Advertisements

«Η γνώση του περιβάλλοντος χώρου είναι για τους θετικούς επιστήμονες εργαλείο ή αυτοσκοπός;»

Του Παναγιώτη Α. Καλλίρη¹
Δασολόγου

Είναι πλέον παγκόσμια αποδεκτό ότι η βάση της κλασικής Ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης, δεν ήταν παρά η διαρκής αναζήτηση της «αλήθειας». Η πεπερασμένη δυνατότητα του ανθρώπου να ερμηνεύσει την «αλήθεια» δηλαδή ότι «υπάρχει» και ότι «συμβαίνει» οδήγησε στην διαρκή αμφισβήτηση και αναζήτηση του ορατού και αοράτου κόσμου. Αυτή είναι και βάση όλων των επιστημών. Η αμφισβήτηση. Όσο ποιο βαθιά και σχολαστική ήταν η αμφισβήτηση τόσο ποιο βαθιά και πεισματική γινόταν και η έρευνα. Όταν οι παραπάνω συμπληρώθηκαν με το πείραμα δηλαδή την επανάληψη του φαινομένου για να επιβεβαιωθούν τα συμπεράσματα της έρευνας τότε «γεννήθηκαν» για πρώτη φορά οι θετικές επιστήμες. Γιατί η αμφισβήτηση και η παρατήρηση είναι στοιχείο και των θεωρητικών επιστημών. Σε εκείνο που διαφέρουν είναι το «πείραμα» που αποδεικνύει την θεωρητική σκέψη το θεωρητικό συμπέρασμα, το λογικό συμπέρασμα. Η γένεση των θετικών επιστημών πρέπει να αναζητηθεί στην αυγή του κόσμου. Η παρατήρηση ενός κεραυνού και η συνειδητοποίηση της δύναμης μιας φωτιάς που άναψε αυτός. Η ανακάλυψη του τι καίγεται και το πώς η φωτιά μπορεί να μεταφερθεί να αποθηκευτεί σε μια χούφτα κάρβουνα και να ξανανάψει όταν χρειαζόταν ήταν αναμφισβήτητα μια από τις σημαντικότερες λογικές θετικές σκέψεις και εφαρμογές που άλλαξαν την ζωή των ανθρώπων και την ποιότητα της. Από το λυκόφως του πολιτισμού η γραφίδα της παγκόσμιας ιστορίας έχει καταγράψει χιλιάδες τέτοιες ανακαλύψεις και εφευρέσεις των οποίων η εφαρμογή έκανε άλλοτε περήφανο και άλλοτε δυστυχισμένο το ανθρώπινο γένος.

Στην χιλιετία που αφήσαμε πίσω μας πριν τρία χρόνια ή αμφισβήτηση συνδέθηκε πολλές φορές με την αιρετική περί θείου αντίληψη. Σήμερα οι περισσότεροι εκπρόσωποι του θεού σε όλο το κόσμου λειτουργούν σε ναούς από μπετόν αρμέ ή μοντέρνα υλικά ψέλνουν μέσα από τα μικρόφωνα, αναμεταδίδουν λειτουργίες στα ερτζιανά και τα τηλεοπτικά κανάλια, δροσίζονται με εϊρ κοντίσιον και στα μανουάλια και θυμιατήρια καίνε συνθετικά αρωματικά κεριά και λιβάνια. Και μας διαβεβαιώνουν ότι ο ποτέ κανείς θεός δεν είχε πρόβλημα με την επιστήμη και την τεχνολογία αρκεί φυσικά να εξυπηρετούσε τους σκοπούς αυτών που κάθε φορά τον εκπροσωπούσαν στο γένος των ανθρώπων. Και τότε… γιατί κάηκαν οι αλχημιστές ως μάγοι. Γιατί κάηκαν τόσα συγγράμματα. Ποιος Θεός το διέταξε αυτό; … Κανείς φυσικά Θεός δεν διέταξε να σφαγιασθεί κανείς και ποτέ. Κανείς Θεός δεν καταδίκασε κανένα άνθρωπο ποτέ και για τίποτα . Μόνο η ανθρώπινη μισαλλοδοξία καταδίκασε και έκαψε ανθρώπους και πολιτισμούς. Ευτυχώς που δεν καίγονται οι ιδέες. Και ευτυχώς που σώθηκαν μερικοί μοναδικοί άνθρωποι. Μπορείτε άραγε να φαντασθείτε για μια στιγμή πως θα ήταν ο κόσμος μας και η ζωή μας αν είχαμε κάψει τον Παστέρ, τον Μπόρν, τους Γουότσον και Κρικ, τον Εντισον, τον Παπανικολάου και γενικά τους περισσότερους θετικούς επιστήμονες των τελευταίων δυο – τριών αιώνων.

Οι κοινωνίες και όσοι τις εκπροσώπησαν και τις στήριξαν κάθε φορά καπηλεύθηκαν τον ορατό και προπαντός τον αόρατο κόσμο και κρατώντας τους λαούς στην αμάθεια και στην άγνοια εύκολα μπόρεσαν να τον πείσουν ότι, ότι αποφάσιζαν αυτοί κρυφά και έπρατταν φανερά για να εκμαιεύσουν πλούτο και δόξα στο όνομα του «σωστού» και «δίκαιου» ήταν θέλημα θεού. Τώρα όλοι γνωρίζουμε καλά ότι το «σωστό» και «δίκαιο» αντανακλούσαν πάντα την ποιότητα της σκέψης και τα αισθήματα των ανθρώπων και του πολιτισμού τους που τα χρησιμοποίησε κάθε φορά ως άλλοθι.

Σήμερα στην αυγή της τρίτης χιλιετίας αλήθεια,… πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα;

Ποιο είναι το σωστό και το δίκαιο;

Ποιος το καθορίζει;

Πόσο κάθε αμφισβήτηση για το σωστό, το δίκαιο, το ηθικό, αντιμετωπίζεται με μεγαλοσύνη, και σκεπτικισμό;

Είμαστε σίγουροι ότι οι φωτιές του μεσαίωνα έχουν σβήσει εντελώς;

Κάθε στιγμή που περνάει είναι μοναδική και ανεπανάληπτη. Μέσα σε ένα κόσμο που κινείται έστω και αν δεν το αντιλαμβανόμαστε με τόσο γρήγορους ρυθμούς μέσα σε τόσα γιατί πρέπει να υπάρξουν και αλλά τόσα διότι.

  • Τι διδάσκουμε στα σχολεία;

  • Τι γράμματα μαθαίνουμε στα παιδιά μας;

  • Για ποιο κόσμο τα προετοιμάζουμε;

  • Ποιος είναι ο ρόλος του επιστήμονα;

  • Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει από την επιστημονική μας δουλειά;

  • Πως μας αντιμετωπίζει ο κόσμος;

  • Τι γνώμη έχει για τους θετικούς επιστήμονες ο απλός μέσος πολίτης;

  • Πόσο κοντά περπατάμε στην τροχιά του επί πτυχειω όρκου μας;

  • Πως μπορούμε να ζήσουμε αν δεν υποταχθούμε ;

  • Ποιος μας χρησιμοποιεί και μέχρι πότε;

  • Είναι άμοιροι ευθυνών οι θετικοί επιστήμονες για την κατάσταση στον πλανήτη;

  • Η ευθύνη μας σταματάει στην εφεύρεση η επεκτείνεται και στην εφαρμογή της;

  • Τι ήμαστε για την κοινωνία;

  • Τι θα έπρεπε να ήμαστε;

  • Ελευθέρα δημόσια πανεπιστήμια τελειώσαμε οι περισσότεροι. Πανεπιστήμια που χρηματοδότησε αυτός ο λαός.

  • Πόση φλόγα και πόση νεανική τρέλα υπάρχει στην ψυχή μας;

Δύσκολα ερωτήματα δύσκολες και οι απαντήσεις. Αλλά όποιος τα λύσει, όποιος απαντήσει και κυρίως όποιος μπορέσει να εφαρμόσει και τις λύσεις …αυτός ναι είναι πράγματι θετικός επιστήμονας. Θετική σκέψη. Θετικό μυαλό. Κοφτερό , γρήγορο , αποτελεσματικό.

Πριν από εκατομμύρια χρόνια στον καιρό της «Γένεσης» της ανθρώπινης ύπαρξης σίγουρα η ανθρώπινη ζωή αυτό που αποκαλούμε σήμερα με την λέξη «καθημερινότητα» είχε ένα και μοναδικό σκοπό. Αυτό που ονομάζουμε απλά «επιβίωση». Πολλά εκατομμύρια χρόνια μετά και αφού πολλοί πολιτισμοί έτρεξαν σε αυτό τον πλανήτη για πέστε μου ποιος είναι ο σημαντικότερος σκοπός αυτού που ονομάζουμε σήμερα «καθημερινότητα» για τον περισσότερο κόσμο. Δυστυχώς παραμένει ακόμη ο ίδιος η «επιβίωση». Και τότε τι άλλαξε; Παρά πολλά. Οι πόλεις τα σπίτια το ντύσιμο ο τρόπος μεταφοράς γενικά ο τρόπος ζωής. Το φαγητό όχι τόσο πολύ. Πάλι τρώμε μια από τα ίδια. Ζώα και φυτά. Λίγο μπερδεμένα ποιο σύνθετα, αλλά ουσιαστικά τα ίδια. Δεν είναι λίγες οι φορές που τρωγόμαστε και μεταξύ μας….

Αφού λοιπόν – αν κρίνω από το βλέμμα σας συμφωνούμε – πρέπει να δούμε πόσο καλά τα καταφέραμε και τι συμβαίνει και πολλές η φορές η επιβίωση μας καθίσταται προβληματική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι όλοι μας ενδιαφερόμαστε – και για μας και για τα παιδιά μας – όχι μόνο για την επιβίωση αλλά και για την ποιότητα της βίωσης.

Αυτή η αγωνία της επιβίωσης και η βελτίωση της ποιότητας της βίωσης στον περιβάλλοντα χώρο που αυτή εξελίσσεται ήταν ανέκαθεν και θα είναι πάντα ο στόχος του ανθρώπου ακόμη και μετά από χιλιάδες χρόνια.

Για την επιβίωση στον ορατό και αόρατο περιβάλλοντα χώρο μας είναι απαραίτητη η γνώση του και αυτό είναι πολύ δύσκολο γιατί δεν είναι απλά ότι μας περιβάλει δηλαδή δεν είναι κάτι ξεχωριστό από εμάς. Είναι η προέκταση τής δικής μας ορατής και αόρατης υπόστασης. Ήμαστε ένα υποτμήμα του και ότι μας περιβάλει είναι το υπερτμήμα μας. Γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε, ήμαστε ότι τρώμε, ότι πίνουμε, ότι ανασαίνουμε, κλπ.

Ήμαστε απλά ένα κομμάτι, ένα είδος του έμβιου κόσμου. Το ποιο αιμοβόρο, αδίστακτο, απαιτητικό και επικίνδυνο είδος. Διαβιούμε, κατοικούμε, εργαζόμαστε, αναπαραγόμαστε μαζί με όλα τα αλλά είδη του έμβιου κόσμου σε συγκεκριμένο χωροχρόνο ή αλλιώς σε συγκεκριμένες κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες. Το φοβερό είναι ότι αν και δεν μπορούμε να αλλάξουμε εύκολα τον μεταβολισμό μας και άρα τις φυσικές μας ανάγκες έχουμε αλλάξει και μάλιστα τα τελευταία 100 περίπου χρόνια τόσο πολύ τον περιβάλλοντα χώρο μας που σε πολλές περιπτώσεις η ποιότητα της βίωσης δηλαδή της ζωής μας έχει γίνει αβίωτη.

Δεν θα αναφερθούμε βέβαια τώρα στα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα. Σε συνέδριο Φυσικών Επιστημόνων ήμαστε άλλωστε. Όλοι τα γνωρίζουν πολύ καλά. Κλιματικές αλλαγές,καταστροφή του όζοντος, όξινη βροχή στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, επικίνδυνα απόβλητα και χημικά, βιολογική ποικιλότητα , ψάρια και θαλάσσιοι πόροι, θαλάσσια μόλυνση, ερημοποίηση, δάση, πόσιμο νερό, χρηματοδότηση για το περιβάλλον, ανισοκατανομή πόρων, πλούτου, αποθεμάτων τροφής και αλλά.

Δεν θα αναφερθούμε στα τόσα δικά μας τοπικά προβλήματα μικρά και μεγάλα. Θα αναφερθούμε για πολύ για λίγο στο υπερτμήμα μας . Τον χώρο μας. Τον περιβάλλοντα χώρο μας. Και αυτό σαν ένα μικρό δείγμα γραφής. Για καταλάβουν όλοι πόσο τυχεροί ήμαστε που αυτός ο τόπος είναι εδώ γύρω μας Που η Ελλάδα η Μεσόγειος είναι γύρω μας. Μας περιβάλει. Είναι δηλαδή ο περιβάλλον χώρος μας. Είναι αυτό που έχουμε. Που δεν το πληρώσαμε και όμως το έχουμε.

Στο μικρό υπερτμήμα μας που ονομάζεται Νομός Κορινθίας έχουν επίσημα καταγραφεί ως λίαν σημαντικά 1.250.000 στρ. φυσικά κατά το πλείστον Δασικά οικοσυστήματα, 2 Αισθητικά Δάση, 6 περιοχές NATURA2000, 14 τοπία ιδιαιτέρου κάλους, 4 Βιότοποι (FILOTIS), 8 Βιότοποι CORINE και 3 Υγρότοποι. Δεν θα αναφερθώ τώρα στις περιβαλλοντικές τους παραμέτρους και στην περιβαλλοντική, πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική τους σημασία. Το έχω κάνει αυτό τόσες φορές. 

Αλλά για πέστε μου.

  • Πόσοι άραγε από όσους ζουν εργάζονται και παίρνουν αποφάσεις για αυτό τον τόπο πολίτες και πολιτικοί το γνωρίζουν;

  • Ως πότε αυτή η δεδομένη αλλά αδικαιολόγητη άγνοια θα είναι δικαιολογημένη;

  • Ποιοι και πως θα πάρουν σοβαρές αποφάσεις για την διαχείριση του περιβάλλοντος;

  • Πως θα τον διαχειριστούν άνθρωποι που δεν τον ξέρουν;

  • Και πως θα τον μάθουν;

  • Ποιος θα τους τον δείξει;

  • Ποιος θα τους μιλήσει ποιος θα τους περπατήσει σε αυτόν;

  • Ποιος θα τους επισημάνει την τεράστια και καταλυτική για την επιβίωση και ποιότητα ζωής περιβαλλοντική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία τους στο παρόν και το μέλλον.

Αν όσοι διακονούν στον χώρο των θετικών επιστημών και ασχολούνται με την διαχείριση του περιβάλλοντος χώρου δεν μπορέσουν να μεταφέρουν λίγες σταγόνες γνώσης και αγωνίας για την λειτουργία του, και επιβίωση του στους αυριανούς πολίτες και πολιτικούς δηλαδή στα παιδιά, τότε ποιος μπορεί να το κάνει καλλίτερα;

Αν φυλακίσουμε την γνώση και την εμπειρία μέσα σε υπηρεσιακές δημοσιοϋπαλληλικές αναφορές, αυτοψίες, εκθέσεις και άλλα παλιόχαρτα, στο βιβλίο ύλης και πρόχειρα διαγωνίσματα των μαθητών.

Και ποιος θα έχει την ευθύνη εάν συνεχισθεί αυτή η άγνοια και το σκοτάδι;

Αν όσοι ασχολούνται με τον περιβάλλοντα χώρο μας κρατούν ερμητικά στα μπουκάλια στις κωνικές και στις προχοϊδες σφραγισμένη την γνώση για το χθες το σήμερα και το αύριο τότε θα είναι συνυπεύθυνοι αν όχι αποκλειστικά υπεύθυνοι για την άγνοια και το σκοτάδι.

Η θετική γνώση και σκέψη δεν πρέπει να έχουν σαν αποκλειστικό σκοπό μόνο την λήψη ενός μεταπτυχιακού ή διδακτορικού διπλώματος. Οι εξετάσεις πρέπει να είναι απλά εκπαιδευτικοί σταθμοί. Και τα πτυχία και οι τίτλοι απλά ζυγολόγια των ικανοτήτων. Δεν πρέπει να έχουν σαν στόχο αποκλειστικά το χρήμα. Δεν έχουν όλοι να δώσουν λεφτά για να αγοράσουν ένα πτυχίο από το Ελεύθερο ή Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Οι εκπαιδευτικοί τίτλοι δεν πρέπει να συνδέονται και να ανταμείβονται αποκλειστικά με το χρήμα αλλά με την κοινωνική αναγνώριση και προσφορά. Οι εκπαιδευτικοί τίτλοι δεν πρέπει να έχουν στόχο την εκμετάλλευση της ζωής των ανθρώπων. Αυτό είναι ανήθικο. Πρέπει να έχουν στόχο την βελτίωση της ποιότητας της ζωής και την ευημερία των ανθρώπων. Αυτό θα πει πολιτισμός.

Η γνώση του περιβάλλοντος χώρου μπορεί στα όνειρα των υποψηφίων και στα φοιτητικά θρανία και εργαστήρια να φαίνεται και να φαντάζει σαν αυτοσκοπός, Και στην αρχή έτσι είναι. Αλλά όλοι πρέπει να κατανοήσουμε και να αποδεχθούμε ότι η γνώση είναι μια τεράστια δύναμη που όταν φυλακισθεί στο μαγικό λυχνάρι του Αλαντίν γίνεται στείρα παθητική και πολλές φορές ίσως αποδειχθεί και επικίνδυνη αν το λυχνάρι παραπέσει σε ακατάλληλα χέρια.

Η γνώση πρέπει να διαχέεται στην κοινωνία.Τότε θα λάμψει, θα μαθευτεί, θα διερευνηθεί, θα ελεγχθεί . Τότε μπορεί να εφαρμοσθεί, να πείσει, να διαχειρισθεί ποιο σωστά και να φτιάξει ένα αύριο καλλίτερο και ασφαλέστερο για τις γενιές που θα’ ρθουν.

Με άλλα λόγια απλά και κατανοητά η γνώση του περιβάλλοντος χώρου πρέπει να είναι για τους θετικούς επιστήμονες εργαλείο και όχι αποκλειστικά. Π.χ.

  • Όσο ποιο πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν πόσο εύκολα είναι να μολυνθεί ο υδροφορέας από τα φυτοφάρμακα τότε τόσο λιγότερο θα τα χρησιμοποιήσουν. Όσοι λόγω ή έργω το αποσιωπούν δεν εγκληματούν συνειδητά;

  • Όσο περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι η κατάχρηση των αντιβιοτικών κάνει κακό τόσο λιγότερο και με φειδώ θα τα χρησιμοποιήσουν. Όσοι λόγω ή έργω το αποσιωπούν δεν εγκληματούν συνειδητά;

Τα θέσφατο «ήμαστε ότι τρώμε» δεν ισχύει μόνο για το κορμί μας αλλά και για το μυαλό μας. Σκεφτόμαστε όπως μας μαθαίνουν να σκεφτόμαστε.

Να ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα διάχυσης της γνώσης: Το 18982, ο Σουηδός επιστήμονας Svante Ahrrenius προειδοποίησε ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Όμως, δεν ήταν παρά στη δεκαετία του ’70 που η αυξανόμενη κατανόηση των επιστημόνων του συστήματος Γη-ατμόσφαιρα έφερε στην επιφάνεια το ως τότε σκοτεινό επιστημονικό πεδίο. Για να βοηθήσουν τους πολιτικούς και το ευρύτερο κοινό να κατανοήσουν καλύτερα τις ανακαλύψεις των ερευνητών, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας (WMO) συγκρότησαν το 1988 το Διακυβερνητικό Πάνελ για την Κλιματική Μεταβολή (IPCC). Το IPCC πήρε την εντολή να εκτιμήσει την κατάσταση της υπάρχουσας γνώσης γύρω από το κλιματικό σύστημα και την κλιματική μεταβολή, τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που προκαλεί η κλιματική μεταβολή, όπως και τις πιθανές στρατηγικές αντιμετώπισής της. Το IPCC έδωσε στη δημοσιότητα το 1990 την Πρώτη Έκθεση Εκτίμησης. Αφού εγκρίθηκε μετά από επίπονη εξονυχιστική διεργασία από εκατοντάδες επιστήμονες και ειδικούς, η Έκθεση επιβεβαίωσε την επιστημονική βάση για την κλιματική μεταβολή. Αυτό είχε ισχυρή επίδραση τόσο στους πολιτικούς όσο και το κοινό και επηρέασε πολύ τις διαπραγματεύσεις στο Συνέδριο για την Κλιματική Μεταβολή.

Η γνώση του περιβάλλοντος χώρου και γενικά η επιστημονική γνώση μέσα στα εργαστήρια, είναι κτήμα των λίγων τυχερών ή άτυχων. Έξω στο κόσμο γίνεται απόκτημα των πολλών, όλων. Άλλωστε αυτό που ανακάλυψαν ή εφεύραν κάποιοι επιστήμονες. Αυτό που θα ανακαλύψουν ή θα εφεύρουν στο μέλλον κάποιοι άλλοι επιστήμονες δεν είναι παρά ένα κομμάτι, μια ίσως παραξενιά του ορατού και αόρατου κόσμου που μας περιβάλει. Είναι σίγουρο ότι υπάρχει. Κανείς δεν ανακάλυψε ή εφεύρε κάτι ανύπαρκτο, έτσι δεν είναι; Απλά δεν ήρθε η ακόμη ώρα να ανακαλυφθεί ,να εφευρεθεί να ερευνηθεί και να διαχειρισθεί. Ότι σήμερα είναι άγνωστο και ίσως μας παραξενεύει ή μας τρομάζει, στο μέλλον σίγουρα σε ανύποπτο χρόνο και τόπο και θα διερευνηθεί και θα διαχειρισθεί. Ο άνθρωπος δάμασε την φύση. Το μόνο που δεν θα μπορέσει ίσως να δαμαστεί ποτέ είναι η ανθρώπινη απληστία και κακότητα. Εκεί είναι το πρόβλημα.

Οι άνθρωποι δεν πρέπει να φοβούνται και δε πρέπει να καταδικάζουν εύκολα την επιστήμη και ιδιαίτερα τους θετικούς επιστήμονες επειδή κάποιοι κάποιες στιγμές διαχειρίσθηκαν ή διαχειρίζονται τα επιτεύγματα της για κακό. Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι και ο ήλιος αν δεν τον διαχειριστούμε καλά, αν τον κοιτάξουμε κατάματα θα τυφλωθούμε. Υπάρχει άραγε κανείς σώφρον άνθρωπος που θα ήθελε για αυτό το λόγο – αν μπορούσε – να τον σβήσει;

Π.Κ.

____________________________

¹ Εισήγηση στα πλαίσια του Συνεδρίου της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών στο Λουτράκι την 29-31 Ιαν. & 1 Φεβρ. 2004 με θέμα «Εξελίξεις, Τάσεις, Επιτεύγματα και Διδακτική της Φυσικής»

² Κείμενα ΟΗΕ

Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 16.10.2018

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΠεριβάλλον

Tags: , , , , , ,

Απάντηση

No announcement available or all announcement expired.
Αρέσει σε %d bloggers: