 |
Παναγιώτης Γαλάνης, Δικηγόρος Περιβαλλοντικού – Πολεοδομικού Δικαίου, Διδάκτωρ και Μεταδιδάκτωρ Νομικής ΕΚΠΑ, Διδάσκων Νομικής ΕΚΠΑ info@pgalanislaw.gr , www.pgalanislaw.gr |
Εισαγωγή
Οι περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και προστασία του περιβάλλοντος. Το δικαίωμα δράσης και συμμετοχής τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που αφορούν το περιβάλλον, καθώς και η δυνατότητά τους να ασκούν ένδικα μέσα κατά παραβιάσεων του περιβαλλοντικού δικαίου, κατοχυρώνεται τόσο στο εθνικό όσο και στο διεθνές και ενωσιακό πλαίσιο. Στόχος της παρούσας μελέτης είναι να αναλύσει τα δικαιώματα των περιβαλλοντικών ΜΚΟ και να εξετάσει το ρόλο τους υπό το πρίσμα του δικαίου περιβάλλοντος σε όλα τα επίπεδα.
1. Διεθνές Δίκαιο Περιβάλλοντος
Στο διεθνές δίκαιο, οι ΜΚΟ έχουν αναγνωριστεί ως σημαντικοί φορείς στην προστασία του περιβάλλοντος. Η Σύμβαση του Aarhus (1998), η οποία έχει επικυρωθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και πολλά κράτη μέλη της, αποτελεί ένα βασικό κείμενο για τα δικαιώματα των περιβαλλοντικών ΜΚΟ. Σύμφωνα με αυτή τη σύμβαση, οι ΜΚΟ δικαιούνται:
– Πρόσβαση στην πληροφορία: Οι ΜΚΟ μπορούν να αιτηθούν πρόσβαση σε πληροφορίες που σχετίζονται με το περιβάλλον από τις δημόσιες αρχές. Η πληροφορία αυτή πρέπει να παρέχεται έγκαιρα και χωρίς άσκοπες καθυστερήσεις.
– Συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων: Η σύμβαση διασφαλίζει τη δυνατότητα συμμετοχής των ΜΚΟ στη διαδικασία λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν το περιβάλλον, ιδίως σε θέματα που αφορούν έργα και δραστηριότητες με πιθανές σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
– Πρόσβαση στη δικαιοσύνη: Οι ΜΚΟ έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε ένδικα μέσα όταν οι δημόσιες αρχές δεν τηρούν τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις τους ή όταν οι αποφάσεις που λαμβάνονται αντίκεινται στο περιβαλλοντικό δίκαιο.
2. Ενωσιακό Δίκαιο Περιβάλλοντος
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενσωματώσει τις διατάξεις της Σύμβασης του Aarhus μέσω διαφόρων νομικών πράξεων, όπως οι Οδηγίες 2003/4/ΕΚ και 2003/35/ΕΚ, οι οποίες αφορούν την πρόσβαση σε πληροφορίες και τη συμμετοχή του κοινού σε θέματα περιβάλλοντος.
– Οδηγία 2003/4/ΕΚ: Ρυθμίζει την πρόσβαση στις περιβαλλοντικές πληροφορίες. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διασφαλίζουν ότι οι ΜΚΟ μπορούν να λαμβάνουν τις σχετικές πληροφορίες και να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία διαβούλευσης και λήψης αποφάσεων.
– Οδηγία 2003/35/ΕΚ: Προβλέπει την ενίσχυση της δημόσιας συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων που αφορούν το περιβάλλον, ενώ παράλληλα διασφαλίζει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε περιπτώσεις που παραβιάζονται τα δικαιώματα αυτά.
Η Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον (ΕΠΕ) δίνει τη δυνατότητα στις περιβαλλοντικές ΜΚΟ να παρέμβουν σε διαδικασίες εκτίμησης των επιπτώσεων νέων έργων, διασφαλίζοντας ότι οι περιβαλλοντικές συνέπειες αξιολογούνται κατάλληλα.
3. Εθνικό Δίκαιο Περιβάλλοντος (Ελλάδα)
Η Ελλάδα έχει ενσωματώσει τις διατάξεις του ενωσιακού και διεθνούς δικαίου στο εθνικό της νομικό πλαίσιο. Οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ στην Ελλάδα απολαμβάνουν δικαιώματα που τους επιτρέπουν να επιβλέπουν τις κρατικές και ιδιωτικές δραστηριότητες, καθώς και να διεκδικούν την προστασία του περιβάλλοντος ενώπιον των δικαστηρίων.
– Σύνταγμα της Ελλάδας: Το άρθρο 24 του Συντάγματος κατοχυρώνει την προστασία του περιβάλλοντος ως θεμελιώδες δικαίωμα, ενώ επιτρέπει στους πολίτες και στις ΜΚΟ να προασπίζονται το δικαίωμα αυτό μέσω διοικητικών και δικαστικών διαδικασιών.
– Νόμος 3422/2005 (Ενσωμάτωση της Σύμβασης του Aarhus): Ο νόμος αυτός ρυθμίζει την πρόσβαση στις περιβαλλοντικές πληροφορίες και τη δυνατότητα των ΜΚΟ να συμμετέχουν στις διαδικασίες διαβούλευσης για έργα με περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
– Νόμος 4014/2011 για την περιβαλλοντική αδειοδότηση: Προβλέπει τη συμμετοχή των περιβαλλοντικών ΜΚΟ στη διαδικασία αδειοδότησης έργων που έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
4. Συμμετοχή των Περιβαλλοντικών ΜΚΟ στη Δικαιοσύνη
Η συμμετοχή των ΜΚΟ στη δικαιοσύνη είναι ένα από τα πιο κρίσιμα δικαιώματά τους. Στο ενωσιακό και διεθνές επίπεδο, έχει καθοριστεί ότι οι ΜΚΟ πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν στα δικαστήρια όταν διακυβεύονται περιβαλλοντικά ζητήματα.
Στην Ελλάδα, το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει εκδώσει πολλές αποφάσεις που βασίζονται σε αιτήματα περιβαλλοντικών ΜΚΟ, ιδιαίτερα όσον αφορά την ακύρωση έργων που βλάπτουν το περιβάλλον. Η νομολογία του ελληνικού ανώτατου δικαστηρίου έχει αναγνωρίσει την έννομη θέση των ΜΚΟ σε πολλές περιπτώσεις, επιτρέποντας την πρόσβασή τους σε ένδικα μέσα.
Συμπεράσματα
Οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ έχουν καταστεί σημαντικοί παράγοντες στη διαμόρφωση και την εφαρμογή του περιβαλλοντικού δικαίου σε διεθνές, ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Το πλαίσιο δικαιωμάτων που κατοχυρώνεται από τη Σύμβαση του Aarhus και άλλες νομοθετικές πράξεις επιτρέπει στις ΜΚΟ να έχουν ουσιαστική συμβολή στην περιβαλλοντική προστασία, ενισχύοντας τη συμμετοχικότητα και τη διαφάνεια στις περιβαλλοντικές διαδικασίες.
Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των δικαιωμάτων μπορεί να παρουσιάζει πρακτικές δυσκολίες, όπως καθυστερήσεις στις δικαστικές διαδικασίες ή περιορισμούς στη πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Είναι απαραίτητο να συνεχιστεί η προσπάθεια για την ενίσχυση του ρόλου των ΜΚΟ, τόσο μέσω της αποτελεσματικής εφαρμογής των υφιστάμενων διατάξεων όσο και μέσω της προώθησης νέων μηχανισμών που θα διασφαλίζουν τη συμμετοχή τους.
Categories: Νομοθεσία