Του Ηλία Τζηρίτη*
Μετά από δεκαετίες καταστροφικών δασικών πυρκαγιών που άφησαν πίσω τους εκατομμύρια στρεμμάτων καμένων εκτασεων, φαίνεται πως ήρθε η ώρα η Ελλάδα να γυρίσει σελίδα. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας (ΥΚΚΠΠ), του οποίου η διαβούλευση ολοκληρώθηκε πριν λίγες μέρες (26/1/2026), αναγνωρίζει πως η μονοδιάστατη προσήλωση στην καταστολή των δασικών πυρκαγιών δεν επαρκεί και δίνει μια σημαντική ευκαιρία για να γίνουν κομβικές αλλαγές με έμφαση στην πρόληψη. Με το νέο αυτό νομοσχέδιο, η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα εναρμονίζεται επιτέλους με σύγχρονες πρακτικές που εφαρμόζονται αποτελεσματικά σε άλλες χώρες εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες.
Το WWF Ελλάς συμμετείχε με αναλυτικά σχόλια στη δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου «Ενεργή Μάχη- Ολοκληρωμένη αναμόρφωση του συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών ή ανθρωπογενών καταστροφών». Με το νομοσχέδιο αυτό ενισχύεται ο εθνικός μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων και αντιμετώπισης κινδύνων (ν. 4662/2020, όπως ισχύει), ενώ δίνεται έμφαση σε δύο καταλυτικά στοιχεία: στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και στην ποιοτική αναβάθμιση του μηχανισμού δασοπυροπροστασίας.
Το WWF Ελλάς εδώ και πολλά χρόνια αναδεικνύει τον κομβικό ρόλο της πρόληψης. Για παράδειγμα, η αξιοποίηση τόσο της μεθόδου της προδιαγεγραμμένης καύσης για τη δασική διαχείριση και πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, όσο και της σύνταξης σχεδίων πρόληψης από τους δήμους αποτελούσαν πάγια αιτήματα της οργάνωσης με στόχο την επιτακτική ανανέωση του εθνικού συστήματος δασοπυρόσβεσης. Με την ίδια στόχευση, το 2024 σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες, δημοσιεύσαμε την έκθεση «Μαθαίνοντας από την πυρκαγιά του Έβρου: Αξιολόγηση του μηχανισμού δασοπυρόσβεσης & προτάσεις για τη βελτίωσή του» με την οποία προτάθηκαν δομές και ενέργειες που θα μπορούσαν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Η ανάλυση σημαντικών περιστατικών δασικών πυρκαγιών για εξαγωγή χρήσιμων διδαγμάτων, η υιοθέτηση ενός συστήματος διοίκησης περιστατικών, η αναβάθμιση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών και εθελοντών πυροσβεστών, και η βελτίωση της ανάλυσης των αιτίων των δασικών πυρκαγιών ήταν μεταξύ των προτάσεων.
Με ικανοποίηση βλέπουμε ότι πολλές από τις προτάσεις αυτές περιλαμβάνονται στο παρόν νομοσχέδιο. Ενδεικτικά, προβλέπεται η θεσμοθέτηση νέων μηχανισμών επιστημονικής αξιολόγησης, λογοδοσίας και επιχειρησιακής βελτίωσης (Επιτροπή αξιολόγησης μεγάλων πυρκαγιών), η ποιοτική αναβάθμιση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, θεσμοθετείται ετήσιος απολογισμός αντιπυρικής περιόδου, αναβαθμίζεται η Πυροσβεστική Ακαδημία και θεσπίζεται Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων. Επιπλέον, είναι σημαντικό ότι προβλέπεται και η αναβάθμιση του ρόλου και η ενίσχυση των εθελοντικών οργανώσεων δασοπυρόσβεσης, αναγνωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την καθοριστική συμβολή τους.
Υπάρχουν, όμως, και προβλέψεις που χρειάζονται σημαντικές βελτιώσεις. Προβληματισμό προκαλεί για παράδειγμα η ανάθεση στο ΥΚΚΠΠ της ευθύνης λήψης αποφάσεων για επεμβάσεις σε υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα. Η έως σήμερα αντιμετώπιση των ποταμών ως απλών καναλιών μεταφοράς νερού και όχι ως σημαντικά οικοσυστήματα που προσφέρουν πλήθος υπηρεσίες, όπως η αντιπλημμυρική προστασία, έχει οδηγήσει σε καταστροφικά έργα, όπως η οριοθέτηση κοίτης με σκληρά υλικά, που επιτείνουν τα πλημμυρικά φαινόμενα. Το νομοσχέδιο προβλέπει τη σύσταση Επιτροπής Αξιολόγησης Αιτημάτων Έργων Αντιπλημμυρικής και Αντιδιαβρωτικής Προστασίας που θα αξιολογεί τα αιτήματα Δήμων και Περιφερειών και θα παρέχει έγκριση για ανάλογα έργα. Έτσι, ενώ η επιτροπή αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα κεντρικό εργαλείο συντονισμού, εγείρονται ανησυχίες για το κατά πόσο το ΥΚΚΠΠ έχει τη γνώση, την εμπειρία, αλλά και την αρμοδιότητα για τη διαχείριση ποταμών και ρεμάτων.
Χωρίς αμφιβολία, το παρόν νομοσχέδιο αποτελεί μια πολύ καλή αρχή για να αλλάξει η κουλτούρα της δασοπυροπροστασίας στη χώρα μας, τοποθετώντας την πρόληψη στο επίκεντρο και εισάγοντας μεθόδους και εργαλεία που μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Όμως η αποτελεσματική και η περιβαλλοντικά ορθή πρόληψη και αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών προϋποθέτει ακόμη δύο πράγματα: α) την ενεργό συμμετοχή και ενίσχυση επιστημονικών οργανισμών και άλλων αρμόδιων φορέων με μεγάλη τεχνογνωσία, όπως η Δασική Υπηρεσία, ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής και η Γενική Διεύθυνση Υδάτων του ΥΠΕΝ, και β) τη σαφή σύνδεση, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, με τον Εθνικό Κλιματικό Νόμο και τα εργαλεία που αυτός προβλέπει.
Βρισκόμαστε σε μια κομβική στιγμή για το μέλλον των δασιών πυρκαγιών στη χώρα μας. Το μεγάλο στοίχημα είναι να αποφευχθεί η αντιμετώπιση του φυσικού περιβάλλοντος αποκομμένα και με μόνο κριτήριο την αποφυγή φυσικών καταστροφών, υιοθετώντας πρακτικές του παρελθόντος. Εφόσον το νομοσχέδιο ψηφιστεί από τη Βουλή, η ορθή εφαρμογή των διατάξεων, σε συνεργασία με την επιστήμη, καθώς και η υπομονή και επιμονή από αρμόδιους φορείς, λήπτες αποφάσεων και πολίτες είναι καίριας σημασίας για να επιτευχθεί η θετική αλλαγή που χρειαζόμαστε. Θα δώσουν τα προβλεπόμενα στο νομοσχέδιο σημαντικά και ορατά αποτελέσματα ή θα μείνουν ευχολόγια στα χαρτιά; Ελπίζουμε και θα αγωνιστούμε για το πρώτο.
*Ο Ηλίας Τζηρίτης είναι συντονιστής δράσεων για δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Categories: Πυρκαγιές - Αναδασώσεις