Advertisements

Πόσο «πράσινη» θα είναι η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική;

Του Γιώργου Μπάλια*

agrosΗ προ πολλού αναμενόμενη άρση του αδιεξόδου σχετικά με το μέλλον των γεωργικών επιδοτήσεων φαίνεται σιγά-σιγά να πραγματοποιείται. Μετά από μακροχρόνιες και σκληρές διαπραγματεύσεις, επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία (αρχικά στις 26-6-2013 και στη συνέχεια στις 24-9-2013) μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τις βασικές παραμέτρους της μεταρρύθμισης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) και κυρίως του καθεστώτος των άμεσων ενισχύσεων, που θα τεθεί σε ισχύ από το 2015. Οι παράμετροι αυτές θα επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπιστούν οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την εντατική καλλιέργεια.

Η ανάγκη μιας «πράσινης» ΚΑΠ είχε αναγνωριστεί εδώ και πολύ καιρό, καθώς στοιχεία της βρίσκονται στον Κανονισμό 2078/1992, στην Ατζέντα 2000 και στον Κανονισμό 73/2009. Στον τελευταίο, οι ενισχύσεις που υπάγονται στον Πυλώνα 1 της ΚΑΠ, καταβάλλονται στους αγρότες, εφόσον τηρούνται οι όροι περιβαλλοντικής διαχείρισης μέσω της πολλαπλής συμμόρφωσης (άρθρα 4 και 6 του Κανονισμού).Σ’ αυτά γίνεται λόγος για συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις της νομοθεσίας για την προστασία των πουλιών, των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους και για την ανάγκη να παραμείνει η γεωργική γη σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση.

Ο «οικολογικός συντελεστής»

fraxtesΗ συζήτηση για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις συνεχιζόταν όλα αυτά τα χρόνια, για να λάβει τη μορφή προτάσεων αρχικά στην Ανακοίνωση της Επιτροπής το 2010 «Η ΚΑΠ με χρονικό ορίζοντα το 2020» [COM (2010) 672]. Εκεί γίνεται λόγος «για την ενίσχυση της περιβαλλοντικής διάστασης της ΚΑΠ μέσω ενός «οικολογικού» συντελεστή των άμεσων ενισχύσεων μέσω της στήριξης περιβαλλοντικών μέτρων, που θα εφαρμόζονται σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια.» Έτσι, προτείνεται π.χ. ότι η ικανοποίηση των απαιτήσεων για την προστασία των περιοχών του δικτύου NATURA 2000 αποτελεί την «πράσινη» προϋπόθεση για τη διατήρηση του καθεστώτος των άμεσων ενισχύσεων των παραγωγών.

Αυτή η «πράσινη» διάσταση των άμεσων ενισχύσεων συγκεκριμενοποιείται ακόμη περισσότερο στην τελευταία πρόταση Κανονισμού για τις άμεσες ενισχύσεις το 2011 [COM (2011) 625]. Στο εν λόγω κείμενο αναφέρεται ότι οι γεωργοί δικαιούνται άμεσες ενισχύσεις εφόσον, μεταξύ των άλλων, διαθέτουν περιοχή οικολογικής εστίασης σε ποσοστό τουλάχιστον 7% από το σύνολο της γεωργικής έκτασης. Στην περιοχή οικολογικής εστίασης περιλαμβάνονται ακαλλιέργητες εκτάσεις, ζώνες ανάσχεσης και αναδασωμένες περιοχές.

Η πρόσφατη πολιτική συμφωνία στην οποία αναφερθήκαμε παραπάνω στηρίζεται στην πρόταση Κανονισμού του 2011 με σημαντικές όμως αλλαγές, που κατατείνουν στην απομείωση της περιβαλλοντικής διάστασης της ευρωπαϊκής γεωργίας. Έτσι, η ενιαία βάση ενίσχυσης αντικαθίσταται από το «καθεστώς βασικής ενίσχυσης», το οποίο θα καλύπτει το 70% του συνόλου των ενισχύσεων του πυλώνα 1 του κάθε κράτους μέλους.Το υπόλοιπο 30% θα πρέπει να χρησιμοποιείται για ενισχύσεις που θα συνδέονται με τρεις επωφελείς για το περιβάλλον γεωργικές πρακτικές: τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών, τη διατήρηση μόνιμων βοσκοτόπων και τη διατήρηση του 5% και στη συνέχεια του 7% περιοχών οικολογικής εστίασης.

Μειώνεται η γεωργική βιοποικιλότητα

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην ως άνω πολιτική συμφωνία υπάρχουν σημαντικές αλλαγές σε σχέση με την πρόταση του 2011 αναφορικά με τη διαφοροποίησηfitofraxtes των καλλιεργειών. Συγκεκριμένα, για να λάβει οικονομική ενίσχυση ένας γεωργός θα πρέπει να διαθέτει δύο καλλιέργειες όταν η αρόσιμη γη είναι πάνω από 10 εκτάρια και τουλάχιστον τρεις καλλιέργειες, όταν η αρόσιμη γη είναι πάνω από 30 εκτάρια. Η βασική καλλιέργεια πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 75% της αρόσιμης γης και οι δύο κύριες καλλιέργειες το 95% της αρόσιμης γης. Αντίθετα, στην πρόταση του 2011 οι γεωργοί που δικαιούνται ενίσχυση, πρέπει να έχουν τρεις διαφορετικές καλλιέργειες στην αρόσιμη γη τους, όταν αυτή καλύπτει περισσότερα από 3 εκτάρια.

Η πλήρης μορφή των μεταρρυθμίσεων στις οποίες αναφερθήκαμε, δεν υπάρχει ακόμη. Αναμένουμε, λοιπόν, την οριστικοποίησή τους και την αποσαφήνιση όλων των ρυθμίσεων για να γίνει μια σφαιρική αξιολόγηση. Το ερώτημα κατά πόσο οι προτεινόμενες ρυθμίσεις θα ανατρέψουν την προϊούσα απομείωση της γεωργικής βιοποικιλότητας, την οποία παρατηρούμε τα τελευταία 30 χρόνια, μένει ακόμη να αποδειχθεί. Ωστόσο, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για τους οποίους πρέπει να είμαστε αρκετά επιφυλακτικοί σχετικά με την προωθούμενη «οικολογικοποίηση» της γεωργίας στην Ευρώπη.

Ειδικότερα, αρκετές από τις προτάσεις για το «πρασίνισμα» της ΚΑΠ δεν λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες προστασίας των απειλούμενων οικοτόπων και ειδών. Η προϋπόθεση που τέθηκε για την καταβολή ενισχύσεων ότι δηλαδή χρειάζεται να έχει καθοριστεί περιοχή οικολογικής εστίασης σε ποσοστό 5% για όλες ανεξαιρέτως τις καλλιεργούμενες γαίες, ανεξάρτητα από το μέγεθος και την περιβαλλοντική σημασία των φυσικών τους χαρακτηριστικών, είναι άκαμπτη και παραβλέπει την ανάγκη για δημιουργία ή την αποκατάσταση τόπων υψηλής οικολογικής αξίας, ώστε να υπάρξει διατήρηση, αποκατάσταση ή και βελτίωση της άγριας ζωής. Περαιτέρω, η παρεχόμενη από τη νομοθεσία δυνατότητα καλλιέργειας γενετικά τροποποιημένων οργανισμών κοντά σε περιοχές οικολογικής εστίασης θέτει σε κίνδυνο οποιαδήποτε ωφελήματα προκύψουν από την προωθούμενη πολιτική.

Εάν θα επιχειρούσαμε μια πρώτη αξιολόγηση των προτεινόμενων πολιτικών για μια «πράσινη» ΚΑΠ, θα εντοπίζαμε τον αποσπασματικό, κυρίως, χαρακτήρα τους. Ειδικότερα, πρόκειται για πρόχειρες εμβαλωματικές λύσεις, οι οποίες δεν μπορούν να δώσουν απάντηση στην εντεινόμενη ελάττωση της γεωργικής βιοποικιλότητας. Να σημειωθεί ότι μεταξύ των ετών 1970 και 2010, οι πληθυσμοί των πουλιών στις γεωργικές εκτάσεις έχουν μειωθεί κατά 50%, ενώ οι πληθυσμοί των πουλιών των δασικών περιοχών μειώθηκαν σε ποσοστό 14%. Μόνο από το 2000 και εντεύθεν οι πληθυσμοί των πουλιών αναπαραγωγής που βρίσκονται σε γεωργικές εκτάσεις μειώθηκαν κατά 14%. Οι κίνδυνοι, λοιπόν, της γεωργικής βιοποικιλότητας είναι πραγματικοί και, κυρίως, πολύ σοβαροί και δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τις ρυθμίσεις που προβλέπονται στις συμφωνίες των Βρυξελλών τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο του 2013.

Αναιμική η ελληνική παρουσία

Από την άλλη πλευρά, η συνεχιζόμενη επέκταση της χρηματοδότησης για τον Πυλώνα 2 (αγροτική ανάπτυξη) βρίσκεται προς τη σωστή κατεύθυνση. Μεταξύ των έξι προτεραιοτήτων που θέτει η συγκεκριμένη πολιτική, είναι η ενίσχυση και μεταφορά γνώσης, η βιώσιμη διαχείριση των δασών, η αποκατάσταση, η διατήρηση και η βελτίωση των οικοσυστημάτων, καθώς και η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και η καταπολέμηση της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές. Στα πλαίσια αυτά τα κράτη μέλη πρέπει να ξοδεύουν τουλάχιστον το 30% της χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τον Πυλώνα 2 και το 5% από το πρόγραμμα LEADER για την υλοποίηση μέτρων που σχετίζονται με τη διαχείριση της γεωργικής γης και τον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής.

Τέλος, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι σε όλες τις μέχρι τώρα συζητήσεις για τη νέα ΚΑΠ και ιδίως για το περιβαλλοντικό σκέλος της η παρουσία της Ελλάδας ήταν αναιμική έως ανύπαρκτη. Δεν κατέθεσε καμία συγκεκριμένη πρόταση και περιορίστηκε να ακολουθεί τους ισχυρούς της Ένωσης για τους οποίους το «πρασίνισμα» της ΚΑΠ πρέπει να γίνεται σε μικρές δόσεις, ώστε να μη θιγούν τα συμφέροντα των μεγάλων παραγωγών εντατικών καλλιεργειών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. Οι συντηρητικές δυνάμεις της Ευρώπης δεν μπορούν (και δεν θέλουν) να προωθήσουν και να υλοποιήσουν μια «πράσινη» ΚΑΠ γιατί είναι δέσμιες της πολιτικής τους, που στοχεύει στη διατήρηση του υπάρχοντος μοντέλου εντατικής καλλιέργειας με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.

Η «πράσινη» λοιπόν ΚΑΠ θα πρέπει να αποτελέσει το σημείο συνάντησης των δυνάμεων της αριστεράς και της οικολογίας, καθώς και των αυτόνομων κινημάτων των ευρωπαίων αγροτών, ώστε να προσλάβει τα στοιχεία που θα την καταστήσουν πραγματικά πράσινη: την ποιοτική γεωργία, την τοπική διάσταση της παραγωγής και κατανάλωσης και την οργανική σύνδεση των τοπικών γεωργικών πρακτικών με τοπικές δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κλιματική αλλαγή.

* Ο Γιώργος Μπάλιας διδάσκει πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.

Πηγή: Η ΕΠΟΧΗ

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΠεριβάλλον

Tags: , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: