Στερεά απόβλητα (απορρίμματα) και έννομη προστασία επί προσβολής του ζωτικού χώρου

Παναγιώτης Γαλάνης,
Δικηγόρος Περιβαλλοντικού – Πολεοδομικού Δικαίου και Δικαίου της Ενέργειας,
Υπ. Δρ. Νομικής ΕΚΠΑ
panagiotisgln@gmail.com

Το κάτωθι κείμενο παρουσιάστηκε εν μέρει από τον εισηγητή σε επιστημονικό συνέδριο του Τμ. Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Δυτ. Μακεδονίας (Ορυκτοί Πόροι-Περιβάλλον- Χημική Μηχανική Κοζάνη, Δυτική Μακεδονία) τον Φλεβάρη του 2021[1].

Το  πρόβλημα της διαχείρισης αποβλήτων επηρεάζει άμεσα τη ζωή των κατοίκων των αστικών κέντρων. Τούτο συνιστά πρόβλημα νομικό πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις στην υγεία και ποιότητα ζωής (παράγονται ετησίως 330.000 τόνοι επικίνδυνα απόβλητα πανελλαδικά, ενώ μεγάλη ποσότητά τους βρίσκεται προσωρινώς αποθηκευμένη).

Το εθνικό και ενωσιακό νομικό πλαίσιο για τα στερεά ιδίως απόβλητα είναι πολυσχιδές, εξαιρετικά τεχνικό και λεπτομερειακό. Ιδίως, μελετήθηκε η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ (ΔΕΕ).  Η Ελλάδα δεν μπόρεσε να εφαρμόσει πρόσφορες σύννομες μεθόδους διαχείρισης αποβλήτων. Στην Ελλάδα εξακολουθούσε η διαχείριση αποβλήτων να γίνεται με «προσωρινή αποθήκευσή» τους, ενώ στην ΕΕ προτείνεται η προώθησή τους για ανακύκλωση (ιδίως στη Γαλλία).

Από τη διεξαχθείσα έρευνα στις νομικές πηγές, προέκυψε ότι η ισχύουσα νομοθεσία και η πολιτική για τα απόβλητα διαπνέεται από κάποιες γενικές αρχές παραγωγής και διαχείρισής τους, όπως η αρχή προφύλαξης και πρόληψης, «ο ρυπαίνων πληρώνει», η διαχείριση βάσει «σχεδίων και προγραμμάτων» (απαιτείται Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων). Η αρχή ιεράρχησης διέπει τη δράση του νομοθέτη, του δικαστή, της διοίκησης: πρέπει κατά σειρά να ακολουθείται η κάτωθι πορεία: πρόληψη => προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση => ανακύκλωση => άλλου είδους ανάκτηση (π.χ. ανάκτηση ενέργειας) => διάθεση.

Ο Ν. 4042/2012 περιέχει το γενικό πλαίσιο παραγωγής και διαχείρισης αποβλήτων (ενσωματώνοντας την Οδηγία 2008/98/ΕΚ), καθιερώνοντας τη μέριμνα για την επεξεργασία τους, αλλά και για τον προγραμματισμό και για τους ΦΟΔΣΑ (Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων).

Από τα αποτελέσματα της μελέτης της νομοθεσίας-νομολογίας, που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο, προκύπτει ότι καταλείπεται μεν ευχέρεια στα κράτη μέλη για την επιλογή τρόπου διαχείρισης  απορριμμάτων και  μεθόδων επεξεργασίας, με την υποχρέωση, όμως, θέσπισης κριτηρίων που αποσκοπούν στην προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας και στην υλοποίηση των τασσομένων από τις Οδηγίες στόχων και αρχών και ειδικότερα: α) της πρόληψης ή μείωσης παραγωγής και βλαπτικότητας των αποβλήτων και στην αξιοποίησή τους με επαναχρησιμοποίηση,  β) της αρχής της εγγύτητας, ώστε να επιτυγχάνεται η διάθεση των αποβλήτων στις πλησιέστερες στον τόπο παραγωγής τους εγκαταστάσεις και γ) της αρχής της ασφαλούς διαθέσεως των αποβλήτων. Η απόθεση σε χωματερές θα αποτελεί την έσχατη λύση, ενώ υπήρξαν αντίστοιχες καταδίκες από το ΔΕΚ/ΔΕΕ, βλ. υπόθεση Κουρουπητού. Τέλος, την προβληματική της συμμετοχής του κοινού στη διαδικασία διαχείρισης απορριμμάτων αποτυπώνει και η Διεθνής Σύμβαση του Άαρχους που συνοψίζεται στους τρεις γνωστούς της πυλώνες.

Η ύπαρξη στερεών αποβλήτων πλησίον σπιτιών πρέπει να ερευνάται στην κάθε συγκεκριμένη υπόθεση.

Είναι πιθανό η ύπαρξή τους και η μη ορθή διαχείρισή τους να οδηγεί σε βλάβη λόγω υποβάθμισης της κυριότητας, αλλά και να πλήττει το υγιές οικιστικό περιβάλλον, με την ύπαρξη τέτοιας συσσώρευσης απορριμμάτων, με την παραγωγή κινδυνώδους ενδεχομένου μετάδοσης νόσων, ιδίως, όπως και με την παραγωγή βρομερών οσμών που υποβαθμίζουν το δικαίωμα σε ένα υγιές, βιώσιμο αστικό περιβάλλον αφενός και τα δικαιώματα των ιδιοκτητών αφετέρου. Αυτά τα δικαιώματα αναμφίβολα εκπηγάζουν από το Σύνταγμα (άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1, 21, 25 παρ. 1) και τον ΑΚ (άρθρο 57). Οι ίδιες, όμως, οχλήσεις συνιστούν και υπερμεγέθη υγειονομικό κίνδυνο, κατά πλήρη παράβαση και της υγειονομικής νομοθεσίας. Εξάλλου, η έμμεση προστασία του περιβάλλοντος στο Αστικό Δίκαιο είναι η επικρατούσα αντίληψη.  Το άρθρο 57 ΑΚ προστατεύει το δικαίωμα στην προσωπικότητα που κατά κύριο λόγο προσβάλλεται από την περιβαλλοντική ζημία.

Η διάταξη αυτή μπορεί να ενεργοποιηθεί, με άσκηση αγωγής στα πολιτικά δικαστήρια.

Μπορούν να ασκηθούν και ασφαλιστικά μέτρα, κατά περίπτωση. Για τα ζητήματα αυτά, όπως και για συναφή, θα επακολουθήσουν και μελλοντικά άρθρα[2].

————-

[1] Το οποίο βίντεο μπορείτε να βρείτε εδώ, μαζί με την εισήγηση του Π. Γαλάνη: https://www.youtube.com/watch?v=-MtF15WuqHg (1:46:50 περίπου).

[2] Τα οποία μπορείτε να βρείτε εύκολα εδώ: https://www.pgalanislaw.gr/blog/ και εδώ: https://dasarxeio.com/tag/παναγιώτης-γαλάνης/

 

♦⋅♦⋅♦



ΚατηγορίεςΝομοθεσία, Περιβάλλον

Tags: , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: