Τοπίο, το μόνιμο “νυφικό” της φύσης…

Του Σταμάτη Σεκλιζιώτη*

Για να κατορθώσουν να αντιληφθούν την αξία του φυσικού Τοπίου, όλοι αυτοί που “αφήνονται” ή τους “επιτρέπεται” να το περιφρονούν προκλητικά (π.χ. Μελετητές Περιβαλλοντικών Μελετών, κρατικοί Χωροτάκτες, Μελετητές Κατασκευαστικών Έργων μέσα σε αυθεντικούς φυσικούς χώρους και Τοπία, “επενδυτές” Αιολικών Πάρκων, Εξορυκτικές δραστηριότητες, Ελεγκτικές Αρχές του Δημοσίου, Περιβαλλοντικές Υπηρεσίες, κλπ…) επιβάλλεται πρώτα να έχουν υποστεί την βάσανο της “περιβαλλοντικής παιδείας” και “εκπαίδευσης” που αφορά την εκτίμηση του φυσικού πόρου που αποκαλούμε Τοπίο…  

Όπως περιγράφει ο Καθηγητής Jay Appleton (1919-2015) στο καταπληκτικό του βιβλίο “the experience of the Landscape” (Η εμπειρία του Τοπίου) υπάρχουν διάφορες κατηγορίες ανθρώπων ως προς το πως αντιλαμβάνονται και κατανοούν το Τοπίο… και με ποιους τρόπους, από την πιο απλή παρατήρηση μέχρι την μελέτη και την επιστημονική του έρευνα ως εικόνα και ως περιεχόμενο…

Για τον λόγο αυτό θεωρώ ότι κάθε φωνή, κάθε αντιπαράθεση, κάθε αντίσταση, κάθε καταγγελία προς “βαρβάρους και βέβηλους” θα πρέπει να βασίζεται στη γνώση, στην επιστημονική έρευνα και στην “αντικειμενική αξιολόγηση του πολύτιμου και του σπάνιου” που κινδυνεύει, και όταν παρουσιάζεται το εφικτό να επιχειρείται η “εξημέρωση” των βέβηλων δια της παιδείας, προ πάσης μορφής “σύγκρουσης”…. 

Από την Ελληνική Διοίκηση, τις Υπηρεσίες Ελέγχου, τους χώρους των συνήθως μειωμένης έως ανύπαρκτης “περιβαλλοντικής” παιδείας Αιρετών της εξουσίας, των κομματικών τους Συμβούλων και των αποστεωμένων από “προστατευτικές για το Τοπίο πολιτικές” αποφάσεων τους στις οποίες καταλήγουν μη ακούοντας τις φωνές των πολιτών, αλλά και από τους χώρους των επικοινωνιολόγων και των μίντια οι οποίοι καλούνται να στολίζουν και να “επικοινωνούν” αποφάσεις και πολιτικές, απουσιάζουν η βαθιά γνώση των επιπτώσεων και της παραμικρής επέμβασης στο Τοπίο, η ικανότητα αξιολόγησης του Τοπίου, η αισθητική κρίση, η ευαισθησία, η αγάπη, το συναίσθημα για το “νυφικό” της φύσης, αυτή δηλαδή η θεραπευτική ομορφιά που πρέπει να συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλα τα στάδια της δραστηριότητάς του…, όπως αναφέρει ο Appleton. 

Στον Τόπο μας με τον φόβο μήπως “δεν προωθούμε την ανάπτυξη”, αλλά και με τον “πρόσθετο φόβο” ότι δεν ακολουθούμε πιστά τις γραμμές και τις εντολές μιας Ευρωπαϊκής Πολιτικής η οποία επιβάλλεται οριζόντια στους πάντες χωρίς διακρίσεις και διαχωρισμούς γεωγραφικούς, τοπογραφικούς, βιοκλιματικούς και εναλλακτικών μορφών ανάπτυξης…, έχουμε τραγικά και επικίνδυνα παραμερίσει το χρέος μας να προστατευθεί καθαρά και ακουρέλιαστα το νυφικό της δικής μας, μιας “σπάνιας ομορφιάς” πολύπαθης πατρίδας, από τις θάλασσες μέχρι τις βουνοκορφές της, τις πόλεις της και τα χωριά της…. 

Η χώρα πέραν των σωρευμένων προβλημάτων Εξωτερικής Πολιτικής, Οικονομίας (και της απίστευτα ξεχασμένης Αγροτικής Οικονομίας), της Δημόσιας Υγείας & προφανώς της παρατεταμένα απειλητικής Πανδημίας, κλπ, αντιμετωπίζει και την συνεχή διόγκωση ενός απειλητικού, τοξικού, εχθρικού και πανεθνικής κλίμακας περιβαλλοντικού προβλήματος, χωρίς να δείχνει ότι αντιλαμβάνεται το μέγεθος του, σε σχέση με τις δυνατότητες της (διοικητικές και οικονομικές) να το προλάβει, να αντισταθεί και να το επιλύσει.  

Με αφετηρία την συνεχώς επιταχυνόμενη φθορά του φυσικού μας χώρου από φυσικά και ανθρωπογενή αίτια, η οποία φθορά είναι σαφές ότι συνδέεται αχώριστα με τις φυσικές καταστροφές σε ένταση και σε συχνότητα, είναι πολύ δύσκολο στις μέρες μας να αντιμετωπίζονται όλες αυτές με οικονομικά μέσα (με προσωρινές παρηγοριές…), με “πυροσβεστικά πολιτικά αφηγήματα” χωρίς αντίκρισμα, με περιθωριοποίηση της Επιστημονικής Κοινότητας και με έλλειψη περιβαλλοντικής παιδείας διοίκησης και πολιτών, αλλά και χωρίς την “εκπαιδευτική” ενημέρωση και επιστράτευση της κοινωνίας από μια κρατική διοίκηση με όραση και αντίληψη που ΔΕΝ διαθέτουμε και δεν γνωρίζουμε εάν ποτέ θα την αποκτήσουμε…

Η Ελληνική διοίκηση και οι αρμόδιοι φορείς άσκησης Περιβαλλοντικής Πολιτικής, δυστυχώς δεν ανήκουν σε απολύτως καμία κατηγορία “αντίληψης ή ερμηνείας” (ή ευαισθησίας) του Τοπίου απ’ αυτές που αναφέρει ο Appleton…., ούτε καν σ’ αυτές που εκτιμούν το Τοπίο και ως ζωγραφική, πλην πολύ ολίγων… Δυστυχώς… 

Με τα όσα συμβαίνουν στον Ελληνικό χώρο τα τελευταία χρόνια, η εντύπωση που δίδεται από το Ελληνικό Κράτος είναι ότι το “Τοπίο” ως εικόνα, ως οικοσύστημα, ως ιστορικό και αισθητικό περιβάλλον, ως καταφύγιο χλωρίδας & πανίδας, ως αυθεντικότητα, ως γεωλογικός σχηματισμός “σπάνιας και μοναδικής γλυπτικής της φύσης”, είτε πρόκειται για ανύπαρκτη οντότητα, είτε για “εχθρικό” και ανεπιθύμητο εμπόδιο που πρέπει να ξεπερνιέται δια της βίας….  

“…Το Τοπίο είναι ένα είδος “νυφικού” που φοριέται σε ολόκληρο το στάδιο της ανθρώπινης δραστηριότητας. Κατά συνέπεια το βρίσκουμε να εμφανίζεται στις εμπειρίες πολλών κατηγοριών παρατηρητή, καθώς συναντάται σε πολλά είδη περιεχομένου και πλαισίων. Για ορισμένους το κύριο ενδιαφέρον αφορά την εξήγηση και την ερμηνεία του ίδιου του τοπίου, φυσικού ή ανθρωπογενούς. Για άλλους τον τρόπο που το βλέπουμε. Για μερικούς έχει περισσότερο νόημα όταν γίνεται αντιληπτό μέσω της ζωγραφικής. Για άλλους πρέπει να βιώνεται άμεσα… Για μερικούς είναι ένα κατάλληλο θέμα για επιστημονική παρατήρηση και μελέτη. Για άλλους ανήκει στις τέχνες και αυτό, ίσως, έχει αποδειχθεί ένα από τα πιο δύσκολα εμπόδια από όλα…” (Jay Appleton, 1975)..

Είχα την μεγάλη τύχη να συμβουλευτώ τον Jay Appleton όταν το 1976 στην Οξφόρδη (School of Architecture/Urban Design) έγραφα την μεταπτυχιακή μου διατριβή με τίτλο “The Ecological Approach in Urban Landscape design”… (Η Οικολογική Προσέγγιση στον Σχεδιασμό του Αστικού Τοπίου). Κρατώ ακόμη επιστολές του ιδίου…, και τυχερός που θυμάμαι πόσο σημαντικό είναι κάποιος να “μελετά” τις αξίες, τους συμβολισμούς και τα διδάγματα που εκπέμπουν τα φυσικά Τοπία…, να εμπνέεται και να τα μεταφέρει στην καθημερινή του ζωή ως τυπολογία και εργαλεία σχεδιασμού & προστασίας του περιβάλλοντος γύρω του, αστικού ή φυσικού…

(ΦΩΤΟ: “Autumn Gold”, an autumn oil painting landscape by Erin Hanson. The creator of the painting style known as “Open Impressionism”, Erin Hanson Gallery). Βλέπε επίσης: https://www.erinhanson.com/

Σ. Σεκλιζιώτης

* Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο facebook στη προσωπική σελίδα του κ. Σεκλιζιώτη.


Σταμάτης Σεκλιζιώτης
Σταμάτης Σεκλιζιώτης

Γεωπόνος (ΑΠΘ), Αρχιτέκτονας Τοπίου και πρώην Β’ Ακόλουθος Γεωργικών υποθέσεων Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Έχει τιμηθεί δυο φορές (2002, 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.




ΚατηγορίεςΑπόψεις

Tags: , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: