έννομες συνέπειες:
1. Έννομη συνέπεια πρώτη: Η εξαίρεση
«εξαιρούνται της θεώρησης και κύρωσης του άρθρου 17 οµοίως».
111  Η εξαίρεση από τη θεώρηση και την κύρωση είναι ο κύριος στόχος των νέων ρυθμίσεων. Δεν είναι, όμως, ο μόνος στόχος: Εφόσον δεν υπάρχει, λόγω της εξαιρέσεως, θεώρηση και κύρωση, ο σχετικός δασικός χάρτης δεν οριστικοποιείται ποτέ, δε δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και τα στοιχεία του δεν εντάσσονται στο δασολόγιο και προφανώς -τουλάχιστον μέσω αυτής της οδού- δεν εντάσσονται στο δασικό κτηματολόγιο. Όλα αυτά οδηγούν σε ένα ελλιπές δασολόγιο και σε ένα χωλό δασικό κτηματολόγιο.
112 Εάν, έστω ως υπόθεση εργασίας, γίνονται αποδεκτά τα παραπάνω, είναι προφανές ότι υπάρχει πλήρης αντίθεση στο περιβαλλοντικό Σύνταγμα,  και ότι ειδικότερα, προσβάλλονται κατά έντονο τρόπο οι συνταγματικές διατάξεις των άρθρων 24 και 117, παρ. 3.
2. Έννομη συνέπεια δεύτερη Το πρώτο νομικό πλάσμα
«νοούµενες ως µη αναρτηθείσες» 
113 Με τη συγκεκριμένη έννομη συνέπεια εισάγεται ένα νομικό πλάσμα. Ο νόμος δέχεται την «ύπαρξη» συγκεκριμένου (νομικού) γεγονότος ή ορισμένης (νομικής) καταστάσεως, χωρίς όμως, εκείνο ή αυτή να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το ανύπαρκτο εξομοιώνεται προς προ το υπαρκτό, με αποκλειστικό σκοπό να καταστεί δυνατή η επέλευση έννομων αποτελεσμάτων[46]. Συγκεκριμένα, ενώ υπάρχει αναρτημένος δασικός χάρτης  με τις συγκεκριμένες περιοχές ο νόμος επιβάλλει ότι ως προς αυτές οι αναρτήσεις θεωρούνται ανύπαρκτες («ως μη αναρτηθείσες»).
Εφόσον γίνεται δεκτή η ακολουθούμενη εδώ προσέγγιση, η διάταξη που περιέχει τη  συγκεκριμένη έννομη συνέπεια στερείται κύρους. 
3. Έννομη συνέπεια τρίτη: Η δασική νομοθεσία
 «εφαρµοζόµενων των διατάξεων της δασικής νοµοθεσίας».
114 Αυτή η έννομη συνέπεια ηχεί ως πρωτοτυπία. Προφανώς ο νόμος εννοεί «εφαρμοζομένων των υπολοίπων διατάξεων της δασικής νομοθεσίας». Αλλά, όπως και αλλού επισημάναμε, εφαρμόζονται και οι διατάξεις της εποικιστικής νομοθεσίας, της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, της κτηματολογικής νομοθεσίας, καθώς και της κτηματολογικής δασικής νομοθεσίας. Όλες αυτές εφαρμόζονται, παρά τη σιωπή του νόμου στη συγκεκριμένη περίπτωση.
4. Έννομη συνέπεια τέταρτη: Και δεύτερο νομικό πλάσμα
1. «Οι αντιρρήσεις που εκκρεµούν κατά του δασικού χάρτη, που αφορούν στις ανωτέρω περιοχές, θεωρούνται ως µη υποβληθείσες»
115 Η τέταρτη αυτή έννομη συνέπεια εισάγει ακόμη ένα νομικό πλάσμα, για το οποίο ισχύουν όσα επισημάνθηκαν παραπάνω. Ενώ υποβλήθηκαν αντιρρήσεις κατά του δασικού χάρτη (γεγονός πραγματικό) και η εξέτασή τους εκκρεμεί, ο νόμος, αντίθετα προς την πραγματικότητα, επιβάλλει τη ρύθμιση ότι αυτές οι αντιρρήσεις θεωρούνται ως μη υποβληθείσες.
Και στην περίπτωση αυτή ισχύει, ότι, εάν γίνεται δεκτή η ακολουθούμενη εδώ προσέγγιση, η διάταξη που περιέχει τη συγκεκριμένη έννομη συνέπεια στερείται κύρους.
5. Έννομη συνέπεια Πέμπτη: Επιστροφή τέλους
116 4. «και το ειδικό τέλος που έχει καταβληθεί, επιστρέφεται στους δικαιούχους»
Πρόκειται για μια αναμενόμενη ρύθμιση.
VI. Για λόγους πληρότητας παραθέτουμε το κείμενο των άρθρων 7, 8 και 17
Άρθρο 7
117 «Στους δασικούς υπαλλήλους κατά την έννοια του άρθρου 39 του ν. 1845/1989 (Α΄ 102), οι οποίοι διανυκτερεύουν στην ύπαιθρο για την εξυπηρέτηση της δασοπροστασίας και οποιωνδήποτε ειδικών προγραµµάτων αυτής που εκτελούνται από τις Δασικές Υπηρεσίες, καταβάλλεται ολόκληρη η ηµερήσια αποζηµίωση της παρ. 1 του άρθρου 11 της υποπαραγράφου Δ.9 του άρθρου 2 του ν.4336/2015 (Α΄ 94), µε ανώτατο όριο τις σαράντα πέντε(45) διανυκτερεύσεις κατ’ έτος.
.. Δαπάνες που πραγµατοποιήθηκαν για τους προαναφερόµενους σκοπούς από 1.1.2016 έως και την έναρξη ισχύος του παρόντος, θεωρούνται ως νοµίµως τελεσθείσες
».
Άρθρο 8
118 «Το Ελληνικό Δηµόσιο αναγνωρίζει στο Δήµο Ιωαννιτών το δικαίωµα πλήρους κυριότητας, νοµής και κατοχής επί δύο (2) συνεχόµενων γεωτεµαχίων ευρισκόµενων στη θέση «Τοπ Αλτί» ή «Μπονίλα» της κτηµατικής περιφέρειας του Δήµου Ιωαννιτών, µε την ειδικότερη ονοµασία Πάρκο Πυρσινέλλα ή Γιαννιώτικο Σαλόνι και συγκεκριµένα: α) ενός γεωτεµαχίου, µε Κωδικό Αριθµό Εθνικού Κτηµατολογίου (ΚΑΕΚ) 201195401019/0/0, µε ολική έκταση 193.358 τ.µ. και β) ενός γεωτεµαχίου µε Κωδικό Αριθµό Εθνικού Κτηµατολογίου (ΚΑΕΚ) 201195701011/0/0, το οποίο έχει ολική έκταση 80.409 τ.µ.
.. Η διαχείριση των ως άνω γεωτεμαχίων διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 58 και 59 του ν. 998/1979.
.. Η παρούσα διάταξη επέχει θέση τίτλου ιδιοκτησίας και το σχετικό ΦΕΚ καταχωρίζεται ατελώς στο Κτηµατολογικό Γραφείο Ιωαννίνων
».
Άρθρα 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, και 16[47]
Άρθρο 17
119 «Η ισχύς του παρόντος νόµου αρχίζει από τη δηµοσίευσή του στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στις επιµέρους διατάξεις του».
VII. Συνοπτικές παρατηρήσεις στις νομοθετικές επεμβάσεις του ν. 4467/2017 στους υπόλοιπους νόμους που συνθέτουν τη δασική νομοθεσία: στους ν. 3889/2010, 3208/2003, 4280/2014, 4389/2016.
120 Σε γενικές γραμμές «οι μερικές πρώτες παρατηρήσεις στις επεμβάσεις στο ν. 998/1979» ισχύουν, τηρουμένων των αναλογιών, και στο παρόν μέρος, με αντικείμενο τους παραπάνω υπόλοιπους νόμους[48].
Επαναλαμβάνουμε και εδώ ότι:
121 Η απουσία ρυθμίσεως ζητημάτων, που εντάσσονται στο ευρύ πεδίο του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου, είναι χαρακτηριστική.
122 Σε πολλά σημεία οι επεμβάσεις «όζουν» αντισυνταγματικότητας. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις η αντίθεσή τους στα άρθρα 24 και 117, παρ. 3, είναι προφανής.
123 Οι νομοθετικές επεμβάσεις του τρέχοντος έτους (Μαρτίου και Απριλίου 2017) δεν προσφέρονται ούτε προς σημαντική βελτίωση ούτε προς αποτελεσματική επιτάχυνση των θεσμών των δασικών χαρτών, του δασολογίου και του δασικού κτηματολογίου.
124 Οι ευνοϊκές ρυθμίσεις για τη γεωργική εκμετάλλευση εκτάσεων δασικού χαρακτήρα υπερβαίνουν κατά πολύ το όριο των «συνταγματικά ανεκτών» ρυθμίσεων.
125 Οι δασωμένοι αγροί (για την ακρίβεια κάποτε προ δεκαετιών αγροί)  καλύπτουν στην ουσία «αγρωμένα» (πολλές φορές λόγω παράνομων εκχερσώσεων) δάση.
126 Οι αναβελτιώσεις και αναπεπιταχύνσεις (βάσει των ν. 4462/2017 και 4467/2017) στον τομέα των δασικών χαρτών απομακρύνουν κατά τρόπο αποτελεσματικό την κατάρτιση δασολογίου και την επίτευξη δασικού κτηματολογίου.
Στις παραπάνω κοινές παρατηρήσεις μπορεί να προστεθούν και οι εξής ειδικότερες.
127 Οι εξαιρέσεις από τους δασικούς χάρτες επιφέρουν θνησιγενείς δασικούς χάρτες. Οι ελαττωματικοί αυτοί χάρτες εμπεριέχουν σοβαρά στοιχεία αντισυνταγματικότητας.
Οι ίδιοι δασικοί χάρτες οδηγούν σε ένα ημιτελές δασολόγιο.
Και αυτό κατευθύνεται σε ένα ανάπηρο δασικό κτηματολόγιο.
128 Ελπίζουμε και ευχόμεθα ένα τέτοιο δασικό κτηματολόγιο να καταστεί έγκαιρα δεκτικό συμπληρώσεως και επουλώσεως Η περίθαλψη ανήκει στον καθένα από εμάς και σε όλους μας: Στη νομοθετούσα Βουλή, στις αρμόδιες υπηρεσίες (ενδεικτικά δασικές υπηρεσίες, Ο.Τ.Α. και ΕΚΧΑ ΑΕ), στη θεωρία και πάνω από όλα στο Ε΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι θέσεις του οποίου έχουν αναχθεί σε εγγυήσεις τηρήσεως του περιβαλλοντικού Συντάγματος.

← ΔΑΣΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΑΠΡ 2017 (I) ←

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1].  Βλ. σχετικά Παπαστερίου,  Δασικός νόμος Απρ 2017(Ι), Συστηματική παρουσίαση και λίγες παρατηρήσεις, σε dasarxeio.com, 23/04/2017 ως το πρώτο μέρος της συνολικής προσεγγίσεως.

[2]. Είναι χαρακτηριστική η θέση ορισμένων «συγγραφέων-εργατών» της Δασικής Υπηρεσίας (με την ευρεία του όρου σημασία) στα τεκταινόμενα. Βλ. ενδεικτικά:

Δ. Σωτηρόπουλο, «Δασικοί χάρτες – Νομοθεσία – Απόψεις», σε dasarxeio.com, 29/03/2017 (με καίριες και σημαντικές παρατηρήσεις». Τον ίδιο, «Μερικές απόψεις σχετικά με την δασική νομοθεσία», σε dasarxeio.com, 29/12/2014.

Ι. Κέκερη, «Η Δασική Υπηρεσία, από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα», ΠκΔ 2/2016 250 επ. και σε dasarxeio.com, 1/10/2016. Τον ίδιο, «Υπάρχει μέλλον για τα ελληνικά δάση;», σε dasarxeio.com, 16/06/2015. Τον ίδιο, «Σημειώσεις – Προτάσεις επί του πορίσματος για αναδιαμόρφωση των δασικών υπηρεσιών με στόχο τη δημιουργία μιας νέας πιο αποτελεσματικής δομής», σε dasarxeio.com, 30/05/2014. Τον ίδιο, «Συμμετοχή Δασοπόνου στις προσημάνσεις», σε dasarxeio.com, 12/05/2014. Τον ίδιο, ««Αναδιάρθρωση» ή αποδόμηση της Δασικής Υπηρεσίας;», σε dasarxeio.com, 2/04/2014. Τον ίδιο, «Σημειώσεις επί των προτάσεων της 383/α/2013 έκθεσης επιθεώρησης – έρευνας  για τις δασικές υπηρεσίες (σελίδες 50/98 –  55/98),  σε dasarxeio.com, 28/02/2014. Τον ίδιο, «Σχόλια επί της Έκθεσης Επιθεώρησης-Έρευνας στα Δασαρχεία της χώρας», σε dasarxeio.com, 11/02/2014. Τον ίδιο, Προτάσεις για τη Δασική Νομοθεσία, σε dasarxeio.com, 11/09/2013. Τον ίδιο, «…τρέχουμε από αντικείμενο σε αντικείμενο, για να μη φαινόμαστε λίγοι», σε dasarxeio.com, 10/09/2013. Τον ίδιο, «Δασικές ιστορίες… του χθες και του σήμερα», σε dasarxeio.com, 18/07/2013. Τον ίδιο, «Η Δασική Υπηρεσία, από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα», σε dasarxeio.com, 07/07/2013. Τον ίδιο, «Οργάνωση των Δασικών Υπηρεσιών στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις της Χώρας», σε dasarxeio.com, 03/07/2013.

Ο άοκνος αυτός συγγραφέας- δασοπόνος, με την εντυπωσιακή και χρήσιμη συγγραφική δραστηριότητά του, ήταν μέχρι τις 31/12/2010, υπάλληλος του Δασαρχείου Αρναίας Χαλκιδικής, με συντ, υπηρεσία 39 έτη, 11 μήνες και 9 ημέρες.

Α. Καπετάνιου, Αστικές Αναδασώσεις: Το άγνωστο έργο της δασικής υπηρεσίας για το αστικό πράσινο (1ο , 2ο  και 3ο μέρη) σε dasarxeio.com, Ο9/Ο4/2017, 15/04/2017 και 24/04/2017, αντίστοιχα.  Τον ίδιο,  Η λειτουργία της φύσης και ο άνθρωπος, σε dasarxeio.com, 28/03/2017. Τον ίδιο, προσκυνητής της φύσης, σε dasarxeio.com, 21/03/2017. Τον ίδιο, Οικισμοί και δασικές πυρκαγιές, σε dasarxeio.com, 18/06/2016, Τον ίδιο, ιδιωτικό στη φύση, σε (πέντε μέρη, δημοσιευμένα στο dasarxeio.com. Τον ίδιο, Το δημόσιο συμφέρον βλάπτει το δάσος, σε dasarxeio.com, 11/08/2015.  Τον ίδιο, Η έννοια του τοπίου, σε dasarxeio.com, 23/04/2015.

Ο κ. Αντ. Καπετάνιος είναι υπάλληλος του κλάδου ΠΕ Γεωτεχνικών με βαθμό Α΄, αναπληρωτής Προϊστάμενος της Δ/νσης Προστασίας Δασών και Αγροπεριβάλλοντος, και ήδη τακτικό μέλος του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών, με θητεία που λήγει στις 31-12/2019. Η συγγραφική του δραστηριότητα στο πεδίο του Δασικού Δικαίου αλλά και της λογοτεχνίας είναι πολύ χρήσιμη και άξια κάθε προσοχής.

[3]. Ήδη  υπάρχουν οι πρώτες  επιστημονικές προσεγγίσεις, αλλά και, γενικότερα, πολύ ενδιαφέρουσες επιστημονικές θέσεις:  Βλ. ενδεικτικά:

Α. Παπαθανασόπουλο, Η ισχύς των οθωμανικών ιδιωτικών τίτλων ιδιοκτησίας επί των δασών σύμφωνα με τη νομολογία του Αρείου Πάγου, σε dasarxeio.com, 18/01/2017. Τον ίδιο,  Το δικαίωμα κυριότητας των περιβαλλοντικών αγαθών, σε dasarxeio.com, 18/12/2016. Τον ίδιο, Η κοινοχρησία των δημοσίων δασικών οικοσυστημάτων, σε dasarxeio.com, 18/09/2016. Τον ίδιο, Δίκαιο των δασικών οικοσυστημάτων, 2014. Τον ίδιο, Δίκαιο των δασικών οικοσυστημάτων- Συμπλήρωμα. Τον ίδιο, Δίκαιο των δασικών οικοσυστημάτων- 2ο Συμπλήρωμα (2017). [Βλ. σχετικά και στη στήλη «Βιβλιοπαρουσιάσεις», το έργο του κ. Παπαθανασόπουλου από την κ Σ. Παυλάκη, σε dasarxeio.com, 12/10/2015.

Π. Καποτά, Ζητήματα ουσιαστικού και δικονομικού δικαίου από την ανάρτηση δασικών χαρτών, ΠκΔ 4/2016, 612 επ. και σε dasarxeio.com, 15/03/2017.

Σ. Παυλάκη, Έννομη προστασία των θιγομένων ιδιοκτητών στο πλαίσιο του ν. 4462/2017, σε dasarxeio.com, 30/04/2017. Την ίδια, Η συνταγματική προστασία του περιβάλλοντος (άρθρο 24 Συντ), σε  dasarxeio.com, 13/03/2017. Την ίδια, Προϋποθέσεις κήρυξης αναδάσωσης-Διάκριση από τη διαδικασία χαρακτηρισμού και εξαιρέσεις αγροτικών εκτάσεων, σε dasarxeio.com, 13/02/2017. Την ίδια, Κατάρτιση δασικών χαρτών και διαδικασία Κτηματογράφησης, σε dasarxeio.com, 14/5/2016. Την ίδια, Χαρακτηρισμός επιγενομένως δασικής εκτάσεως, σε dasarxeio.com, 28/08/2016. Την ίδια, Αποδεικτική ισχύς Δασικών Χαρτών – Προϋποθέσεις χαρακτηρισμού χορτολιβαδικών εκτάσεων ως δασικών, σε dasarxeio.com, 27/07/2016.

Παπαστερίου, Αναρτήσεις δασικών χαρτών, σε dasarxeio.com, 12/03/2017. Τον ίδιο, Αναρτήσεις δασικών χαρτών, σε Νομικά χρονικά, τεύχ. 91, Τον ίδιο, Τάξη στα δάση και έννομη τάξη, σε dasarxeio.com, 5/04/2017. Τον ίδιο, Το δάσος ως αντικείμενο  δηλώσεως και καταχωρίσεως κατά το Εθνικό Κτηματολόγιο, ΠκΔ, 4/2016 601. Τον ίδιο, Επανακαθορισμοί στους δασικούς χάρτες, σε dasarxeio.com, 2/05/2017. Τον ίδιο, Εξελίξεις στην έννομη τάξη: το Κτηματολογικό Δασικό Δίκαιο, σε ΕΝΟΒΕ 73, σ. 73 επ. Τον ίδιο,  Ο δασικός χάρτης ως προϋπόθεση του Δασικού Κτηματολογίου, σε ΤιμΤομ Καλτσίκη, σ. 165 επ.

Τον ίδιο, ΚτημΔασΔ, §§ 26(Α) και 26(Β).

[4]. Για παράδειγμα: Οι Οικολόγοι Πράσινοι δε συμφωνούν με τις τροποποιήσεις της δασικής νομοθεσίας που πρόσφατα ψηφίστηκαν, σε dasarxeio.com, 13/04/2017.  Επίσης,  ΠΕΔΔΥ: Ανακοίνωση για το δασικό νομοσχέδιο, σε dasarxeio.com, 12/04/2017.

[5]. Άρθρο 153, υπό Α, παρ. 10, ν. 4389/2016: «…Με απόφαση του Συντονιστή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή στην περίπτωση εφαρμογής της παραγράφου 4 του άρθρου 13, με απόφαση της Ε.Κ.ΧΑ. Α.Ε. συγκροτείται προσωρινό Σημείο Υποστήριξης της Ανάρτησης του Δασικού Χάρτη, στο οποίο μπορούν να υπαχθούν περισσότερες της μίας τοπικές ή δημοτικές κοινότητες του ιδίου ή διαφορετικών Δήμων του ιδίου νομού, ορίζεται η έδρα του και ρυθμίζονται ζητήματα σχετικά με το αναγκαίο κατά περίπτωση προσωπικό του, καθώς και κάθε άλλο ζήτημα τεχνικού και λεπτομερειακού χαρακτήρα σχετικά με τη λειτουργία του».

[6].  ΟλΣτΕ 613/2002,  (υπό 31). ΣτΕ  551/2015, (υπό 26).

[7]. Η λύση αυτή ακολουθήθηκε και κατά την κτηματογράφηση στο πλαίσιο του ν. 2308/1995.

[8]. Πρόκειται για τεχνικούς νομικούς όρους, που εξειδικεύονται στη συγκεκριμένη περίπτωση και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.

[9]. Πρόκειται για το νόμο που διέπει το Α.Σ.Ε.Π. Το άρθρο 21 φέρει τον τίτλο «Προσωπικό με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου για κάλυψη παροδικών αναγκών».

[10]. Βλ. σχετικά την Εγκύκλιο 153393/918/12.4.2017 [ΑΔΑ 6ΔΜΟ4653Π8-ΦΧΒ] με θέμα «Οδηγίες για περιοχές τού αναρτημένου δασικού χάρτη με ισχύουσες πράξεις της διοίκησης». Επίσης,  βλ. την Εγκύκλιο 153385/74/23.3,2017 [ΑΔΑ ΩΡΣ44653Π8-Σ60]  με θέμα «Τροποποίηση προθεσμίας υποβολής αντιρρήσεων».

[11]. Στο άρθρο 44, παρ. 4, ν. 998/1979 (όπως ισχύει) ορίζεται ότι: «4. Για την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου αυτού, καθώς και όταν ανακαλείται ή τροποποιείται απόφαση κήρυξης έκτασης ως αναδασωτέας για οποιαδήποτε πραγματική ή νομική αιτία, απαιτείται απόφαση του Γενικού Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία εκδίδεται αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αίτησης οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον, μετά από εισήγηση, θετική ή αρνητική του αρμοδίου δασάρχη ή του Διευθυντή Δασών, εάν στο νομό δεν υφίσταται Δασαρχείο και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Η ανωτέρω εισήγηση παρέχεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας τριών (3) μηνών, η οποία αρχίζει από την υποβολή του σχετικού αιτήματος στον Γενικό Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης
».

[12]. Πρόκειται για την αποκλειστική προθεσμία των εκατόν πέντε (105) ημερών από την ημερομηνία που ορίζεται στην πρόσκληση υποβολής αντιρρήσεων.

[13].  Βλ. σχετικά Παπαστερίου ΔασΝομ Απρ 2017 (Ι),  αρ. 18-24, σε dasarxeio.com, 23/04/2017.

[14]. Βλ. σχετικά Παπαστερίου ΔασΝομ Απρ 2017 (Ι), αρ. 38-44, σε dasarxeio.com, 23/04/2017.

[15]. Για το δίκαιο των δικαιοπραξιών βλ. ΑΠ 1311/1990, ΕΕΝ 1991 549. Παπαστερίου,  ΓενΑρχ2, § 48, αρ. 24.  Απ. Γεωργιάδη, ΓενΑρχ4, § 35, αρ. 6. Λαδά, ΓενΑρχ, ΙΙ, § 44, αρ. 78-82.

[16].  Υπό το προηγούμενο καθεστώς ο νόμος αναφερόταν στον κυρωμένο δασικό χάρτη.

[17].  Η φράση «προκειμένης της εφαρμογής των περί των επιτρεπτών επεμβάσεων ως και των λοιπών διατάξεων της δασικής νομοθεσίας» του προηγουμένου νομικού καθεστώτος απαλείφθηκε.

[18]. Βλ. σχετικά Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 2, αρ. 11.

[19]. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 3, αρ. 39

[20]. Ενδεικτικά: Αρβανίτης, Κτηματ2020, σ. 193 επ. Παπαθανασόπουλος, ΔΔασΟικ, σ. 31 επ. και 135-136. Μακρής, ΔασΔικ, σ. 124-131. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 8, αρ. 235.

[21]. Βλ. ΣτΕ 2818/1997 [Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 26(Β), αρ. 114-116. ΣτΕ 805/2016 [Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 26(Β), αρ. 120-128. Παυλάκη, ΠκΔ 1/2016 66].

[22]. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § , αρ. 37 α.

[23]. Για την πορεία του Δασολογίου στις σχετικές δύσβατες περιοχές της έννομης τάξης βλ. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 26(Β), αρ. 88 επ. Τον ίδιο, Ο  δασικός χάρης ως προϋπόθεση του Δασικού Κτηματολογίου, σε ΤιμΤόμ Καλτσίκη, 2016, σ. 165 επ.

[24]. Βλ. Ι. Κέκερη, Σημείωμα σχετικό με τη συμμετοχή δασοπόνου στις προσημάνσεις, σε dasarxeio.com, 12/05/2014.

[25]. Βλ. σχετικά Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 8, αρ. 671, 671α.

[26]. Πρόσφατα ορίστηκαν τα μέλη του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών.

[27].  Βλ. άρθρο 9, παρ. 2, ν. 998/1979.

[28]. Από νομοτεχνική άποψη η επαναλαμβανόμενη προσφυγή στη διαδικασία των εσωτερικών παραπομπών προβάλλει την ύπαρξη ενός δυσπρόσιτου νομικού υλικού, καθιστά την προσφυγή στις συγκεκριμένες διατάξεις προβληματική ακόμη και για νομικούς (που σημαίνει ότι οι μη νομικοί των δασικών υπηρεσιών καλούνται να προσφύγουν σε αυτές και να τις εφαρμόσουν) και, παραπέρα, προκαλεί πολύπτυχους και σοβαρούς προβληματισμούς κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των συγκεκριμένων διατάξεων, διακινδυνεύοντας με τον τρόπο αυτό την ασφάλεια των συναλλαγών και προσβάλλοντας την ασφάλεια δικαίου.

[29]. Η παρ.7 που είχε προστεθεί με την παρ. 2 άρθρ. 1 ν. 3208/2003, ΦΕΚ Α’  303/24.12.2003, καταργήθηκε από το άρθρο 32, παρ.1, ν. 4280/2014, ΦΕΚ Α΄ 159/8.8.2014. Παρατηρείται εισαγωγή και κατάργηση της διατάξεως αυτής και στη συνέχεια αναγωγή της σε κριτηρίου.

[30].  Βλ. ενδεικτικά την εκτεταμένη και σημαντική Απόφαση, του Αναπληρωτή Υπουργού  Περιβάλλοντος και Ενέργειας, δημοσιευμένη (ΦΕΚ Β΄1366/21/04/2017, υπό στοιχεία 153394/919/12.04.2017, με θέμα «Καθορισμός και διαδικασία διόρθωσης πρόδηλων σφαλμάτων στην κατάρτιση και κύρωση των δασικών χαρτών». Βλ. σχετικά dasarxeio.com, 24/4/2017.
Tα «πρόδηλα σφάλματα» εγκαθίστανται μέσω της συγκεκριμένης Αποφάσεως στο πεδίο του Κτηματολογικού Δασικού Δικαίου. Από την ανάγνωση και μόνο της Αποφάσεως δημιουργείται μια πρώτη εντύπωση. Η Εγκύκλιος φαίνεται να νομοθετεί σε πολλά σημεία. Επιβάλλεται  ανάπτυξη των σχετικών ρυθμίσεων.

[31]. Την έκδοση προεδρικού διατάγματος προβλέπει το άρθρο 2, παρ. 1, εδ. α΄ και β΄, ν. 998/1979 (Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 10, αρ. 126 επ.)

[32]. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 10, αρ. 127. Σε αυτά μπορεί, για λόγους ιστορικής ενημερωτικής  συνέχειας , να επισημάνουμε την καταργηθείσα διάταξη του άρθρου 74, παρ. 1, ν. 998/1979, σύμφωνα με την οποία: «Δημόσια χορτολιβαδικά εδάφη, τα οποία δεν περιλαμβάνονται εντός δασών ή δασικών εκτάσεων, ώστε να αποτελούν μετά της δασικής βλαστήσεως ενιαίον σύνολον κατά τα εν άρθρω 3 παρ. 3 προβλεπόμενα, ουδέ κηρύσσονται ένεκα του προστατευτικού αυτών χαρακτήρος ή εξ άλλου λόγου δασωτέα κατά τα εν άρθρω 38 παρ. 1 έως και 3 οριζόμενα, αφού χαρτογραφηθούν, περιέρχονται, εντός πενταετίας από της ενάρξεως της ισχύος του παρόντος νόμου, εις την διαχείρισιν της Γενικής Διευθύνσεως Γεωργικής Αναπτύξεως και διατίθενται προς αγροτικήν ή κτηνοτροφικήν εκμετάλλευσιν κατά τας κειμένας διατάξεις ή παραχωρούνται προς εξυπηρέτησιν των εν κεφαλαίω ΣΤ΄ του παρόντος νόμου αναφερομένων σκοπών». Βλ. σχετικά και τη ΣτΕ 838/2001, (υπό 7 και 9).
Χαρακτηριστική είναι και ιστορική διαδρομή της ΑΠ 1524/2012, κατά την οποία «… από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1 και 3 του από 17/29-11-1936 δ/τος «περί ιδιωτικών δασών» και του άρθρου 1 του νόμου ΑΧΝ/1888 «περί διακρίσεως και οριοθεσίας των δασών», όπως είχε τροποποιηθεί με το ν. ΒΠΛΖ`/1903 και το εκτελεστικό διάταγμα της 11.2/24.3.1889, «περί εκτελέσεως του περί διακρίσεως και οριοθεσίας δασών ν. ΑΧΝ», η οποία περιλήφθηκε ως άρθρο 57 στο νόμο 3077/1924 «περί δασικού κώδικα», και που βασικά δεν απομακρύνεται από τις διατάξεις του άρθρου 3 παρ.1-3 του νόμου 998/1979, προκύπτει, ότι δασική έκταση νοείται εκείνη που καλύπτεται ολικά ή μερικά από άγρια ξυλώδη φυτά οποιωνδήποτε διαστάσεων και ηλικίας, τα οποία προορίζονται για την παραγωγή ξυλείας ή και άλλων προϊόντων. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, επίσης, ότι στην έννοια του δάσους ή της δασικής έκτασης περιλαμβάνονται και οι εντός αυτής οποιασδήποτε φύσης ασκεπείς εκτάσεις, χορτολιβαδικές ή μη, βραχώδεις εξάρσεις και, γενικά, ακάλυπτοι χώροι, καθώς και οι πάνω από τα δάση ή τις δασικές εκτάσεις ασκεπείς κορυφές ή αλπικές ζώνες των βουνών και οι άβατες κλιτύες αυτών…».

[33].  Βλ. σχετικές αναπτύξεις σε Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 10, αρ. 129-130.

[34]. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔ, § 10, αρ. 143.

[35].  ΣτΕ 3853/2005,   (υπό 6). Κατά την ίδια απόφαση (υπό 5) έγινε δεκτό ότι ήταν σύννομη η ακόλουθη πράξη της οικείας δασικής αρχής: «Κηρύσσουμε αναδασωτέα, με σκοπό την προστασία αφ’ ενός για την επαναδημιουργία της χορτολιβαδικής βλαστήσεως που καταστράφηκε από παράνομη εκχέρσωση από 1.8.1987 μέχρι 31.12.1987, αφ’ ετέρου δε για την δημιουργία δασικής βλάστησης για λόγους εξωραϊσμού του τοπίου, την δημόσια χορτολιβαδική έκταση εμβαδού έξι στρεμμάτων και επτακοσίων δέκα έξι τετραγωνικών μέτρων που βρίσκεται στη θέση…».

[36].  Επίσης: ΑΠ 384/2014.

[37].  Επίσης: ΣτΕ 1532/2006, (υπό 18). ΕφΛαρ 700/2003, Δικογραφία 2004 393. Βλ. Παπαστερίου, ΚτημΔασΔικ, § 10, αρ. 43- 46.

[38] Βλ. σχετικά Δ. Παλάσκα, Οικιστικές  πυκνώσεις: μωβ μουντζούρες στους δασικούς χάρτες, σε dasarxeio.com, 14/02/2017.

[39] dasarxeio.com, 02/03/2017.

[40] Το άρθρο 155, παρ. 1 ε ν. 4389/2016 έχει ως εξής: «ε) του ενός (1) μήνα για την έκδοση απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με την οποία καθορίζονται τα κριτήρια προσδιορισμού της οικιστικής πύκνωσης, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 23 του ν. 3889/2010, ως αυτή τροποποιείται με το άρθρο 153, νοείται η ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος νόμου».

[41]. Όλα αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά για την πλήρη κατανόηση τω εισαγομένων ρυθμίσεων. Ωστόσο η ανάπτυξή τους εκφεύγει των ορίων του παρόντος.

[42]. Βλ. προηγούμενη υποσημείωση.

[43].  Δηλαδή χωρίς υπαίτια βραδύτητα (καθυστέρηση). Βλ. Μπαλή, Γεν Αρχ8, § 8, υπό 4: «δηλαδή βραδύτητος οφειλομένης εις υπαιτιότητα του οφείλοντος να ενεργήση». Καράση εν Γεωργιάδη-Σταθόπουλου ΑΚ 190, αρ. 9.

[44] Βλ. ενδεικτικά την Υ.Α. 153394/919/12.04.2017 (Β´ 1366) «Καθορισμός, προσδιορισμός, τρόπος και διαδικασία διόρθωσης πρόδηλων σφαλμάτων στην κατάρτιση και κύρωση των δασικών χαρτών», η οποία περιέχει εννέα (9) περιπτώσεις σφαλμάτων στην κατάρτιση των δασικών χαρτών άμεσα και στην κύρωση αργότερα.. Η πρώτη εντύπωση που δημιουργείται από τη «νομοθετούσα» Υ. Α. είναι μάλλον ότι δεν πρόκειται για «πρόδηλα», αλλά στην κυριολεξία για «σφάλματα» και ότι η υπόδειξη καθενός από αυτά ως «σφάλματος» φανερώνει – όχι μόνο στη θεωρητική του διάσταση –  την ποιότητα και την ποσότητα των ανακριβειών, ελλείψεων και ασαφειών, με τις οποίες είτε πράγματι βαρύνονται οι δασικοί χάρτες είτε είναι δυνατό να βαρύνονται. Έτσι, ο τρόπος ελέγχου και εξασφαλίσεως της ακρίβειας, της πληρότητας και της σαφήνειας των δασικών χαρτών σε κάθε μια από τις προσδιοριζόμενες εννέα περιπτώσεις φανερώνει, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε  λιγότερο τον πολύ χρόνο που χρειαζόμεθα ακόμη και την τεράστια προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί, ώστε να φθάσουμε στο δασολόγιο και από εκεί στο δασικό κτηματολόγιο. Από αυτή την άποψη  η συγκεκριμένη Υ.Α. προσφέρει μια κατά το δυνατόν αντικειμενική εικόνα της υπάρχουσας και των αναμενόμενων πραγματικών και νομικών καταστάσεων. Όλα αυτά υπό τη βασική προϋπόθεση ότι θα κριθεί θετικά η νομιμότητά της, συμπεριλαμβανομένης και της συνταγματικότητάς της.

[45]. Σύμφωνα με τις συγκεκριμένες διατάξεις,  «1. Κατά του περιεχομένου του δασικού χάρτη που αναρτήθηκε επιτρέπεται η υποβολή αντιρρήσεων μέσα σε αποκλειστική προθεσμία εκατόν πέντε (105) ημερών από την ημερομηνία που ορίζεται στην πρόκληση υποβολής αντιρρήσεων της παραγράφου 2 του άρθρου 14 του παρόντος νόμου.

Η προθεσμία αυτή παρατείνεται για είκοσι (20) ημέρες για όσους κατοικούν μόνιμα ή διαμένουν στην αλλοδαπή».

[46]. Βλ. Καράση εν Γεωργιάδη-Σταθόπουλου ΑΚ 190, αρ. 9. Παπαστερίου, ΓενΑρχ2,  § 8, αρ. 29. Απ. Γεωργιάδη, ΓενΑρχ4,  § 5, αρ. 27. Λαδά, ΓενΑρχ, Ι, § 4, αρ. 34-36.

[47]. Τα άρθρα αυτά υπάγονται στο «βαρβαρισμό» των άλλων διατάξεων.

[48]. Για τις παρατηρήσεις στις αντίστοιχες επεμβάσεις στο ν. 998/1979  βλ. Παπαστερίου, ΔΑΣΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΑΠΡ 2017 (I) – Συστηματική παρουσίαση και λίγες παρατηρήσεις,  αρ. 73-85,  σε Dasarxeio.com, 23/04/2017.

* Σημ. dasarxeio.com: Στο πλούσιο συγγραφικό έργο του κ. Δ. Παπαστερίου περιλαμβάνεται και το επίτομο έργο «Δασικό δίκαιο και Εθνικό Κτηματολόγιο» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Σάκκουλα (Αθήνα – Θεσσαλονίκη).


nomiki_epikairotita-001


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 3.05.2017

.