 |
Παναγιώτης Γαλάνης, Δικηγόρος Περιβαλλοντικού – Πολεοδομικού Δικαίου, Διδάκτωρ Νομικής ΕΚΠΑ, Εμπειρογνώμων Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης, Μεταδιδάκτωρ Δικ. Περιβάλλοντος info@pgalanislaw.gr , www.pgalanislaw.gr |
Η σχολιαζόμενη απόφαση του ΣτΕ εμπίπτει στο τμήμα της προστασίας των υδατορεμάτων (ρεμάτων).
Ειδικώς ως προς την Πικροδάφνη, όπως προκύπτει από το ιστορικό της υπόθεσης και τις ενέργειες του Δικαστηρίου και της Διοίκησης, λόγω της απόφασης του Δικαστηρίου ΣτΕ 1242/2008, η οποία ακύρωσε την παράλειψη της Διοίκησης να προβεί στην οριοθέτηση του ρέματος στο σύνολό του με την έκδοση προεδρικού διατάγματος, η οριοθέτηση του ρέματος προηγήθηκε της περιβαλλοντικής αδειοδότησης των έργων διευθέτησης, εφόσον το σχέδιο διατάγματος της οριοθέτησης συνοδευόμενο από τη μελέτη οριοθέτησης και τα διαγράμματα της οριοθέτησης, περιήλθε στο Δικαστήριο προς επεξεργασία την 1.11.2021. Η δε προσβαλλόμενη ΑΕΠΟ, η οποία στηρίζεται σε ΜΓΙΕ η οποία, όπως προκύπτει από το περιεχόμενό της, ερείδεται στην ως άνω πρόταση οριοθέτησης και συνοδεύεται από τα διαγράμματα αυτής, εκδόθηκε στις 31.12.2021, ήτοι μετά την περιέλευση του σχεδίου διατάγματος της οριοθέτησης στο Δικαστήριο.
Με τη ΣτΕ 2313/2020 είχε κριθεί παράνομη αδειοδότηση έργου ανάπλασης του ρέματος Πικροδάφνης, επειδή δεν έλαβε χώρα συνολική του οριοθέτηση. Με την αίτηση ακυρώσεως προβάλλεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει, διότι εγκρίνει έργα διευθέτησης του ρέματος χωρίς να έχει προηγηθεί η οριοθέτηση του ρέματος στο σύνολό του ή πρόταση για την οριοθέτησή του στο σύνολο αυτού.
Είχε προηγηθεί το υπ’ αριθμ. 149/2020 ΠΕ του ΣτΕ, το οποίο αφορά την επεξεργασία σχεδίου ΠΔ για την επικύρωση του καθορισμού οριογραμμής ρέματος Πικροδάφνης από την οδό Σαρανταπόρου του Δήμου Ηλιούπολης έως την εκβολή του, στην περιοχή των Δήμων Ηλιούπολης, Αγ. Δημητρίου, Αλίμου, Παλαιού Φαλήρου[1].
Η υπόθεση άρχισε κατόπιν αίτησης φορέων και πολιτών, για την ακύρωση της υπό Α.Π. 81299/5913/ 9.11.2016 απόφασης του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής «Έγκριση των Περιβαλλοντικών όρων του έργου “Ανάπλαση ρέματος Πικροδάφνης από Λ. Βουλιαγμένης έως εκβολή”». Η ως άνω απόφαση προέβλεπε τη δόμηση στο ρέμα (πέτρες τυλιγμένες με συρματόπλεγμα), σχεδόν σε όλο το μήκος του από τη λ. Βουλιαγμένης μέχρι το ΕΔΕΜ[2].
Γενικά περί της προστασίας των ρεμάτων
Στην Ελλάδα υπάρχουν 40 κύρια ποτάμια, 6 εκ των οποίων είναι διασυνοριακά.
Τα φυσικά ρέματα μπορούν να χωριστούν σε εφήμερα ρέματα (μόνο κατά τη διάρκεια βροχόπτωσης), χειμάρρους (εποχική ροή και ανά περιόδους ορμητικά νερά) και σε ποταμούς (εμφανίζουν πάντα ροή, αλλά με σημαντικές διακυμάνσεις εντός του έτους)[3]. Στοιχεία του ρέματος είναι: η κοίτη του, η βαθιά γραμμή/άξονας, η όχθη του. Για το αν μια πτύχωση είναι ρέμα, κρίσιμο κριτήριο είναι η ύπαρξη λεκάνης απορροής[4].
Κατά το άρθρ. 1 Ν. 4258/2014:
- Υδατορέματα ή υδατορεύματα ή ρέματα (μη πλεύσιμοι ποταμοί, χείμμαροι, ρέματα και ρυάκια): οι φυσικές ή διευθετημένες διαμορφώσεις της επιφάνειας του εδάφους που είναι κύριοι αποδέκτες των υδάτων της επιφανειακής απορροής και διασφαλίζουν τη διόδευσή τους προς άλλους υδάτινους αποδέκτες σε χαμηλότερες στάθμες. Στην έννοια του υδατορέματος δεν περιλαμβάνονται τα εγγειοβελτιωτικά έργα, όπως αρδευτικές και αποστραγγιστικές τάφροι.
- Μικρά υδατορέματα (επιφανειακές πτυχώσεις απορροής): οι επιφανειακές πτυχώσεις του εδάφους που είναι αποδέκτες των υδάτων της επιφανειακής απορροής, με έκταση λεκάνης απορροής μικρότερης ή ίσης του 1,0 τχ, όταν βρίσκονται εκτός ορίων οικισμών ή σχεδίων πόλεως ή μικρότερης ή ίσης των 0,50 τ.χ. όταν βρίσκονται εντός ορίων οικισμών ή σχεδίων πόλεως. Ως σημείο έναρξης της μέτρησης της λεκάνης απορροής ορίζεται κάθε σημείο της βαθιάς γραμμής της επιφανειακής πτύχωσης.
Η νομολογία έχει ορίσει τα υπό διάφορες ονομασίες ρεύματα «ουσιώδες στοιχείο του υπό του άρθρου 24 του Συντάγματος προστατευόμενου φυσικού περιβάλλοντος, και μάλιστα της γεωμορφολογίας του διά των οποίων συντελείται κυρίως η απορροή προς τη θάλασσα των πλεοναζόντων υδάτων της ξηράς. Εκτός, όμως, από αυτή τη λειτουργία, τα ρεύματα αποτελούν, επίσης, φυσικούς αεραγωγούς, μαζί δε με τη χλωρίδα και πανίδα τους είναι οικοσυστήματα με ιδιαίτερο μικροκλίμα που συμβάλλουν πολλαπλώς στην ισορροπία του περιβάλλοντος». Ρέματα είναι οι πτυχώσεις της επιφάνειας της γης με τις οποίες συντελείται η απορροή προς τη θάλασσα των πλεοναζόντων υδάτων[5].
Στο κράτος επιβάλλεται συνταγματική υποχρέωση να διατηρεί τα πάσης φύσεως υπορρεύματα στην φυσική τους κατάσταση προς διασφάλιση της λειτουργίας τους ως οικοσυστημάτων, επιτρέπεται δε μόνον η εκτέλεση των απολύτως αναγκαίων τεχνικών έργων διευθέτησης της κοίτης και των πρανών τους προς διασφάλιση της ελεύθερης ροής των υδάτων, αποκλειόμενης κάθε αλλοίωσης της φυσικής τους κατάστασης με επίχωση ή κάλυψη της κοίτης τους ή τεχνική επέμβαση στα σημεία διακλάδωσής τους[6].
Η ένταξη σε πολεοδομική ρύθμιση είναι επιτρεπτή μόνο όταν τούτο επιβάλλουν οι ανάγκες ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού και μόνο εφόσον διασφαλίζεται η επιτέλεση της φυσικής τους λειτουργίας. Πρωταρχικός όρος για την ένταξη των ρεμάτων σε πολεοδομική ρύθμιση είναι η προηγούμενη αποτύπωσή τους και ο καθορισμός της οριογραμμής τους[7].
Α) Η απόφαση ΣτΕ 2313/2020: θέτοντας τις βάσεις προστασίας των ρεμάτων
Οριοθέτηση ρεμάτων
Σκοπός της οριοθέτησης είναι η αποτύπωση της φυσικής κοίτης του μη πλεύσιμου ποταμού ή του ρέματος, λαμβανομένου υπόψη του χαρακτήρα του αφενός ως υδρογεωλογικού στοιχείου και αφετέρου ως οικοσυστήματος[8] και, επομένως, η αποτύπωση αυτή δεν στηρίζεται μόνο στην πραγματική κατάσταση της κοίτης, η οποία ενδεχομένως έχει διαμορφωθεί και κατόπιν αυθαιρέτων επιχώσεων ή άλλων ανθρωπίνων επεμβάσεων.
Η οριοθέτηση γίνεται στα μη μικρά ρέματα.
Στόχος του Ν. 4258/2014 είναι η διαφύλαξη της φυσικής μορφής.
Επίσης, η οριοθέτηση πρέπει να γίνεται (α) κατόπιν ειδικής μελέτης, υδρογεωλογικής και υδραυλικής, η οποία να λαμβάνει ιδιαιτέρως υπόψη και τη λειτουργία του ρέματος ως οικοσυστήματος, (β) επί τοπογραφικού και υψομετρικού διαγράμματος υπό κατάλληλη κλίμακα, δηλαδή υπό κλίμακα πρόσφορη και για τον περαιτέρω τυχόν πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής. Προκειμένου δε να είναι εφικτός ο έλεγχος της νομιμότητας της οριοθέτησης αυτής, απαιτείται η σύνταξη συνοπτικής επεξηγηματικής τεχνικής έκθεσης, στην οποία να εκτίθενται αφ΄ ενός μεν οι λόγοι για τους οποίους χαράχθηκε η οριογραμμή και αφ΄ ετέρου εάν αυτή εξυπηρετεί την επιπλέον λειτουργία του ρέματος ως οικοσυστήματος.
Η οριοθέτηση γίνεται καταρχήν για το σύνολο του υδατορέματος. Κατ΄ εξαίρεση είναι επιτρεπτή τμηματική οριοθέτηση εφόσον τούτο δικαιολογείται για ειδικούς λόγους, όπως όταν το υπόλοιπο τμήμα του ρέματος έχει ήδη ενταχθεί σε ρυμοτομικό σχέδιο, και εφόσον στις οικείες μελέτες έχουν ληφθεί υπόψη στοιχεία που αφορούν το σύνολο του ρέματος[9].
Η απόφαση 2313/2020 κρίνει ότι ο σχετικός λόγος ακύρωσης περί έλλειψης συνολικής οριοθέτησης προβάλλεται βασίμως. Τούτο δε διότι, το Δικαστήριο, με την 1242/2008 απόφασή του, είχε επιβάλει στη Διοίκηση την υποχρέωση να προχωρήσει σε, τεκμηριωμένη με τα κατά νόμο αναγκαία στοιχεία και μελέτες, οριοθέτηση του ρέματος της Πικροδάφνης στο σύνολό του προκειμένου να διασφαλισθεί η ακώλυτη λειτουργία του ως οικοσυστήματος. Η συνολική αυτή οριοθέτηση συνιστά, επομένως, προϋπόθεση για την εκτέλεση οποιωνδήποτε έργων επί του ρέματος, όπως τα επίδικα έργα διευθέτησης. Συνεπώς, η κρινόμενη αίτηση ακυρώσεως πρέπει να γίνει δεκτή και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.
Αυτή η νομολογία εφαρμόζει στο ακέραιο όσα ειπώθηκαν ως άνω περί της οριοθέτησης των ρεμάτων. Στην απόφαση αναδεικνύεται η οικολογική διάσταση των ρεμάτων, αφού αναφέρεται η «ακώλυτη λειτουργία του σχετικού οικοσυστήματος» ως εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την πραγματοποίηση οιουδήποτε έργου (διασταλτική ερμηνεία). Το δίκαιο των ρεμάτων συνιστά έναν κλάδο του δικαίου περιβάλλοντος, όπου η περιβαλλοντική προστασία είναι απόλυτη και ανεξαίρετη, μη γνωρίζουσα πολλές εξαιρέσεις.
Διοικητικές υποχρεώσεις, ιδίως η κατεδάφιση αυθαιρέτων
Το διατακτικό της απόφασης δεν σταματά στο σημείο εκείνο. Αντίθετα, επεκτείνεται, κρίνοντας ότι ενόψει του προεκτεθέντος ιστορικού της υπόθεσης η Διοίκηση:
Α) Οφείλει, εντός τετραμήνου από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, να αποστείλει στο Δικαστήριο προεδρικό διάταγμα για την οριοθέτηση του ρέματος στο σύνολό του. Για τη διαδικασία οριοθέτησης διαλαμβάνει ο Ν. 4258/2014, όπως ισχύει. Επίσης, βλ. πιο πάνω για τη νομική φύση της πράξης οριοθέτησης.
Β) Οφείλει, περαιτέρω, να λάβει, αμελλητί, όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του ρέματος και, ιδίως, να απαγορεύσει την έκδοση οικοδομικών αδειών και την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών σε γήπεδα εντός των οριογραμμών του ρέματος, όπως αυτές έχουν ήδη αποτυπωθεί χωρίς την κατασκευή έργων διευθέτησης, ή σε γήπεδα που ευρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με αυτές. Οι διοικητικές αυτές υποχρεώσεις αναφέρονται στη δομική δραστηριότητα του ρέματος.
Γ) Οφείλει ακόμη να προχωρήσει, αμελλητί, στην καταγραφή των αυθαιρέτων κτισμάτων εντός των οριογραμμών του ρέματος, όπως αυτές έχουν ήδη αποτυπωθεί χωρίς την κατασκευή έργων διευθέτησης, και να απαγορεύσει, ως προς αυτά, την έναρξη ή συνέχιση διαδικασιών αναστολής κατεδάφισης ή εξαίρεσης από την κατεδάφιση. Εάν δε το ανωτέρω προεδρικό διάταγμα δεν αποσταλεί στο Δικαστήριο έως το πέρας της ως άνω προθεσμίας, το Δικαστήριο θα προχωρήσει αμέσως σε εξέταση και οριστική απόφανση επί της εκκρεμούς αιτήσεως συμμορφώσεως προς την 1242/2008 απόφαση. Αυτή η περίπτωση αναλύεται κάτωθι ξεχωριστά.
Περί των αυθαιρέτων σε ζώνη ρέματος
Απαγορεύεται η δόμηση σε ζώνη ρέματος, γιατί αποτελεί ζώνη που ανήκει στο Δημόσιο. Στο άρθρο 349 του ΚΒΠΝ (άρθρο 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού), προβλέπεται ότι στα ρέματα, των οποίων οι οριογραμμές δεν έχουν καθορισθεί, η δόμηση επιτρέπεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 20 μ. από την οριογραμμή, που ορίζεται προσωρινά από την πολεοδομική υπηρεσία[10].
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού, όπως ίσχυε τον χρόνο της υπόθεσης, επιτρεπόταν ο καθορισμός, με πράξη της πολεοδομικής υπηρεσίας, κατόπιν αιτήσεως ιδιοκτήτη παραρεμάτιου ακινήτου, εν όψει της έκδοσης οικοδομικής αδείας, προσωρινής οριογραμμής σε τμήμα ρέματος, προκειμένου να επιτραπεί η δόμηση σε ορισμένη απόσταση από αυτήν. Όπως, όμως, έχει κριθεί (βλ. ΣτΕ 899/2011 7μ., καθώς και 1407/2011, 572-3/2012 7μ., 3717/2013, 4292/2014), από το άρθρο 26 του ν. 1577/1985, δεν παρεχόταν ειδική εξουσιοδότηση για τη θέσπιση της προβλεπόμενης με τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού δυνατότητας καθορισμού προσωρινής οριογραμμής ρέματος και δόμησης σε ορισμένη απόσταση από αυτήν, που συνιστά απόκλιση από τις ρυθμίσεις για την οριοθέτηση των ρεμάτων, οι οποίες εισάγονται με το άρθρο 6 του Ν. 880/1979 και οι οποίες είναι σύμφωνες προς τον κανόνα της προστασίας των υδατορεμάτων, ως στοιχείων του περιβάλλοντος, ο οποίος απορρέει από τις επιταγές του άρθρου 24 του Συντάγματος, κατά τα προεκτεθέντα[11].
Η απόφαση του ΣτΕ 2313/2020 προσφέρει ορισμένες καινοτόμες θεωρήσεις στο δίκαιο προστασίας των (υδατο)ρεμάτων:
- Δεικνύει χαρακτηριστικά το οικολογικό του πρόσημο και όχι τον ανθρωποκεντρισμό[12]
- Αποτελεί δείγμα εφαρμογής του Ν. 4495/2017 και του Κτηριοδομικού Κανονισμού
- Τάσσει σαφείς υποχρεώσεις στη Διοίκηση, κατευθύνοντας την «περιβαλλοντική» της δράση προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις
- Αποτελεί την απόληξη ενός δικαστικού αγώνα μετά από αρκετές αναβολές της δίκης και μεσούσης της διοικητικής έλλειψης συμμόρφωσης
Σε κάθε περίπτωση, αντικρίζεται θετικά και παρέχει χρήσιμα νομολογιακά πορίσματα.
Β) Η νεότερη ΣτΕ 2276/2023: υλοποιώντας τις δεσμεύσεις προστασίας των ρεμάτων, υπό τον οριακό ακυρωτικό έλεγχο του Δικαστηρίου
Με τη ΣτΕ 2313/2020 είχαν ταχθεί συγκεκριμένες υποχρεώσεις σε μελετητές και τη Διοίκηση. Αυτή αφορούσε τον εντοπισμό όλων των κατασκευών εντός ή πλησίον των οριογραμμών του ρέματος, ώστε η οριοθέτηση του ρέματος να μην ρυμουλκηθεί από πραγματικές και δη παράνομες καταστάσεις αλλά η οριοθέτηση και τα έργα διευθέτησης να μελετηθούν με προέχοντα στόχο την αποκατάσταση της φυσικής ροής του ρέματος, την αντιμετώπιση των πλημμυρικών κινδύνων και τη διασφάλιση του εναπομείναντος φυσικού περιβάλλοντος.
Στη νεότερη απόφαση ΣτΕ 2276/2023, η προσβαλλομένη ΑΕΠΟ έχει ως αντικείμενο την περιβαλλοντική έγκριση των έργων διευθέτησης του ρέματος η δε τροποποίηση των ρυμοτομικών σχεδίων, οικοδομικά τετράγωνα και κοινόχρηστοι χώροι των οποίων καταλαμβάνονται από τις οριογραμμές αυτού, δεν συνιστά αναγκαίο περιεχόμενο της εν λόγω πράξης.
Σε κάθε περίπτωση, τόσο η συμπληρωματική ΜΠΕ όσο και η μελέτη οριοθέτησης του ρέματος καταγράφουν και αποτυπώνουν, κατά τα ήδη εκτεθέντα, όλα τα οικοδομικά τετράγωνα και κοινόχρηστους χώρους που καταλαμβάνονται από τις οριογραμμές του ρέματος, το δε Π.Ε. 17/2022 του σχεδίου διατάγματος της οριοθέτησης περιλαμβάνει παρατήρηση ότι η Διοίκηση οφείλει μετά τον καθορισμό των οριογραμμών να προχωρήσει τάχιστα στην τροποποίηση των ρυμοτομικών σχεδίων εκατέρωθεν των οριογραμμών του ρέματος, όπου αυτή απαιτείται. Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Η σχέση οριοθέτησης ρέματος και περιβαλλοντικής αδειοδότησης
Η διαδικασία οριοθέτησης ρεμάτων δεν υπάγεται σε καθεστώς περιβαλλοντικής αδειοδότησης του Ν. 4014/2011. Εκπονείται περιβαλλοντική έκθεση που διαφοροποιείται αναλόγως της ύπαρξης έργων. Η έκθεση αυτή εμπεριέχει στοιχεία π.χ. για την πανίδα, χλωρίδα, τις προστατευόμενες περιοχές. Γίνεται αναφορά αν το ρέμα έχει χαρακτηριστεί ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, αν υπάγεται σε πολεοδομικές ρυθμίσεις, αν έχει εγκαταστάσεις τεχνικής υποδομής και αν δέχεται πιέσεις από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις[13]. Δεν ισχύουν τα ως άνω, όταν υπάρχουν έργα. Αναφορικά με τη διαδικασία Οριοθέτησης υδατορέματος σε περίπτωση έργων διευθέτησης επ΄ αυτού, ισχύουν τα ακόλουθα: Σε περίπτωση που από την υδραυλική μελέτη του φακέλου της οριοθέτησης, προβλέπονται έργα διευθέτησης/ αντιπλημμυρικά έργα[14], τα οποία κατατάσσονται στην Α΄ κατηγορία έργων, σύμφωνα με την 1958/13.1.2012 απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπως εκάστοτε ισχύει, τότε για την έγκριση της υδραυλικής μελέτης απαιτείται η τήρηση της διαδικασίας έγκρισης των περιβαλλοντικών όρων των έργων αυτών από την αρμόδια για την περιβαλλοντική αδειοδότηση υπηρεσία, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις του Ν. 4014/2011. Στη σχετική ΜΠΕ των έργων διευθέτησης περιλαμβάνει επιπλέον την πρόταση οριοθέτησης για τον καθορισμό των οριογραμμών του υδατορέμματος, καθώς και συνοπτική έκθεση του φακέλου οριοθέτησης. πριν την εκτέλεση τεχνικών έργων πλησίον υδατορέματος απαιτείται ο καθορισμός των οριογραμμών του (οριοθέτηση), σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου. Μετά την έκδοση της ΑΕΠΟ ολοκληρώνεται η διαδικασία οριοθέτησης του υδατορέματος, σύμφωνα με τα εδάφια 2 και 3 της παρ. Α΄ του παρόντος άρθρου. Αν πρόκειται για έργο Β’ κατηγορίας της 1958/13.1.2012 απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπως εκάστοτε ισχύει, τότε για την έγκριση της υδραυλικής μελέτης απαιτείται η τήρηση διαδικασίας υπαγωγής στις προβλεπόμενες στο άρθρο 8 του N. 4014/2011 Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) για την κατηγορία των έργων αυτών. Το άρθρο 4 ορίζει τις εξαιρέσεις από την οριοθέτηση, όπως περιγράφηκε ως άνω. Έτσι, δεν απαιτείται οριοθέτηση των υδατορεμάτων, λ.χ. για την εκτέλεση των πάσης φύσεως εργασιών άρσης προσχώσεων, εξαιρουμένων των αμμοληψιών, καθαρισμού κοίτης, συντήρησης και αποκατάστασης, καθώς και επισκευής υφισταμένων αντιπλημμυρικών έργων, για την εκτέλεση εργασιών καθαίρεσης αυθαιρέτων κατασκευών, για την κατασκευή φραγμάτων ταμίευσης υδάτων κλπ. Πρέπει τα εκάστοτε έργα να επηρεάζονται από την οριοθέτηση του ρέματος, η δε κατασκευή τους να επιτρέπεται ύστερα από τήρηση της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης[15]. Τέλος, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι η AΕΠΟ πάσχει, όταν εγκρίνει έργα διευθέτησης του ρέματος χωρίς να έχει προηγηθεί η οριοθέτηση αυτού στο σύνολό του ή πρόταση για την οριοθέτησή του στο σύνολο αυτού[16].
Όπως έχει κριθεί από το Δικαστήριο οι διατάξεις του Κεφ. Β’ του άρθρου 3 του Ν. 4258/2014, οι οποίες προβλέπουν ότι δεν απαιτείται η έκδοση πράξης οριοθέτησης για τον καθορισμό των οριογραμμών ρέματος πριν από την έγκριση περιβαλλοντικών όρων έργων διευθέτησης ή και αντιπλημμυρικών έργων επί του ρέματος, δεν αντίκεινται στο άρθρο 24 του Συντάγματος, δοθέντος ότι, όπως προβλέπεται στις διατάξεις αυτές, η οικεία ΜΠΕ των έργων περιλαμβάνει την πρόταση οριοθέτησης για τον καθορισμό των οριογραμμών του επηρεαζόμενου ρέματος και, συνεπώς, οι μελέτες και οι ΑΕΠΟ των τεχνικών αυτών έργων, οι παραδοχές, οι προτάσεις και οι όροι αυτών, διαμορφώνονται ενόψει της ύπαρξης του ρέματος, όπως αυτή προκύπτει από τα νόμιμα στοιχεία οριοθέτησής του, κατά την ειδική δε πρόβλεψη του νόμου ο καθορισμός των οριογραμμών του ρέματος, η έκδοση δηλαδή της σχετικής διοικητικής πράξης, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να προηγηθεί της εκτελέσεως των έργων. Μάλιστα, το Δικαστήριο παραθέτει και την Οδηγία 2011/92 που καταλείπει – υπό προϋποθέσεις στα κράτη μέλη να δημιουργούν τους όρους δυνάμει των οποίων εντάσσουν ή δύνανται να εξαιρέσουν έργα του παραρτήματος II της Οδηγίας από την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων των άρθρων 5 έως 10 της ίδιας Οδηγίας.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το έργο υπεβλήθη σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά τις διατάξεις της ως άνω κοινοτικής και οικείας εθνικής νομοθεσίας. Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
Η πληρότητα της ΜΠΕ βάσει των επιμέρους μελετών της
Το Δικαστήριο διενεργώντας έλεγχο νομιμότητας διαπιστώνει, χωρίς ασφαλώς να υπεισέλθει στα περιβαλλοντικά και λοιπά χαρακτηριστικά των τεχνικών μελετών ότι οι μελέτες του επίδικου έργου:
- Είναι επαρκείς διότι αξιολογούν τους κινδύνους από τις πλημμύρες: Προβαίνουν, βάσει Υδρολογικής και Υδραυλικής Μελέτης, στον εντοπισμό των πλημμυρικών κινδύνων, οι οποίοι είναι υπαρκτοί με πρόσφατο παράδειγμα στις 22.2.2013, και σε μία στάθμιση των πλημμυρικών αυτών κινδύνων που οφείλονται στην κακή κατάσταση της κοίτης και στη διάβρωση των πρανών του ρέματος εξαιτίας των ανθρωπογενών επεμβάσεων, με την επιλεγείσα επέμβαση στο φυσικό περιβάλλον του ρέματος, η οποία καταστρέφει μεν υφιστάμενη βλάστηση αλλά και δημιουργεί νέα με τη αναφύτευση των πρανών.
- Περιγράφουν επαρκώς τις ενδεχόμενες επιπτώσεις: Στη ΜΠΕ περιγράφονται αναλυτικώς η υφιστάμενη κατάσταση της χλωρίδας και πανίδας της περιοχής επέμβασης και οι επιπτώσεις του έργου στο φυσικό περιβάλλον, τόσο κατά τη φάση κατασκευής αυτού όσο και κατά τη λειτουργία του.
- Ειδικώς ως προς την ορνιθοπανίδα καταγράφονται τα είδη που διαβιούν, τρέφονται, αναπαράγονται ή επισκέπτονται το ρέμα κατά τη μετανάστευσή τους και εντοπίζονται οι συνέπειες του έργου τόσο κατά τη φάση κατασκευής όσο και κατά τη φάση λειτουργίας του.
- Εξετάζονται εναλλακτικές λύσεις και η μηδενική λύση: Περαιτέρω, η ΜΠΕ περιλαμβάνει αναλυτική παρουσίαση έξι (6) εναλλακτικών λύσεων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και η μηδενική, ήτοι η μη εκτέλεση έργων διευθέτησης, καθώς και η ανάκτηση της ιστορικής κοίτης του ρέματος. Κάθε λύση παρουσιάζεται ως προς τα προτεινόμενα έργα διευθέτησης (πλην της μηδενικής) και αξιολογείται ως προς την αποτελεσματικότητά της στην αποκατάσταση της φυσικής λειτουργίας του ρέματος και τις επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο, εφαρμόζοντας πάγια νομολογία του, κρίνει ότι περιεχόμενο της ΜΠΕ είναι επαρκές κατά την κοινοτική και εθνική νομοθεσία και οι περί του αντιθέτου λόγοι ακυρώσεως πρέπει να απορριφθούν.
————
[1] ΣτΕ ΠΕ 149/2020.
[2] Πηγή από τον τύπο: https://www.ilioupoligiaolous.gr/kinisi-politon-ilioypolis-ki-p-i-apofasi-ste-2313-2020-perilipsi-apofasis-gia-tin-pikrodafni-.
[3] Μ. Μπάκαβου, Φ. Φωτόπουλος, ό.π., 26.
[4] Βλ. και ΣτΕ 1151/2007, 1953/2007.
[5] ΣτΕ 1127/2011, 1151/2007 κλπ.
[6] Γαλάνης Π., Σύγχρονες προσεγγίσεις στο Δίκαιο του Περιβάλλοντος, 2020, σελ. 98 επ. (παράρτημα βιβλίου στο https://www.pgalanislaw.gr/ ).
[7] Εκτενέστερα για τη σχέση περιβάλλοντος και πολεοδομικού σχεδιασμού, Γαλάνης Π., Τo συνταγματικό πλαίσιο του Χωροταξικού και Πολεοδομικού Σχεδιασμού: περιβαλλοντική προστασία, θεμελιώδεις αρχές σχεδιασμού και χρηστή διοίκηση, σύγχρονη νομολογιακή εφαρμογή, ΠερΔικ 4/2020.
[8] ΣτΕ 3197/2015, 1151/2007, 1644/2006, 2873/2004 κλπ.
[9] ΣτΕ 1407/2011 Τμ. Ε΄
[10] ΣτΕ 1358/2010.
[11] Βλ. και ΣτΕ 899/2011.
[12] Βλ. αντίστοιχη μελέτη μου εδώ, Γαλάνης Π., Προστασία των υδάτων κατά το ισχύον εθνικό νομικό πλαίσιο: Σύνταγμα και Ν. 3199/2003, https://dasarxeio.com/2021/01/04/91168/ .
[13] Μ. Μπάκαβου, Φ. Φωτόπουλος, Περί ρεμάτων, εκδ. Νομ. Βιβλιοθήκη, 2019, 52.
[14] Βλ. συναφώς ΣτΕ 900/2023.
[15] ΣτΕ 2795/2017.
[16] ΣτΕ 2313/2020.
Categories: Απόψεις, Νομοθεσία, Υδατικοί πόροι