Η αξιοποίηση των προϊόντων των ελληνικών δασών και η ασκούμενη δασική πολιτική

Γράφει ο Ιωάννης Κακαράς
Δασολόγος, Ομ. Καθηγητής ΤΕΙ

21-Μαρτίου-2019

(Με την ευκαιρία της παγκόσμιας ημέρας δασοπονίας)

Ιστορική αναδρομή

Δημιουργείται το ερώτημα κατά πόσον λαμβάνουμε από τα δάση μας τα δασικά προϊόντα που μπορούμε να συγκομίσουμε τηρώντας τη θεμελιώδη αρχή της αειφορικής διαχείρισης και κατά πόσο αξιοποιούμε τα προϊόντα αυτά.

Στα δύσκολα χρόνια των δεκαετιών 1950, 1960 και 1970 οι κάτοικοι της ορεινής και ημιορεινής Ελλάδας, δηλ. οι κάτοικοι του 70% και πλέον του ελληνικού εδάφους, εργάζονταν στις ποικίλες δραστηριότητες της Δασικής Υπηρεσίας. Το πτωχό ελληνικό κράτος διέθετε πιστώσεις για τη διαχείριση, την προστασία και εκμετάλλευση  των δασών μας, ικανοποιώντας παράλληλα με αποτελεσματικό τρόπο τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς αλλά και των κατοίκων της ημιορεινής και ορεινής Ελλάδας σε δομική ξυλεία. Φορέας υλοποίησης της διαχείρισης, εκμετάλλευσης και προστασίας των δασών ήταν η Δασική Υπηρεσία, μια από τις πλέον οργανωμένες και αποτελεσματικές υπηρεσίες. Η Δασική Υπηρεσία οργανώθηκε και στελεχώθηκε με πλήρη επάρκεια και ανέπτυξε τεράστια δραστηριότητα σε πολλούς τομείς, όπως:

Την διαχείριση και προστασία των δασών, τις εκτεταμένες αναδασώσεις, τη συγκομιδή και διάθεση στην αγορά των προϊόντων δομικής ξυλείας – καυσοξύλων – ξύλου θρυμματισμού, στον τομέα των τεχνικών έργων τη διευθέτηση εκατοντάδων χειμάρρων με τεχνικά έργα πετρόχτιστων φραγμάτων και τοίχων υποστήριξης – αντιστήριξης, τη δασική οδοποιία και ορεινή επαρχιακή οδοποιία, έργα υποδομής σε ορεινά χωριά κ.α. Λειτουργούσε πεστροφογεννητικούς σταθμούς, εκτροφεία θηραμάτων και κυνηγητικές περιοχές. Ίδρυσε τα πρώτα στην Ελλάδα 8 πρότυπα κρατικά εργοστάσια πρίσης των κορμών και παραγωγής δομικής ξυλείας από ελληνικά είδη ξύλων. Μέχρι τότε η δομική ξυλεία στην Ελλάδα παράγονταν σε μονάδες που κινούνταν με κινητήρια δύναμη τη πτώση του νερού σε χειμάρρους (νεροπρίονα). Οι νέες μονάδες λειτούργησαν με παραδειγματικό τρόπο και τήρηση των κανόνων τεχνολογίας. Η ξυλεία ταξινομείτο ποιοτικά, υπόκειτο σε φυσική ξήρανση κάτω από στεγασμένους χώρους και διατίθετο στην ελληνική αγορά. Στις κρατικές βιομηχανίες ιδρύθηκαν και οι πρώτες μονάδες εμποτισμού στύλων και πριστής ξυλείας με πισσέλαιο και υδροδιαλυτά άλατα, η πρώτη μονάδα μοριοσανίδων και η πρώτη μονάδα κατασκευών ξύλου από εμποτισμένη ξυλεία. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι παρά την ανάπτυξη της τεχνολογίας, οι σημερινές μονάδες πρίσης στην Ελλάδα δεν εφαρμόζουν τους κανόνες σωστής κατεργασίας όπως γινόταν και γίνεται στα Πριστήρια της Δασικής Υπηρεσίας.

Ενδεικτική ήταν επίσης η δραστηριότητα των εκτεταμένων αναδασώσεων στις κοίτες των ποταμών με λεύκη, η οποία κάλυπτε τις ανάγκες των ελληνικών εργοστασίων ξυλοπλακών, χάρτου και ξύλινων κατασκευών σε πρώτη ύλη. Σημαντική ήταν και η παραγωγή ρητίνης από μεγάλο αριθμό ρητινοσυλλεκτών στα δάση χαλεπίου και τραχείας πεύκης, καθώς και η λειτουργία δύο μεγάλων βιομηχανιών επεξεργασίας της ρητίνης. Η Ελλάδα ήταν τρίτη στον κόσμο σε ετήσια παραγωγή ρητίνης.

Υφιστάμενη κατάσταση

Η ιδανική για τα ελληνικά δεδομένα λειτουργία της Δασικής Υπηρεσίας άρχισε σταδιακά να συρρικνώνεται και να υποβαθμίζεται με τη ριζική αλλαγή της ασκούμενης δασικής πολιτικής από το 1984 και μετά. Οι αλλαγές που μεθοδεύτηκαν είχαν ως αποτέλεσμα την κατάργηση ουσιαστικά της κρατικής εκμετάλλευσης δασών, με την παραχώρηση της εκμετάλλευσης των δασών ουσιαστικά στους Δασικούς Συνεταιρισμούς. Σταδιακά σταμάτησε η διαχείριση των δασών μας, υποβαθμίσθηκε η εκμετάλλευσή τους, έκλεισαν δεκάδες δασικά φυτώρια και σταμάτησαν οι αναδασώσεις. Η λευκοκαλλιέργεια εξαλείφθηκε δημιουργώντας σοβαρό πρόβλημα σε δεκάδες μονάδες ξυλοκιβωτίων και κατασκευών ξύλου. Χρηματοδοτήθηκε από την Αγροτική Τράπεζα η ίδρυση δέκα συνεταιριστικών βιομηχανιών ξύλου με διάθεση πάνω από 50 δις δραχμών. Οι βιομηχανίες αυτές υπολειτούργησαν και σε ελάχιστο χρόνο έκλεισαν ολοκληρώνοντας ένα τεράστιο σκάνδαλο προκαλώντας ανυπολόγιστη ζημιά στην ανάπτυξη της ορεινής Ελλάδας. Ενδεικτικά παραδείγματα ήταν οι Βιομηχανίες ξύλου Καρπενησίου και Ιωαννίνων, οι οποίες δεν παρήγαγαν προϊόντα ούτε για δείγμα. Δεν υπήρξε καμμία τιμωρία για τα εν λόγω σκάνδαλα. Όλα τα δασικά φυτώρια έκλεισαν. Η Δασική Υπηρεσία συρρικνώθηκε και μεταβλήθηκε σε μια γραφειοκρατική υπηρεσία έκδοσης απόφάσεων χαρακτηρισμού δασικών εκτάσεων.

Η ελληνική αγορά είναι γεμάτη με εισαγόμενα προϊόντα δομικής ξυλείας που εισάγονται και σε μεγάλο βαθμό είναι κακής ποιότητας και δεν είναι πιστοποιημένα για χρήση σε δομικές κατασκευές. Εισάγονται δοκοί ερυθρελάτης, πεύκης κακής ποιότητας που χρησιμοποιούνται από εργολάβους και μηχανικούς σε πλήθος δομικών κατασκευών, χωρίς να ελέγχονται από υπεύθυνο φορέα. Θύμα αυτής της τακτικής είναι ο καταναλωτής. από την άλλη πλευρά η ελληνική ξυλεία έλατου και πεύκου που παράγεται και διατίθεται στην ελληνική αγορά δεν έχει τις απαιτούμενες προδιαγραφές, γιατί απουσιάζει κατ αρχάς η σωστή διαδικασία συγκομιδής των κορμών στο δάσος και γρήγορης διάθεσης στις μονάδες κατεργασίας, υστερεί όμως και η τυποποίηση, η ποιοτική ταξινόμηση, η σωστή διαδικασία κατεργασίας στις μονάδες παραγωγής. Η τυποποίηση και πιστοποίηση της ελληνικής προέλευσης δομικής ξυλείας μπορεί να γίνει μόνο από τη Δασική Υπηρεσία σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Δασολογίας και Τεχνολογίας Ξύλου και τα Δασικά Ινστιτούτα, γιατί η διαδικασία πιστοποίησης επιβάλλεται από την ισχύουσα κοινοτική και ελληνική νομοθεσία, αλλά και γιατί έχει κόστος που σε καμμία περίπτωση δεν θα το αναλάβουν Ιδιώτες. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο επιβάλλεται ο εκσυγχρονισμός και η λειτουργία της Βιομηχανίας Ξύλου της Δασικής Υπηρεσίας στην Καλαμπάκα.

Να τονίσουμε εδώ ότι ένα σοβαρό ποσοστό των κορμών έλατου και πεύκου που παράγονται από τα ελληνικά δάση (Πίνδου, Ροδόπης, Πελοποννήσου κ.α.) είναι από τα καλύτερα στην Ευρώπη με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες σωστής διαχείρισης των δασών και εφαρμογής των κανόνων τεχνολογίας στην μηχανική κατεργασία τους. Ας μη ξεχνάμε ότι το ξύλο είναι βιολογικό προϊόν αειφορικής διαχείρισης του δάσους, με πολύπλοκη δομή και χημική σύσταση, μονωτικό, καλαίσθητο, με πολύ μεγάλη μηχανική αντοχή, από το οποίο με μηχανική και χημική κατεργασία παράγονται πάνω από 3.000 προϊόντα.

Τι πρέπει να γίνει

Βρισκόμαστε σήμερα σε αναμονή αλλαγής της ασκούμενης δασικής πολιτικής και επαναφοράς της Δασικής Υπηρεσίας στο φυσικό της αντικείμενο, στη διαχείρηση του δάσους, στη σωστή αξιοποίηση και αειφορική εκμετάλλευση των δασών μας. Στην επανίδρυση των δασικών φυτωρίων και την ανάθεση των αναδασώσεων στο φυσικό φορέα της Δασικής Υπηρεσίας και όχι στους προσκόπους και τον ΣΚΑΙ. Το ελληνικό κυπαρίσσι και η λεύκη μπορεί να αποτελέσουν δύο βασικά είδη για εκτεταμμένες αναδασώσεις με στόχο την κάλυψη αναγκών σε δομικές κατασκευές. Το ελληνικό κυπαρίσσι είναι από τα ανθεκτικότερα ξύλα σε προσβολές μυκήτων και εντόμων γιατί περιέχει ελαιορητίνη στη μάζα του, έχει υπέροχο άρωμα και μας δίνει ευθύγραμμους κορμούς σε μορφή στύλων σε διάστημα 15 με 20 χρόνων. Αναπτύσσεται σχεδόν σε όλα τα εδάφη και δεν είναι απαιτητικό. Η ξυλεία κυπαρισσιού είναι ιδανική για δοκούς στέγης, για στύλους, για ξυλοναυπηγικές και άλλες εφαρμογές. Η στέγη του Παρθενώνα και όλων των αρχαίων ναών, ο φέρον ξύλινος σκελετός των κτιρίων των ανακτόρων του Μίνωα ήταν από ελληνικό κυπαρίσσι. Εμείς σήμερα το περιφρονούμε και το φυτεύουμε μόνο σε κοιμητήρια. Σε Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα το καλλιεργούσαν οι ιδιώτες μέχρι τη δεκαετία του 60 και 70 για να έχουν σε 20 χρόνια οι νέοι ξυλεία για το σπίτι τους. Η λεύκη επίσης είναι ένα εξαιρετικό και ταχυαυξές είδος με πολύ μεγάλη απόδοση όπως αποδείχθηκε επί 30 χρόνια που γινόντουσαν αναδασώσεις και καλύπτονταν ανάγκες σε πρώτη ύλη εγχώριων βιομηχανιών ξυλείας και ξυλοκατασκευών.

Με τα δύο αυτά είδη πρέπει, κατά την άποψή μου, η Δασική Υπηρεσία να σχεδιάσει και να εκτελέσει σταδιακά εκτεταμένες αναδασώσεις σε κατάλληλα δασικά εδάφη και παραπότάμιες εκτάσεις.

Η Κεφαλληνιακή ελάτη και η Μαύρη πεύκη καλής ποιότητας μπορεί να αξιοποιηθούν πληρέστερα με την πιστοποίηση της δομικής ξυλείας που παράγεται από τα είδη αυτά, με την παραγωγή δοκών επικολλητής ξυλείας για στέγες και τρικολλητής ξυλείας για κουφώματα. Ένας τέτοιος σχεδιασμός είναι υλοποιήσιμος στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού και επαναλειτουργίας της Κρατικής Βιομηχανίας Ξύλου της Δασικής Υπηρεσίας στην Καλαμπάκα.

Οι ενέργειες αυτές μπορεί να αποτελέσουν ένα πρώτο μέτρο αλλαγής της δασικής πολιτικής και ενίσχυσης της ανάπτυξης.

Εντυπωσιακές κατασκευές ξύλινων στεγών και υπόστεγου αναψυχής από ελληνικό κυπαρίσσι (Φωτο SERWOOD.gr). Οι αναδασώσεις με κυπαρίσσι θα μειώσουν τις εισαγωγές δομικού ξύλου στην Ελλάδα.

Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔασικά προϊόντα, Δασική Πολιτική, Δασική Υπηρεσία, Επιλογές - Προτάσεις

Tags: , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: