Advertisements

Το τελευταίο αρχέγονο δάσος της Eυρώπης

Πηγή: ΟΙΚΟ της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ | Σεπτέμβριος 2005

OIKOΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
Bialowieza, το τελευταίο αρχέγονο δάσος της Eυρώπης

Της δρος ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΚΑΤΗ

Δέντρα 600 ετών θα γίνουν ξυλεία!

Είναι ένα μοναδικό «εργαστήριο» όπου η Φύση εξελίσσεται ανενόχλητη επί εκατομμύρια χρόνια. Η Bialowieza, στα σύνορα Πολωνίας και Ουκρανίας, ένας παράδεισος με βελανιδιές και πεύκα 600 ετών, 1.600 είδη πεταλούδων, 24 είδη ψαριών, 228 είδη πουλιών και 62 είδη θηλαστικών, κινδυνεύει. Επιστημονικοί φορείς και οργανώσεις απ’ όλη την Ευρώπη έχουν κινητοποιηθεί να αποτρέψουν τα σχέδια της πολωνικής κυβέρνησης για εξαγωγή 1,5 εκατομμυρίου κυβικών μέτρων ξυλείας από το παρθένο δάσος έως το 2011.

Tο παρθένο δάσος της Bialowieza στα σύνορα της Πολωνίας με τη Λευκορωσία είναι σήμερα το τελευταίο αρχέγονο φως της Ευρώπης, το τελευταίο εκτεταμένο πεδινό παρθένο δάσος όπου οι βιολογικοί κύκλοι δημιουργίας-απώλειας της ζωής, οι αλληλεπιδράσεις των ειδών και οι φυσικές λειτουργίες του οικοσυστήματος υφίστανται αναλλοίωτες στο πέρασμα εκατομμυρίων ετών, σημείο αναφοράς για τους επιστήμονες βιολόγους. Το δάσος της Bialowieza είναι το μοναδικό πεδινό δάσος στην καρδιά της πυκνοκατοικημένης Ευρώπης, καλύπτοντας 1.470 km2, από τα οποία 595 km2 ανήκουν στην Πολωνία. Μια έκταση 103 km2 προστατεύεται θεσμικά και θεωρητικά ως «Εθνικό Πάρκο Bialowieza» της Πολωνίας, ακριβώς όπως οι προστατευόμενες περιοχές «στα χαρτιά» στη χώρα μας, ενώ στην ουσία προστατεύεται (φύλαξη, απαγόρευση ξύλευσης και θήρας) μόνο μια έκταση 47 km2 (το 8% πολωνικού δάσους) από το 1921.

Πάνω από 4.000 επιστημονικές έρευνες έχουν δει το φως της δημοσιότητας με αντικείμενο τον βιολογικό πλούτο του παρθένου δάσους της Bialowieza, καταδεικνύοντας τη μεγάλη επιστημονική και οικολογική του αξία ως «κέντρο βιοποικιλότητας» της Ευρώπης.

Βελανιδιές «προστατεύουν» τον ευρωπαϊκό βίσονα

Τεράστια δέντρα ερυθρελάτης, πεύκου και βελανιδιάς 200 – 600 ετών έχουν διατηρηθεί, σε αρχέγονους σχηματισμούς πολλαπλών ορόφων βλάστησης, φιλοξενώντας περίπου 1.000 είδη ανώτερων φυτών και πάνω από 3.600 είδη λειχήνων, μυκήτων και βρυοφύτων.

Η εντομολογική ποικιλότητα του δάσους είναι επίσης τεράστια με έναν αριθμό 9.280 ειδών, εκ των οποίων 1.600 είδη πεταλούδων Συνολικά στο πολωνικό δάσος ενδιαιτούν 228 είδη πουλιών, 62 είδη θηλαστικών, 7 είδη ερπετών, 12 είδη αμφιβίων και 24 είδη ψαριών.

Δασικά πουλιά που ακούγονται πια πολύ σπάνια στα παραγωγικά δάση της Ευρώπης βρίσκουν καταφύγιο μέσα στα εναπομείναντα παρθένα τμήματα του δάσους της Bialowieza, ανοίγοντας τρύπες στα υπερώριμα δέντρα για να φωλιάσουν, όπως ο σπάνιος τριδάχτυλος δρυοκολάπτης (picoides tridactylus), η λευκονωτοτσκικλιτάρα (dendrocopos leucotos) και ένας μεγάλος αριθμός νυχτόβιων πουλιών, συμπεριλαμβανομένης και της πιο μικρής κουκουβάγιας της Ευρώπης – τη σπάνια σπουργιτόγλαυκα (glaucidium passerinum). Το δάσος προσφέρει καταφύγιο και σε είδη εξαιρετικά σπάνια, όπως ο αγριόκουρκος (tetrao urogallus). Το παρθένο δάσος της Bialowieza είναι σήμερα διάσημο για τον τελευταίο πληθυσμό του ευρωπαϊκού βίσονα (bison bonasus) που διατηρεί, ο οποίος φτάνει τα 300 άτομα στην πολωνική πλευρά, και σχεδόν 600 άτομα συνολικά, είδος που αιώνες πριν αφθονούσε στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Eνα άλλο αυστηρά προστατευόμενο σαρκοφάγο είδος με μεγάλες χωρικές απαιτήσεις σε φυσικό βιότοπο, ο ευρωπαϊκός λύγκας (lynx lynx), ζει ακόμη στο δάσος κυνηγώντας κυρίως ζαρκάδια (capreolus capreolus) και ελάφια (cervus elaphus), στην αυστηρά προστατευόμενη περιοχή του δάσους όπου απαγορεύεται το κυνήγι. Σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, όπως η Ελλάδα, οι φυσικοί πληθυσμοί του ελαφιού εξαφανίστηκαν από υπερθήρευση και οι πληθυσμοί ζαρκαδιών αποδεκατίζονται σήμερα από τους λαθροθήρες. Αντίθετα, άλλα είδη όπως η φαιά αρκούδα (ursus arctos) βρήκαν καταφύγιο και επιβίωσαν στα δυσπρόσιτα ελληνικά βουνά, και δεν εξαφανίστηκαν όπως στο προσβάσιμο δάσος της Bielowieza.

Mission: European bison

To δάσος της Bialowieza είναι και ένα φυσικό επιστημονικό εργαστήριο, όπου τα πειράματα συσχέτισης ειδών – περιβαλλοντικών παραμέτρων, πληθυσμιακών αλληλοεξαρτήσεων ειδών, εξέλιξης της φυσικής διαδοχής της βλάστησης πραγματοποιούνται in situ, δίνοντας στην επιστημονική κοινότητα ένα αναντικατάστατο σημείο αναφοράς – οδηγό για τη διαχείριση των οικοσυστημάτων και των φυσικών τους πόρων.

Ο,τι διασώθηκε επι 500 χρόνια, σήμερα κινδυνεύει!

Η ιστορία της διάσωσης του δάσους της Bialowieza ξεκίνησε από το 14ο αι. με την ανακήρυξή του σε βασιλική κυνηγετική ρεζέρβα. Την ίδια στιγμή που τα φυσικά παραγωγικά οικοσυστήματα της Ευρώπης στις πεδινές και προσιτές περιοχές μετατρέπονταν σε καλλιεργήσιμη γη και σε δομημένο χώρο κατά τον Μεσαίωνα, 300 βασιλικοί φύλακες προστάτευαν το δάσος της Bialowieza το 16ο αι. από παράνομη θήρα και ξύλευση, αποκλειστικά ως κυνηγότοπο για τα μέλη της βασιλικής οικογένειας της Πολωνίας. Για περισσότερα από 500 χρόνια διατηρήθηκε ένας παράδεισος, με τεράστια υπερώριμα δέντρα και μεγάλη ποικιλία ειδών έως τις αρχές του 20 αι., όταν από τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά η αξία του δάσους περιορίστηκε στην παραγωγή ξυλείας. Φυσικά, η μεγάλη περιβαλλοντική καταστροφή, όπως σε όλο τον δυτικό κόσμο, πραγματοποιείται τα τελευταία 40 χρόνια, με τη χρήση της τεχνολογίας για μαζική εξαγωγή ξυλείας.

Θα κοπούν εκατομμύρια δέντρα χωρίς λόγο!

Την ίδια στιγμή που η Ευρώπη επικυρώνει τη Σύμβαση για τη Διατήρηση της Βιολογικής Ποικιλότητας, που οι Ευρωπαίοι αρχηγοί κρατών ομόφωνα διακηρύττουν, στο Gothenburg (2001), το φιλόδοξο στόχο της ανάσχεσης απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010, που η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, η πολωνική κυβέρνηση προγραμματίζει την εξαγωγή 1,5 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων ξυλείας από το παρθένο δάσος της Bialowieza έως το 2011! Δυστυχώς αρωγός του «εγκλήματος» είναι η Δασική Υπηρεσία της Πολωνίας, ο υπεύθυνος επιστημονικός – αντιεπιστημονικός φορέας για την «προστασία και αειφορική διαχείριση του δάσους»… κακοποιώντας εκτός από το δάσος και τους άνω διεθνείς όρους που ορίστηκαν για την προστασία της ζωής στον πλανήτη και όχι ως κάλυψη της περιβαλλοντικής καταστροφής, όπως δυστυχώς γίνεται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πολλοί εθνικοί επιστημονικοί φορείς της Πολωνίας, όπως η Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Μη Κυβερνητικές Περιβαλλοντικές Οργανώσεις, όπως το WWF, έχουν δημοσιοποιήσει τις αντιδράσεις τους έντονα αλλά ανεπιτυχώς για προστασία του τελευταίου παρθένου δάσους της Ευρώπης. Με βάση τον ορνιθολόγο καθηγητή Dr Tomasz Wesolowski του Πανεπιστημίου Wroclaw της Πολωνίας δεν υπάρχει κανένα οικονομικό όφελος από την καταστροφή του δάσους. Η εξαγωγή ξυλείας από το παρθένο δάσος το 2001 κόστισε στην πολωνική κυβέρνηση 6 εκατ. ευρώ επιπλέον από το κέρδος πώλησης της ξυλείας! Σήμερα, επισκέπτονται το δάσος 95.000 τουρίστες, και εργάζονται στο πάρκο 109 επιστήμονες, φύλακες και ξεναγοί, χωρίς να υπολογιστεί η οικονομική ανάπτυξη στον οικοτουριστικό ιδιωτικό τομέα.

Κινητοποίηση για τη φυσική κληρονομιά της Ευρώπης

Η διεθνής επιστημονική κοινότητα ενεργοποιείται σήμερα για τη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Ψήφισμα για την ουσιαστική προστασία και επέκταση του παρθένου δάσους της Bialowieza, δόθηκε στους αρμόδιους ευρωπαϊκούς και πολωνικούς φορείς από το Society for Conservation Biology, μια διεθνή επιστημονική ένωση με πάνω από 8.000 μέλη από 60 και πλέον χώρες. Επιστολή απεστάλη και στον Eλληνα Επίτροπο για το Περιβάλλον κ. Σταύρο Δήμα, να αναλάβει πρωτοβουλία για την ανάσχεση της καταστροφής,ο οποίος έχει θέσει με σαφήνεια την προστασία της βιοποικιλότητας ως έναν από τους τέσσερις στόχους της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής. Στη διεθνή σύσκεψη της UNESCO, τον Ιανουάριο του 2005 είπε ότι «η καλή πολιτική εξαρτάται από την καλή επιστήμη».

Το αρχέγονο φως του δάσους της Bialowieza δεν πρέπει να σβήσει.Η διακήρυξη του Gothenburg πρέπει να γίνει πράξη άμεσα, αρχής γενομένης από τις παρθένες εναπομείνασες περιοχές της Ευρώπης. Η έννοια της «αυστηρής προστασίας» δεν πρέπει να φοβίζει τους πολιτικούς και τους πολίτες της Ευρώπης, αλλά πρέπει να ενταχθεί θεσμικά εντός του Ευρωπαϊκού δικτύου Φύση 2000, δεδομένου ότι το «πολιτικό κόστος» επέτρεψε έως σήμερα την ουσιαστική και αυστηρή προστασία μιας επιφάνειας που δεν φτάνει καν το 0,01% των ευρωπαϊκών δασών… Ας ελπίσουμε και ας παλέψουμε για ένα φωτεινότερο περιβαλλοντικό μέλλον στην Ευρώπη.

Το «χρηματιστήριο» υπερεκμετάλλευσης και εξαγοράς φυσικών αξιών

Σήμερα, σχεδόν 4 δισεκατομμύρια χρόνια μετά την εκτιμώμενη εμφάνιση του θαύματος της ζωής στον Πλανήτη μας, έπειτα από εκρήξεις βιοποικιλότητας και στοχαστικές μαζικές εξαφανίσεις ειδών, το νεοεμφανισθέν είδος του ανθρώπου διαχειρίζεται το βιολογικό απόθεμα της Γης έχοντας βαθιά και ηθελημένη άγνοια της θέσης του στο νήμα της εξέλιξης. Η εφήμερη ανθρώπινη ζωή, ο πεπερασμένος ανθρώπινος νους και οι σύγχρονες χρηματοοικονομικές βάσεις της δυτικής κοινωνίας είναι τουλάχιστον αλλότριες προς την ουσία της ζωής, την εξελικτική ροή και τη λειτουργία των βιολογικών συστημάτων. Αποτέλεσμα είναι η εξαιρετικά ταχεία απώλεια βιοποικιλότητας, με ρυθμούς 1.000 φορές μεγαλύτερους από τους φυσιολογικούς, η εκμετάλλευση του 40% της χερσαίας πρωτογενούς παραγωγικότητας του πλανήτη από τον άνθρωπο, η καταστροφή φυσικών οικοτόπων και η αύξηση της καλλιεργήσιμης γης κατά 466% τους τελευταίους μόλις τρεις αιώνες. Μέσα σε αυτό το παραλήρημα της καταστροφής της ζωής και μέσα στην οχλαγωγία του «χρηματιστηρίου» υπερεκμετάλλευσης και εξαγοράς φυσικών αξιών, η φωνή της λογικής και της επιστημονικής επιχειρηματολογίας μόλις που ακούγεται. Τα φυσικά οικοσυστήματα που παρέμειναν εκτός της κεκαλυμμένης εκμετάλλευσης και υποβάθμισης, αποτελούν μόλις το 0,5% της Ευρώπης. Τα δε δασικά οικοσυστήματα που προστατεύονται αυστηρά και βρίσκονται εκτός της ανθρώπινης σφαίρας επιρροής αποτελούν μόλις το 0,1% των ευρωπαϊκών δασών…

*Η δρ Βασιλική Κατή είναι λέκτορας του Τμήματος Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και μέλος του Policy Committee Society for Conservation Biology – Europe.

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔασικά Οικοσυστήματα

Tags: ,

3 replies

  1. Πιστεύω, χωρίς να γνωρίζω τις πραγματικές προθέσεις των συμβαλλόμενων κρατών (Πολωνία και Λευκορωσία) ότι δύσκολα θα μπορούσαν να δρομολογηθούν εξελίξεις και δράσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο την ακεραιότητα του οικοσυστήματος. Είναι πολλοί οι παγκόσμιοι φορείς που έχουν υπό την αιγίδα τους το δάσος.

  2. Το άρθρο μιλάει για το 2011 , από μια πολύ μικρή αναζήτηση που έκανα στο δάσος γίνονται μόνο υλοτομίες και απομάκρυνση νεκρών δέντρων. http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hYDM9XINTyL7wYb79UmWsr9ZPjRw?hl=en

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: