Advertisements

Προστασία και ανάδειξη του Εθνικού Κήπου

Athens-1870_Stadio_Hrodou-Attikou_Ilisos

Ο Εθνικός Κήπος στα δεξιά με την οδό Ηρώδου Αττικού
και το Αμαλίειο ορφανοτροφείο (σημερινό Μέγαρο Μαξίμου)
Φωτογραφία του Sébah Pascal, 1870
[πηγή: mixanitouxronou.gr ]

.

Για την εκτέλεση έργων στον Εθνικό Κήπο, στην έννοια των οποίων περιλαμβάνεται κάθε επέμβαση στη φυσική του βλάστηση, όταν δεν περιορίζεται στις τρέχουσες εργασίες συντήρησής της καθώς και για την πραγματοποίηση εκδηλώσεων τέχνης εντός αυτού, απαιτείται η σύνταξη ολοκληρωμένης μελέτης, η οποία αφού εγκριθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων, πρέπει να υποβληθεί στον Υπουργό Πολιτισμού, αρμόδιο να εγκρίνει ή όχι αυτήν ή να επιτρέψει την πραγματοποίησή της υπό όρους. Συνεπεία δε του δασικού χαρακτήρα του Εθνικού Κήπου, για κάθε μελέτη διαχείρισής του απαιτείται έγκριση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοικήσεως, ύστερα από σχετική θεώρηση της δασικής υπηρεσίας, εκτός από τις περιπτώσεις συντήρησης υφισταμένων έργων και υποδομών και τρεχουσών φυτοτεχνικών περιποιήσεων.

Με την πρόσφατη απόφαση υπ΄ αριθ. ΣτΕ 3961/2015 του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας κρίθηκαν ζητήματα που αφορούν τη νομική φύση, την προστασία και ανάδειξη καθώς επίσης και τις επιτρεπτές επεμβάσεις στον Εθνικό Κήπο της Αθήνας.[1]

Η υπόθεση αφορά την εκδίκαση αιτήσεως ακυρώσεως αποφάσεως του έτους 2013 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων, με την οποία εγκρίθηκε πρόταση αρχιτεκτονικής του τοπίου για την ανάδειξη του Εθνικού Κήπου από τον ένδικο Οργανισμό καθώς επίσης και σχετικό αίτημα του Οργανισμού αυτού για την οργάνωση έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον Εθνικό Κήπο, κατά το έτος 2014.[2]

Όπως έγινε δεκτό με την απόφαση, με την υπ΄ αριθ. ΥΠΠΟΤ/ΔΝΣΑΚ/113998/2568/28.1.2011 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού (ΑΑΠ 49/23.3.2011), σύμφωνα και με τις διατάξεις των άρθρων 1 παρ. δ΄ και 16 του ν. 3028/2002 «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», ο Εθνικός Κήπος χαρακτηρίσθηκε ως ιστορικός τόπος, «ως χαρακτηριστικός και ομοιογενής χώρος, που εμπεριέχει αξιόλογα κτίρια, κατασκευές και διαμορφώσεις μεταγενέστερες του 1830, διότι πρόκειται για ένα μοναδικό στη χώρα μας και ιδιαίτερα αξιόλογο παράδειγμα αρχιτεκτονικής τοπίου, με βάση τις αρχές του ευρωπαϊκού σχεδιασμού του 19ου αιώνα και με ιδιαίτερο βοτανολογικό ενδιαφέρον. Αποτελεί τόπο, στον οποίο έχουν αποτυπωθεί διαδοχικές εξελικτικές φάσεις της νεώτερης ιστορίας των Αθηνών και έχει άρρηκτα συνδεθεί στη συλλογική μνήμη των κατοίκων της πόλης με σημαντικές καμπές της ιστορίας του Ελληνικού κράτους καθώς και με την καθημερινή ζωή τους».

Σύμφωνα ακόμα με την ως άνω υπουργική απόφαση, «η προστασία του Εθνικού Κήπου θα πρέπει να γίνεται με γνώμονα τη διατήρηση του πνεύματος και των σημαντικών επεμβάσεων των τριών  πρώτων φάσεων της κατασκευής του». 

Άποψη του Εθνικού Κήπου
[πηγή: Διαδίκτυο]

Ο Εθνικός Κήπος περιλαμβάνεται στον αρχαιολογικό χώρο της πόλεως των Αθηνών, που αναοριοθετήθηκε με την υπ΄ αριθ. ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ 43/7027/425/29.1.2004 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού. Από τις εφαρμοστέες εν προκειμένω διατάξεις, που αφορούν το ιδιαίτερο προστατευτικό καθεστώς του Εθνικού Κήπου, στο οποίο εν όψει της σημασίας του από άποψη ιστορική, αρχιτεκτονική, πολεοδομική, βοτανολογική και γενικότερα περιβαλλοντική, έχει υπαχθεί, συνάγεται ότι για την εκτέλεση έργων στον Εθνικό Κήπο, στην έννοια των οποίων περιλαμβάνεται κάθε επέμβαση στη φυσική του βλάστηση, όταν δεν περιορίζεται στις τρέχουσες εργασίες συντήρησής της καθώς και για την πραγματοποίηση εκδηλώσεων τέχνης εντός αυτού, απαιτείται η σύνταξη ολοκληρωμένης μελέτης, η οποία αφού εγκριθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων, πρέπει να υποβληθεί στον Υπουργό Πολιτισμού, αρμόδιο να εγκρίνει ή όχι αυτήν ή να επιτρέψει την πραγματοποίησή της υπό όρους.

Συνεπεία δε του δασικού χαρακτήρα του Εθνικού Κήπου,[3] για κάθε μελέτη διαχείρισής του απαιτείται έγκριση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης ύστερα από θεώρηση της δασικής υπηρεσίας, εκτός από τις περιπτώσεις συντήρησης υφισταμένων έργων και υποδομών και τρεχουσών φυτοτεχνικών περιποιήσεων.

Η προσβαλλομένη πράξη, με την οποία εγκρίθηκε η πρόταση του ενδίκου Οργανισμού, η οποία περιλαμβάνει πολλές επιμέρους προτάσεις, οι οποίες χρήζουν περαιτέρω εξειδίκευσης ή εναλλακτικές λύσεις τόσο κατά το κηποτεχνικό της σκέλος όσο και κατά το σκέλος της που αφορά την οργάνωση της έκθεσης σύγχρονης τέχνης, για την οποία πρέπει να προσδιορισθούν οι σχετικές λεπτομέρειες, δεν έχει χαρακτήρα πράξεως εγκριτικής τέτοιας ολοκληρωμένης μελέτης, αλλά πράξεως, με την οποία κινείται απλώς η σχετική διαδικασία.[4] Με το περιεχόμενο ωστόσο αυτό η προσβαλλόμενη πράξη κρίθηκε ότι δεν έχει εκτελεστό χαρακτήρα και ότι απαραδέκτως προσεβλήθη με την υπό κρίση αίτηση.

Σοφία Ε. Παυλάκη, Δικηγόρος

 

α. Ο Εθνικός Κήπος από ψηλά, β. Φοίνικες φυτεμένοι στον Εθνικό Κήπο
από τη Βασ. Αμαλία με σπόρους από την Αμερική
[πηγή: διαδίκτυο]

_______________________________

* Η απόφαση δημοσιεύεται στο περιοδικό «Περιβάλλον και Δίκαιο» τ. 1/2016, εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη.

[1] Το νομοθετικό πλαίσιο της υπόθεσης αφορά τις διατάξεις των άρθρων 25 (§§ 1, 3-4) ν. 3274/2004 (Α΄ 195), 49 (§ 1 εδάφ. γ΄) ν. 998/1979 (Α΄ 289, όπως τροπ. με ν. 4067/2012), 1 (§ δ΄), 5, 14 (§ 2 εδάφ. δ΄-ε΄), 16 ν. 3028/2002 (Α΄ 153/28.6.2002), υα ΥΠΠΟΤ/ΔΝΣΑΚ/113998/2568/28.1.2011 (ΑΑΠ 49/23.3.2011), υα ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ 43/7027/425/29.1.2004 (Δ΄ 96) και υα 125837/726/3.6.2013.

[2] Σύμφωνα με το ιστορικό της απόφασης, με επιστολή του προς τον Δήμαρχο Αθηναίων, ο ένδικος Οργανισμός πρότεινε για τον Εθνικό Κήπο ένα πρόγραμμα με δύο σκέλη: α) το πρώτο για την κηποτεχνική διαμόρφωση οκτώ (8) σημείων του Εθνικού Κήπου, η μελέτη του οποίου διενεργήθηκε από διεθνούς φήμης αρχιτέκτονα τοπίων σε συνεργασία με ελληνικό αρχιτεκτονικό γραφείο, με σεβασμό στην ιστορία του Εθνικού Κήπου και με σκοπό την ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του κήπου και την αξιοποίηση των χρηστικών δυνατοτήτων του χώρου από τους πολίτες και β) το δεύτερο ως πρόταση για τη δημιουργία θεσμού, κατά τη διεθνώς ακολουθούμενη πρακτική (λ.χ. κήποι των Βερσαλλιών, ιστορικό πάρκο του Tilburg της Ολλανδίας, Biennale της Βενετίας, Central Park της Νέας Υόρκης), για την τοποθέτηση ανά διετία έργων σύγχρονης τέχνης Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών (12-15 έργων) σε συγκεκριμένα σημεία στον Εθνικό Κήπο, με σκοπό τη συχνότερη πρόσβαση και γνωριμία των πολιτών και των επισκεπτών της πόλης με τη σύγχρονη τέχνη, αλλά και την ανάδειξη της Αθήνας ως αυτόνομου τουριστικού προορισμού. Ως προς το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προγράμματος, αναφέρεται ότι η μεν κηποτεχνική μελέτη μπορεί να πραγματοποιηθεί εντός 4-6 μηνών από την έγκρισή της, ενώ η έκθεση σύγχρονης τέχνης, εφ΄ όσον εγκριθεί άμεσα (έως Σεπτέμβριο του 2013), μπορεί να εγκαινιαστεί τον Μάιο ή τον Σεπτέμβριο του 2014. Τέλος, σημειώνεται ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος, τόσο για την κηποτεχνική μελέτη (το κόστος της οποίας ήταν 230.000 ευρώ) όσο και για την έκθεση έργων σύγχρονης τέχνης, καλύφθηκε πλήρως από τον Οργανισμό, ο οποίος θα αναλάμβανε και την κάλυψη του κόστους υλοποίησής του (που υπολογίζεται μεταξύ 1,4 και 1,6 εκατ. ευρώ), χωρίς καμία επιβάρυνση του Δημοσίου. 

Στην προταθείσα κηποτεχνική μελέτη αναφέρεται ότι θα υπάρξει επέμβαση σε 8 περιοχές του Εθνικού Κήπου, προκειμένου να ανανεωθεί η εικόνα του και με στόχο να του αποδοθούν ξανά «κάποιες από τις ιστορικές ποιότητες που σήμερα έχουν χαθεί, µε τις µικρότερες δυνατές παρεµβάσεις και µε εργαλείο κατά κύριο λόγο τα φυτά. Οι νέες φυτεύσεις θα συµπληρώσουν ή θα αντικαταστήσουν τις υφιστάµενες και θα πραγµατοποιηθούν στοχευµένες εργασίες συντήρησης στα υπάρχοντα δέντρα». Ειδικότερα, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην ως άνω μελέτη, οι «περιοχές παρέμβασης – μελέτης» αφορούν τις εξής περιοχές: Περιοχή 1 – Είσοδος Λεωφόρου Αμαλίας, Περιοχή 2 – Ο «οπτικός δίαυλος», Περιοχή 3 – Είσοδος Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, Περιοχή 4 – Η σπηλιά και το «Δωμάτιο των Γλυσινών», Περιοχή 5 – Το συντριβάνι της Βλάχας, Περιοχή 6 – Η λίμνη, Περιοχή 7 – Ο βράχος και το κάθισμα της Αμαλίας, Περιοχή 8 – Το ισπανικό αναβρυτήριο. Για κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιγράφονται στη μελέτη οι προτεινόμενες επεμβάσεις με επιλογές ως προς τις φυτεύσεις.

Η διαπαραταξιακή Επιτροπή για τον Εθνικό Κήπο του Δήμου Αθηναίων, με την …/21.5.2013 πράξη της, ύστερα από την παρουσίαση της ως άνω μελέτης από εκπροσώπους του ενδίκου Οργανισμού και του συνεργαζόμενου αρχιτεκτονικού γραφείου και την παροχή διευκρινίσεων, αποφάσισε την αποδοχή της επίμαχης πρότασης αρχιτεκτονικής τοπίου με τις εξής προϋποθέσεις: αφ΄ ενός να ληφθεί η σύμφωνη γνώμη της αρμόδιας Διεύθυνσης Πρασίνου και Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων και να ενσωματωθούν στην τελική μελέτη οι παρατηρήσεις που θα διατυπωθούν σε αυτήν και αφ΄ ετέρου να τηρηθούν όλες οι κατά νόμο προϋποθέσεις. Ταυτόχρονα υπογραμμίστηκε με την πράξη αυτή, ότι η αποδοχή της πρότασης αρχιτεκτονικής τοπίου δεν δεσμεύει την Επιτροπή ως προς το δεύτερο σκέλος της πρότασης σχετικά με το πρόγραμμα σύγχρονης τέχνης, «για το οποίο υπάρχουν αμφιβολίες επί της αρχής». Στη συνέχεια όμως το ζήτημα επανεξετάστηκε και με σχετική πράξη, από Ιουλίου 2013, της ίδιας ως άνω Επιτροπής, αποφασίστηκε η αποδοχή και του ετέρου αιτήματος του Οργανισμού Ε για την οργάνωση έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον Εθνικό Κήπο το 2014, σε συνδυασμό με την ήδη εγκριθείσα κηποτεχνική μελέτη – πρόταση. Στην πράξη της Επιτροπής σημειώνεται ότι απαιτείται ο σεβασμός στην ιστορία και τον χώρο του Εθνικού Κήπου, τις υποδομές, το φυτικό κεφάλαιο και τους επισκέπτες καθώς και ότι η απόφαση θα αφορά το αίτημα για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο χωρίς την καθιέρωση περιοδικότητας.

Κατόπιν τούτων, το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων με την προσβαλλόμενη απόφαση ενέκρινε: α) την ως άνω πρόταση αρχιτεκτονικής τοπίου και β) το αίτημα του ενδίκου Οργανισμού για την οργάνωση έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον Εθνικό Κήπο το 2014, επαναλαμβάνοντας ότι απαιτείται ο σεβασμός στην ιστορία και τον χώρο του Εθνικού Κήπου, τις υποδομές, το φυτικό κεφάλαιο και τους επισκέπτες καθώς και ότι η απόφαση θα αφορά το αίτημα για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο χωρίς την καθιέρωση περιοδικότητας. Στην ίδια απόφαση αναφέρεται ότι: «Η Διεύθυνση Πρασίνου συνηγορεί στο ότι η κηποτεχνική πρόταση είναι ήπιας μορφής και δεν αλλοιώνει τον ιστορικό και φυτευτικό χαρακτήρα του Εθνικού Κήπου και παράλληλα αναδεικνύει, κυρίως χρωματικά, τα προτεινόμενα σημεία επέμβασης. Η συνεργασία των μελετητών με τους υπηρεσιακούς παράγοντες και με την Επιτροπή Παρακολούθησης για τον Εθνικό Κήπο θα οδηγήσει στην τελική πρόταση, ώστε να έχει την έγκριση της αρμόδιας υπηρεσίας Πρασίνου και Περιβάλλοντος και να λάβει όλες τις νόμιμες αδειοδοτήσεις. Στη συνεδρίαση της Επιτροπής στις 25.7.2013 συζητήθηκε το αίτημα, το οποίο αφορά οργάνωση περιοδικής έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον Εθνικό Κήπο. Η Διεύθυνση Πρασίνου και Περιβάλλοντος θα θέσει τους όρους και τις προδιαγραφές και θα εξασφαλίσει τα εχέγγυα για την προστασία και τη σωστή και εύρυθμη λειτουργία του Εθνικού Κήπου».

Μετά την άσκηση της υπό κρίση αιτήσεως η Διεύθυνση Πρασίνου και Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων, με γνώμονα ότι ο Εθνικός Κήπος αποτελεί ιστορικό μνημείο διαμόρφωσης του πρώτου διακοσμητικού κήπου του 19ου αιώνα του σύγχρονου Ελληνικού κράτους, διατύπωσε έγγραφό της, από Ιανουαρίου 2014, προς τον ένδικο Οργανισμό τις παρατηρήσεις της για κάθε μια από τις οκτώ περιοχές της φυτοτεχνικής πρότασής του, αναφέροντας συγχρόνως ότι η πρότασή του θα κατατεθεί προς έγκριση στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και στη Διεύθυνση Δασών Αθηνών.

[3] Σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 του ν. 3274/2004 (Α΄ 195), ο Εθνικός Κήπος, που μέχρι τότε ανήκε στη διοίκηση και διαχείριση του νπδδ «Επιτροπή Δημοσίων Κήπων και Δενδροστοιχιών» παραχωρήθηκε δωρεάν, κατά χρήση, για διάρκεια ενενήντα (90) ετών στον Δήμο Αθηναίων, μαζί με την περίφραξη και τις υπάρχουσες σε αυτόν κάθε είδους εγκαταστάσεις. Στις λοιπές παραγράφους του ιδίου άρθρου ορίζονται τα εξής: «2. … 3. Ο Δήμος Αθηναίων υποχρεούται, με ευθύνη του, να συντηρεί και να βελτιώνει τη βλάστηση, να διοικεί, διαχειρίζεται, εκμεταλλεύεται και φυλάσσει και γενικά να προστατεύει τον παραχωρούμενο Εθνικό Κήπο, ο οποίος θα διατηρεί στο ακέραιο το δασικό του χαρακτήρα και προορισμό και θα εξακολουθεί να διέπεται από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας. 4. Η παραχώρηση του Εθνικού Κήπου γίνεται με τις κατωτέρω πρόσθετες υποχρεώσεις: α. Απαγορεύεται η δημιουργία οποιασδήποτε εγκατάστασης μέσα στον Κήπο, εκτός από εκείνες που είναι απολύτως αναγκαίες για τη δημόσια υγεία και έχουν σχετική έγκριση από τα κατά περίπτωση αρμόδια όργανα. β. Εργασίες συντήρησης και κάθε είδους εξωραϊστικά λειτουργικά και λοιπά έργα οφείλουν να διατηρούν και να αναδεικνύουν τον υπάρχοντα κηποτεχνικό ρυθμό και υπόκεινται σε ευρύτερο σχεδιασμό του χώρου, ο οποίος σέβεται την αναλογία ανοικτών και κλειστών χώρων, συμβάλλει στη διατήρηση και ανανέωση του σταθερού φυτικού υλικού και προστατεύει όλα τα στοιχεία που προσδίδουν ιδιαίτερη αισθητική αξία στον Εθνικό Κήπο και γ. Οι μελέτες που απαιτούνται για την εκτέλεση έργων εντός του Εθνικού Κήπου, συμπεριλαμβανομένων και των αρχιτεκτονικών μελετών για την επισκευή ή επέκταση υπαρχόντων κτισμάτων υποδομής, υποβάλλονται προς έγκριση στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι κάθε είδους εργασίες εκτελούνται ύστερα από έγκριση της αρμόδιας Υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού (Γ΄ ΕΠΚΑ) και υπό την επίβλεψη εκπροσώπου της. Αν εντοπισθούν αρχαιότητες, ακολουθεί ανασκαφική έρευνα με δαπάνη του Δήμου, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 37 του ν. 3028/2002, από τα αποτελέσματα της οποίας και εξαρτάται η περαιτέρω πορεία των εργασιών. 5. …».

[4] Βλ. και ΣτΕ 3868/2007.

Λεωφόρος Αμαλίας σε carte postale του 1900
[πηγή: διαδίκτυο]


.
.
.

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔιάφορα

Tags: , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: