Ο παγκόσμιος υψομετρικός δενδροπρωταθλητής Hyperion και εμβληματικές κατασκευές του 19ου αιώνα (Πηγή: reddit.com)
Λουκάς Λουκιανός
Δασολόγος – Θηραματολόγος
υποψήφιος διδάκτορας ΑΠΘ
Στον σύγχρονο επιστημονικό και επικοινωνιακό διάλογο, όπου η διαχείριση του περιβάλλοντος καθίσταται ολοένα και πιο κρίσιμη, η ανάδειξη της φυσικής μοναδικότητας απαιτεί μεθοδολογικές προσεγγίσεις ικανές να μεγιστοποιήσουν τη γνωσιακή και συναισθηματική εμπλοκή του κοινού. Η σύνδεση του ανθρώπου με εξαιρετικά βιολογικά όντα – είτε αυτά εντάσσονται σε ένα «πάνθεον» της φυσικής ιστορίας, όπως οι δεινόσαυροι, είτε στα εναπομείναντα μεγαβιοτικά στοιχεία του σύγχρονου κόσμου – έχει διαμορφώσει όχι μόνο την περιβαλλοντική συνείδηση αλλά και τις βιοποριστικές επιλογές ολόκληρων λαών.
Στον τομέα αυτό, ο φυσικός πλούτος της Ελλάδας έγκειται στη μοναδική μεγαχλωρίδα της, η οποία ενδέχεται να συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη πυκνότητα «δεινόδεντρων» στην Ευρώπη (Κοζυράκη κ.ά., 2007). Οι αρχέγονες αυτές «βιομορφές» συνιστούν έναν διαχειρίσιμο φυσικό πόρο που μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ενίσχυσης του φυσιογνωστικού ενδιαφέροντος των νεανικών ηλικιών, αλλά και ως δίαυλος εναρμόνισης μεταξύ φαινομενικά ανταγωνιστικών συστημάτων διαχείρισης γης, καθώς μέσω αυτού ο αγροτικός και δασικός χώρος μπορεί να μετασχηματιστεί σε οργανικό στοιχείο μιας βιώσιμης τουριστικής προοπτικής, συμβάλλοντας παράλληλα στην οικονομική και περιβαλλοντική αναζωογόνηση των ορεινών και ενδοχώριων αγροτικών περιοχών που πλήττονται από την εγκατάλειψη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εστίαση στη δενδρομετρική τους διάσταση θα μπορούσε να προσδώσει μια πρόσθετη γνωσιακή αξία, συνδέοντας την ανάδειξή τους όχι μόνο με την οικολογική ή αισθητική τους σημασία, αλλά και με την ανάπτυξη φυσικομαθηματικών δεξιοτήτων, την κατανόηση συγκριτικών μεθόδων αξιολόγησης και τη βαθύτερη εξοικείωση με την ποσοτική αποτίμηση φυσικών μεγεθών στην δευτεροβαθμια και την μεταλυκειακή εκπαίδευση.
Μία από τις πλέον αποτελεσματικές προσεγγίσεις προς αυτήν την κατεύθυνση είναι η ανταγωνιστική στρατηγική ανάδειξης, η οποία βασίζεται στη συγκριτική αξιολόγηση, την ιεράρχηση και την προβολή του εξαιρετικού μέσω μηχανισμών διάκρισης. Αυτή η διαδικασία ενεργοποιεί τη φυσική ανταγωνιστική και οργανωτική τάση του ανθρώπου προς αναζήτηση, αξιολόγηση, ιεράρχηση και ενδεχομένως κατάκτηση του «εξέχοντος», μετατρέποντας το φυσικό περιβάλλον από μία αδιάφορη, ομοιογενή οντότητα σε ένα σύνολο διακριτών, συγκρίσιμων και αξιολογήσιμων μονάδων.
Η διεθνής πρακτική αναδεικνύει τον διαστασιακό «Δενδροπρωταθλητισμό» ως μία από τις πλέον δημοφιλείς μεθόδους υλοποίησης αυτής της θεωρητικής προσέγγισης, καθώς αναδεικνύει εξαιρετικά φυσικά στοιχεία μέσω πολυκριτηριακών μεθόδων αξιολόγησης. Η προσέγγιση αυτή αναπτύσσεται ως αντικείμενο έρευνας και ενσωματώνεται σε προγράμματα καταγραφής και διατήρησης μνημειακών δέντρων σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ αποτελεί κεντρικό άξονα περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών στις ΗΠΑ.
Έχουν προταθεί πολλές μέθοδοι για την αξιολόγηση των Δένδρων Πρωταθλητών, οι οποίες εμπλέκουν διαφορετικά άυλα και υλικά κριτήρια, καθώς και μεθόδους υπολογισμού διαφορετικής πολυπλοκότητας, από δυαδικές θεωρήσεις (0 ή 1) έως και περίπλοκες αλγοριθμικές διαδικασίες. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν τρεις ομοκριτηριακές μέθοδοι, οι οποίες πέραν της χρησιμότητάς τους στη συγκριτική αξιολόγηση των δέντρων πρωταθλητών, προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες εξοικείωσης με διαφορετικά επίπεδα υπολογιστικής και φυσικομαθηματικής αντίληψης.
Η πρώτη είναι η απλή γραμμική αθροιστική μέθοδος βαθμολόγησης της American Forests, η οποία, με αναγωγή σε ενιαία μονάδα μέτρησης, αποδίδει τη συνολική βαθμολογία (P) – ένα μέτρο διαστασικού Δένδροπρωταθλητισμού – με βάση τον ακόλουθο τύπο:
P=d+0,0264h+0,00669r
όπου:
- d= η στηθιαία διάμετρος του δέντρου,
- h= το συνολικό ύψος του
- r= η μέση διάμετρος της κόμης.
Η δεύτερη μέθοδος είναι μια μη γραμμική προσαρμογή της παραπάνω, προτεινόμενη από την Dendrological Society of South Africa, όπου ο Δείκτης Μεγέθους (SI), ένα μέγεθος αντίστοιχο της συνολικής βαθμολογίας (P), υπολογίζεται ως εξής:
SI= h * √d * √2r
Η τρίτη μέθοδος είναι η σχετική βαθμολόγηση της Native Tree Society of Eastern North America, η οποία βασίζεται στη δυναμική σύγκριση κάθε δέντρου με τα μεγαλύτερα δείγματα του είδους του. Η συνολική βαθμολογία (Ptot) προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους βαθμολογιών για κάθε κριτήριο:
Ptot=P1 + P2 + … + Pn
Η επιμέρους βαθμολογία για κάθε κριτήριο Xi δίνεται από:
όπου Xmαx είναι η μέγιστη τιμή του συγκεκριμένου κριτηρίου στο σύνολο των εξεταζόμενων δέντρων.
Σε περίπτωση επιλογής μιας ομοκριτηριακής προσέγγισης με τις δύο ανωτέρω μεθόδους, η μέγιστη βαθμολογία που μπορεί να λάβει ένα άτομο είναι προφανώς 300.
Οι παραπάνω μέθοδοι συνιστούν ένα συνεκτικό πλαίσιο για τη διαμόρφωση μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης, όπου ο συνδυασμός της εκπαιδευτικής δενδρομετρίας με την ανταγωνιστική λογική του δενδροπρωταθλητισμού μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη τόσο σε επίπεδο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης όσο και νοητικής εξέλιξης.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτές οι προσεγγίσεις μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά, όπως η απλότητα, η οικονομικότητα και η πρακτικότητα. Αντικείμενο μελέτης τους αποτελεί ένα άφθονο φυσικό στοιχείο – τα δέντρα – γεγονός που καθιστά την εφαρμογή τους εφικτή σε ποικίλα περιβάλλοντα, από σχολικές αυλές έως δασικά οικοσυστήματα. Παράλληλα, η δυνατότητα αξιοποίησης του φυσικού χώρου ως πεδίου δράσης ενισχύει τη βιωματική μάθηση, προσφέροντας ευκαιρίες για περιβαλλοντικές δραστηριότητες που συνδυάζουν εκπαίδευση και αναψυχή.
Σε βαθύτερη γνωσιακή κλίμακα, η εκμάθηση αυτών των μεθόδων συμβάλλει στην εξοικείωση με δύο διαφορετικά επίπεδα υπολογιστικής και φυσικομαθηματικής αντίληψης. Οι δύο πρώτες μέθοδοι αφορούν την εφαρμογή δύο διαφορετικών αλγεβρικών προσεγγίσεων στον υπολογισμό ενός μεγέθους που προκύπτει από τις ίδιες χωρικές μεταβλητές. Με αυτόν τον τρόπο, οι εκπαιδευόμενοι έρχονται σε μια πρώτη επαφή με τη δυναμική και σχετική διάσταση της γεωμετρικής προσέγγισης και, κατ’ επέκταση, της χωρικής αντίληψης.
Η τρίτη μέθοδος, εισάγει την έννοια της σχετικής μέτρησης, καθιστώντας σαφές ότι ένα ποσοτικό μέγεθος δεν είναι απόλυτο, αλλά εξαρτάται από το εκάστοτε συγκείμενο. Μέσα από αυτήν, οι εκπαιδευόμενοι εξοικειώνονται σε ευρύτερη κλίμακα με τους θεμελιώδεις νοητικούς μηχανισμούς της συγκριτικής αξιολόγησης και της σχετικότητας.
Η σχέση των φυσιογνωστικών και περιβαλλοντικών επιστημών με τα εντυπωσιακά φυσικά στοιχεία δεν είναι απλώς εργαλειακή, αλλά έχει βαθύτερη σημασία για τη γνωστική εξέλιξη του ανθρώπου. Η επιστημονική ανάδειξη αυτών των στοιχείων δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο περιβαλλοντικής πολιτικής ή εκπαιδευτικού ενδιαφέροντος, αλλά συνδέεται με θεμελιώδεις διεργασίες κατανόησης του φυσικού κόσμου. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι καθήκον των σύγχρονων επιστημόνων να σχεδιάσουν και να προτείνουν μεθοδολογίες που θα αξιοποιήσουν στο βέλτιστο βαθμό αυτήν τη δυναμική, διασφαλίζοντας ότι η γνώση μεταδίδεται, εξελίσσεται και βρίσκει εφαρμογή τόσο στην επιστήμη όσο και στην κοινωνία.
Βιβλιογραφία
Κοζυράκη, Μ., Πατεργιαννάκη, Μ., Χωριτάκης, Μ., Καγκιούζη, Α., Πασχαλούδης, Φ., & Χρονάκης, Γ. (2007). Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη: Αιωνόβιος Πλάτανος Οικισμού Κρασίου, Δήμου Μαλίων, Ν. Ηρακλείου. Διεύθυνση Δασών Περιφέρειας Κρήτης, Διεύθυνση Δασών Ηρακλείου & Δήμος Μαλίων.
♦-♦-♦
Categories: Απόψεις