Περιβαλλοντικό σωματείο: σύσταση, καταστατικό, έννομο συμφέρον

 

Παναγιώτης Γαλάνης,
Δικηγόρος Περιβαλλοντικού – Πολεοδομικού Δικαίου και Δικαίου της Ενέργειας,
Υπ. Δρ. Νομικής ΕΚΠΑ
panagiotisgln@gmail.com

Σύνηθες αίτημα των εντολέων στην καθημερινότητα είναι η σύσταση ενός σωματείου με περιβαλλοντικό σκοπό, γενικότερο ή ειδικότερο (για κάποιο στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, π.χ. ενός συγκεκριμένου είδους υπό εξαφάνιση ή των υδάτων κλπ.).

Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να εκθέσει κάποιες γενικές πληροφορίες αφενός για τον τρόπο σύστασης του σωματείου, αφετέρου για το έννομο συμφέρον που θα έχει αυτό για την δικαστική επιδίωξη των σκοπών του.

Γενικές διατάξεις του Αστικού Δικαίου για τα σωματεία

Σωματείο καλείται μία ένωση προσώπων αποτελούμενη από είκοσι (20) τουλάχιστον μέλη που επιδιώκει σκοπό μη κερδοσκοπικό και αποκτά προσωπικότητα όταν εγγραφεί σε ειδικό δημόσιο βιβλίο που τηρείται στο Πρωτοδικείο της έδρας του (ΑΚ 78).

Εκ του ορισμού αυτού συνάγεται, ότι τα τρία (3) βασικά συστατικά χαρακτηριστικά του σωματείου είναι:

  1. Η ένωση προσώπων και δη φυσικών ή νομικών προσώπων

  2. Ο μη κερδοσκοπικός σκοπός

  3. Η νομική προσωπικότητα

Τα σχετικά με τη σύσταση του σωματείου ρυθμίζουν οι διατάξεις 78 έως 83 του Αστικού Κώδικα.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να συσταθεί σωματείο είναι να υπογράψουν τη συστατική πράξη του και το καταστατικό του τουλάχιστον είκοσι (20) άτομα με πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα.

Στη συνέχεια, οι ιδρυτές ή διοίκηση του σωματείου υποβάλλουν αίτηση εγγραφής του σωματείου στο κατά τόπο αρμόδιο Ειρηνοδικείο (ΑΚ 79), το οποίο ελέγχει με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας αν πληρούνται οι προβλεπόμενες στις ΑΚ 78 -80 προϋποθέσεις για τη σύσταση του σωματείου.

Το Ειρηνοδικείο ελέγχει κυρίως αν:

  • το καταστατικό περιέχει τα στοιχεία που προβλέπονται στην ΑΚ 80,

  • ο σκοπός του σωματείου είναι σαφής, νόμιμος, συμβατός με τα χρηστά ήθη και μη κερδοσκοπικός,

  • το δικαίωμα ιδρύσεως σωματείου ασκείται καταχρηστικά.

Σημειώνεται ότι έλεγχος σκοπιμότητας από το δικαστήριο απαγορεύεται, επειδή αντίκειται στη συνταγματικώς κατοχυρωμένη ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι (Σ 12, 1).

Το σωματείο αποκτά νομική προσωπικότητα από τη στιγμή που θα εγγραφεί στο ειδικό βιβλίο των σωματείων.

Το περιβαλλοντικό σωματείο ειδικότερα και ο μη κερδοσκοπικός σκοπός του: η σημασία της ορθής σύνταξης του καταστατικού του

Ειπώθηκε προηγουμένως ότι το σωματείο πρέπει να επιδιώκει μη κερδοσκοπικό σκοπό, ήτοι το σωματείο δεν μπορεί να έχει ως βασική επιδίωξη την επίτευξη κέρδους, αλλά οπωσδήποτε δύναται να αξιοποιήσει την περιουσία του, ώστε να πετύχει τον σκοπό της συστάσεώς του.

Ο μη κερδοσκοπικός σκοπός του απορρέει από το καταστατικό του, το οποίο πρέπει να έχει συνταχθεί ορθά από εξειδικευμένο νομικό, εμπεριέχοντας όλες τις ειδικότερες πληροφορίες που απαιτούνται.

Ειδικότερα, το δικαίωμα στο περιβάλλον είναι δικαίωμα σύνθετο, γιατί είναι καταρχήν προσωπικό γιατί προστατεύει αγαθά κατεξοχήν προσωπικά, αλλά και συλλογικό, ανήκει σε όλους και αποτελεί κοινό αγαθό. Είναι ένα υπερατομικό αγαθό. Από αυτό συνάγεται ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας της περιβαλλοντικής προστασίας, που πρέπει να τεκμηριώνεται ειδικώς στο κάθε σωματείο.

Έννομο συμφέρον σωματείου

Η ευρύτατη πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε περιβαλλοντικές υποθέσεις είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη. Την ίδια γραμμή υιοθετεί και η ελληνική νομολογία, που πάλαι ποτέ αναγνώρισε την ευρύτητα του εννόμου συμφέροντος

Στην περίπτωση των νομικών προσώπων, ισχύει η αρχή της ειδικότητας του νομικού προσώπου, δηλ. εδώ του σωματείου. Νομιμοποιείται το τελευταίο να ασκήσει αίτηση ακυρώσεως κατά πράξης που θίγει τα υλικά συμφέροντά του (άνευ περιορισμού) ή τα ηθικά του συμφέροντα (εφόσον συμπεριλαμβάνονται στο καταστατικό του ή στον νόμο τυχόν), αλλά και κατά πράξης που αφορά το σύνολο των μελών του, εφόσον το νομικό πρόσωπο που έχει ως σκοπό την προάσπισή τους. Εφόσον περιλαμβάνεται (έστω και ως δευτερεύων) ο σκοπός στο καταστατικό τους, θεμελιώνεται το έννομό τους συμφέρον.

Έτσι, μία γενικότερη απόφαση έκρινε ότι σωματείο, το οποίο έχει την έδρα του στην Αθήνα, με έννομο συμφέρον ασκεί την κρινόμενη αίτηση, εφόσον από το προσκομισθέν επικυρωμένο αντίγραφο του καταστατικού του προκύπτει ότι έχει ως καταστατικό σκοπό, μεταξύ άλλων, τη συμβολή «με κάθε νόμιμο μέσο στην προστασία και την ορθή διαχείριση της φυσικής και ανθρωπογενούς κληρονομιάς της χώρας», ισχυρίζεται δε ότι από τις προσβαλλόμενες πράξεις επέρχονται δυσμενείς συνέπειες για το ευπαθές οικοσύστημα της Πάτμου (πρβλ. ΣτΕ Ολ 1704/2017, 978/2012 επταμ., 2535/2015, 3016/2015, 2713/2013).

Ωστόσο, σε άλλη υπόθεση δεν έγινε δεκτή η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος για προσβολή οποιασδήποτε πράξης, μολονότι στο καταστατικό προβλεπόταν «η προστασία του περιβάλλοντος συγκεκριμένης περιοχής», διότι θα επρόκειτο για λαϊκή αγωγή.

Και πάλι υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα ορθής σύνταξης του καταστατικού και προσκόμισης συγκεκριμένων εγγράφων που να θεμελιώνουν το έννομο συμφέρον για την κάθε περιβαλλοντική υπόθεση ξεχωριστά.

♦⋅♦⋅♦



ΚατηγορίεςΝομοθεσία

Tags: ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: