Advertisements

Κλάδεμα δένδρων σκίασης: το ταξίδι της ανατροφής από τη φύτευση ως την ωριμότητα (Μέρος A´)

.

Κλάδεμα δένδρων σκίασης: το ταξίδι της ανατροφής από τη φύτευση ως την ωριμότητα 

(Μέρος A´)

Ελένη Ραντζούδη,
Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος

Τι έχει ανάγκη ένα δένδρο σκίασης για την καλή του ανάπτυξη;

Η ευνόητη απάντηση είναι πως χρειάζεται φως από τον ήλιο, νερό και θρεπτικά συστατικά από το έδαφος. Με το κλάδεμα τι γίνεται; Χρειάζονται τα δένδρα κλάδεμα; Τα δένδρα είναι οργανισμοί που έχουν ακολουθήσει αιώνες εξέλιξης, σύμφωνα με την οποία, έχουν προγραμματίσει μόνα τους απόπτωση μέρους των κλαδιών και του φυλλώματος, με τρόπο φυσικό. Όταν αναπτύσσονται μέσα στο δασικό σύμπλεγμα, η συνύπαρξη, προάγει τη διαδικασία της φυσικής αποκλάδωσης και οι δασοκομικοί χειρισμοί που απαιτούνται είναι περιορισμένοι. Τα δένδρα που συνθέτουν τοπίο ή προσφέρουν σκίαση και προστασία στο δομημένο χώρο απαιτούν επιπλέον φροντίδα για τη διατήρηση της μορφής και της αισθητικής τους λειτουργίας. Τότε το κλάδεμα πρέπει να πραγματοποιείται με πλήρη κατανόηση της βιολογίας του δένδρου και της ανοχής και απόκρισης του σε κάθε πιθανή πλήγωση. Καθώς, ένα άστοχο κλάδεμα μπορεί να αποβεί μοιραίο για την ευρωστία και τη μακροζωία του δένδρου.

Γενικά, μπορούμε να επισημάνουμε ότι η προσπάθεια της σωστής ανατροφής ενός δένδρου ακολουθεί τρία στάδια. Ξεκινά από την ορθή οικολογικά επιλογή του είδους και την γενικότερη ευρωστία του συγκεκριμένου επιλεγμένου, προς φύτευση, ατόμου. Συνεχίζει με την κατάλληλη προετοιμασία της θέσης φύτευσης αλλά και την εφαρμογή της κατάλληλης φυτευτικής τεχνικής. Τέλος, ολοκληρώνεται με την επιτυχή, επιλεκτική, και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του δένδρου κλάδευση, ώστε να αποκτήσει και να διατηρήσει επιθυμητή μορφή, υγιή και εύρωστη ανάπτυξη.

Ως κλάδεμα ορίζεται η διαδικασία επιλεκτικής απομάκρυνσης μελών της κόμης του δένδρου με κατάλληλα εργαλεία και τεχνικές με σκοπό να ευνοηθεί η ορθή ανατροφή του – ιδιαίτερα σε νεαρή ηλικία, η προαγωγή της υγείας του, ο έλεγχος της ανάπτυξης και η βελτίωση της εμφάνισης του. Το προς απομάκρυνση υλικό, ανάλογα με την ηλικία του δένδρου μπορεί να είναι μικρά κλαδιά, κλάδοι, κώνοι ή τμήματα κορμού ή ρίζας. Σύμφωνα με τον αείμνηστο Καθηγητή της Δασολογίας Σπύρο Ντάφη (2001), το κλάδεμα αποτελεί μια διαδικασία που ενδέχεται να μειώσει την ευρωστία του δένδρου. Αυτός είναι ο λόγος που επιβάλλεται να εφαρμόζεται από εκπαιδευμένο προσωπικό, με την ενσυναίσθηση της σοβαρότητας που φέρει η συγκεκριμένη επέμβαση στο δένδρο.

Προϋπόθεση για επιτυχημένη ανατροφή ενός δένδρου στο αστικό περιβάλλον και συγκεκριμένα στο περιορισμένο χώρο που διατίθεται στις δενδροστοιχίες, στις πρασιές και στα προκήπια, πέρα από την αρχική σωστή επιλογή του είδους, αποτελούν η σωστή ανταπόκριση στα πολεοδομικά χαρακτηριστικά και στη γεωμετρία του αστικού χώρου, όπως το μέγεθος του πεζοδρομίου και του οδοστρώματος, της μορφής και του ύψους των γειτνιαζουσών προσόψεων, του προσανατολισμού των δρόμων αλλά και του εν γένει επιδιωκόμενου αποτελέσματος της φύτευσης.

Συγκεκριμένα, σε ένα δένδρο σκίασης που αναπτύσσεται στο δομημένο περιβάλλον με κύρια αποστολή την οικολογική, αισθητική και βιοκλιματική συνεισφορά, η παρέμβαση στην ανατροφή του έχει επιπρόσθετους στόχους στην ηλικία της ωριμότητας, που μπορούμε να προσδιορίσουμε παρακάτω:

α) επαρκή και ευθυτενή ανάπτυξη κορμού και κόμης καθ’ ύψος, ώστε να προσφέρει τα βέλτιστα στην σκίαση των πεζών και των προσόψεων των παρακείμενων κτιρίων για την μεγιστοποίηση της επίδρασης στην εξομάλυνση του αστικού μικροκλίματος.

β) διατήρηση του έναρξης της κόμης στο σωστό ύψος, που να επιτρέπει την ασφαλή κίνηση πεζών και οχημάτων κάτω από τη φυλλωσιά χωρίς να δημιουργούνται προσκόμματα στην κυκλοφορία και την λειτουργία των πολυσύχναστων αστικών υπαίθριων χώρων.

γ) επίτευξη του κατάλληλου μεγέθους και σχήματος της κόμης με ικανοποιητική συγκόμωση, ώστε να σκιάζεται μεγαλύτερη, κατά το δυνατόν, επιφάνεια των παρακείμενων προσόψεων με τους λιγότερους περιορισμούς στον οικοδομικό ιστό και στα δίκτυα ενέργειας και μεταφορών.

Ασφαλείς αποστάσεις ώριμου(ενήλικου) δένδρου σκίασης στον αστικό ιστό προς ασφάλεια κατασκευών, ανθρώπων και οχημάτων  [(after (Russ, 2002) and (Rantzoudi, Georgi, 2017)]

Οι κανόνες που ακολουθούνται στο κλάδεμα ώστε να θεωρηθεί επιτυχημένο

Ποια εποχή είναι κατάλληλη για κλάδεμα;

Για τις ετήσιες, προγραμματισμένες εργασίες κλάδευσης καλό είναι να ακολουθούμε τις πατρογονικές συνήθειες που έχουν καθιερωθεί και προσδιορίζουν μια περίοδο κατάλληλη για επιτυχημένο κλάδεμα, αυτή την περίοδο της χειμερινής ανάπαυσης, καθώς τότε είναι μειωμένη η πιθανότητα προσβολής των δένδρων από ασθένειες και παθογόνους μικροοργανισμούς. Αυτή η περίοδος προσδιορίζεται για τα περισσότερα είδη λίγο πριν την έναρξη της νέας βλαστικής περιόδου και είναι προτιμητέα γιατί οι τομές που απομένουν μετά τις επεμβάσεις κλάδευσης, επουλώνονται συντομότερα με το ξεκίνημα της μεταβολικής διαδικασίας. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγουμε τη μετάδοση ασθενειών, δεν σοκάρουμε το δένδρο που διέρχεται μια κατάσταση ηρεμίας και επιπλέον η απουσία του φυλλώματος μας διευκολύνει να σχηματίσουμε μια πλήρη και ορθή εικόνα για την μορφολογία των κλάδων που θα αφαιρέσουμε. Το τελευταίο αφορά τα πλατύφυλλα είδη, που ιδανικά, επιθυμητό είναι να αποφεύγουμε την κλάδευση τους όσο διατηρούν το φύλλωμα τους, τουλάχιστο μέχρι την ηλικία της ωριμότητας. Τα κωνοφόρα μπορούν να κλαδευτούν οποιοδήποτε περίοδο του έτους με προτιμότερη την πρώιμη άνοιξη πριν από την ανθοφορία. Εξαίρεση του κανόνα κλάδευσης κατά την περίοδο της μεταβολικής ηρεμίας είναι τα είδη που απεκκρίνουν περίσσια χυμών μετά τον τραυματισμό τους, όπως τα σφενδάμια, οι σημύδες, οι καρυδιές. Αυτά τα είδη είναι προτιμότερο να κλαδεύονται στο μεσοκαλόκαιρο ή με το πέρας του θέρους, όταν πλέον έχει ολοκληρωθεί η βλαστική περίοδος.

Γενικός κανόνας είναι ότι αν υπάρχουν νεκρά ή άρρωστα κλαδιά, αυτά επιβάλλεται να απομακρυνθούν άμεσα και μόλις διαγνωστεί το πρόβλημα, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Επίσης, η ελαφριά αραίωση σε ποσοστό μικρότερο του 10%, όταν συντρέχουν σοβαροί λόγοι, μπορεί να γίνει, όποτε αυτό κριθεί αναγκαίο. Όπως είναι ευνόητο ο ακριβής ημερολογιακά προσδιορισμός του κλαδέματος είναι αδύνατος, καθώς εξαρτάται από το κλίμα της κάθε γεωγραφικής περιοχής και τις εκάστοτε καιρικές συνθήκες, σε συνέργεια με τα χαρακτηριστικά του κάθε δασοπονικού είδους. Σε κάθε περίπτωση μπορούμε να εκφράσουμε μια αρχή που αφορά όλα τα δασοπονικά είδη ένα προγραμματισμένο, ισχυρό και θεραπευτικό κλάδεμα πρέπει να αποφεύγεται στην διάρκεια της βλαστικής περιόδου της άνοιξης καθώς η απομάκρυνση μεγάλου μέρους του φυλλώματος μπορεί να επιφέρει ισχυρό στρες και υστέρηση στην ανάπτυξη του δένδρου. 

Τι προσφέρει το κλάδεμα;

Οι γενικοί λόγοι που κλαδεύουμε ένα δένδρο σκίασης είναι για να του δώσουμε ένα ελκυστικό και κατάλληλο σχήμα και να επιτύχουμε ένα εύρωστο και ευθυτενή κορμό στην ηλικία της ωριμότητας. Λόγοι που απαιτούν άμεση επέμβαση είναι η απομάκρυνση ξερών κλάδων και η αραίωση της κόμης για να εισέρχεται περίσσια φωτός και αέρα, ώστε να προωθούνται οι φωτοσυνθετικές λειτουργίες του φυτού. Επίσης, μπορεί να υφίστανται στρεβλά κλαδιά ή κλαδιά που διασταυρώνονται αφύσικα μεταξύ τους και απαιτούν απομάκρυνση ή να συντρέχουν παθολογικοί παράγοντες που επιβάλλουν κλάδεμα για να περιοριστεί η προσβολή.

Η ποσότητα του φυλλώματος που αφαιρείται σε κάθε κλάδεμα πρέπει είναι συνάρτηση της ηλικίας των δένδρων, της υγείας τους και άλλων κοινωνικών και πολεοδομικών παραγόντων. Το κλάδεμα νεαρών δενδρυλλίων αποσκοπεί στη διαμόρφωση της κόμης, στην ευθυτένια το κορμού (αποφυγή διχάλωσης ή κλαδοβρίθειας) και εντέλει στο αισθητικά και οικολογικά αποδεκτά μέγεθος και σχήμα του ώριμου δένδρου. Είναι καλό να θυμόμαστε πριν αρχίσουμε να κλαδεύουμε ότι ένα δένδρο επιβιώνει ευκολότερα από την αποκοπή πολλών, μικρού μεγέθους, κλαδιών παρά μεγαλύτερων. Γενικά τα νεαρά δένδρα αντέχουν ένα ισχυρότερο κλάδεμα και οι πληγές τους επουλώνονται γρηγορότερα και με ασφάλεια σε σχέση με τα ώριμα ή γηραιότερα άτομα.

Στα ενήλικα άτομα η κλάδευση συντήρησης αποσκοπεί στην ενίσχυση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας, στην ισορροπία της μορφής του δένδρου και στην αποφυγή αλληλεπίδρασης με την ανθρώπινη δραστηριότητα και τα δίκτυα κυκλοφορίας και μεταφορών. Τα γέρικα δένδρα έχουν την ανάγκη ανανέωσης με την βοήθεια του κλαδέματος και έτσι την επίτευξη μακροβιότητας, παρόλα αυτά θα πρέπει η προγραμματισμένη επέμβαση να είναι ελαφριά. Υπάρχει ένας γενικά αποδεκτός κανόνας που καθορίζει ότι η μείωση της κόμης ενός υγιούς νεαρού δένδρου δεν πρέπει να ξεπερνά το 10-15% του φυλλώματος του σε κάθε βλαστική περίοδο. Στα ώριμα ενήλικα δένδρα η αραίωση μπορεί να φτάσει στο 25% εφόσον το δένδρο είναι υγιές και συντρέχουν σοβαροί οικολογικοί ή κοινωνικοί λόγοι. Όταν κρίνεται απαραίτητη η απομάκρυνση μεγάλου μέρους του φυλλώματος ενός δένδρου, όπως σε ένα κλάδεμα ανύψωσης καλό είναι να προγραμματιστεί η απομάκρυνση του σε διαδοχικές βλαστικές περιόδους ανάπτυξης, ώστε το δένδρο να μπορεί να ανταπεξέλθει της ισχυρής επέμβασης, χωρίς να ασθενήσει ή να δημιουργηθεί κίνδυνος ανεμορριψίας ή χιονοθλασίας την επικείμενη ψυχρή περίοδο.

Συνεπώς το είδος και η ένταση του κλαδέματος ποικίλουν αναλόγως της κατάστασης του κάθε δένδρο και του προορισμού που καλείται να εκπληρώσει αλλά και σύμφωνα με τις ανάγκες του ανθρωπογενούς χώρου που αναπτύσσεται. Τα δένδρα σκίασης έχουν ως πρωταρχικό προορισμό τη ρύθμιση των βιοκλιματικών συνθηκών μέσα στο αστικό περιβάλλον κι έτσι επιβάλλεται η κλάδευση να έχει σκοπό την ευθυτένια και σταθερότητα του κορμού, την ανάπτυξη μιας καλά διαμορφωμένης και ισορροπημένης κόμης σε αγαστή συνύπαρξη με τον περίγυρο (προσόψεις κτιρίων, ηλεκτροφόρα καλώδια, κίνηση πεζών και οχημάτων). Το σύνηθες είναι να κλαδεύονται μία ή δύο φορές το χρόνο κυρίως νωρίς στην άνοιξη, πριν την έκπτυξη των φύλλων, ώστε να φέρουν μια κατάλληλα σχηματισμένη και ισορροπημένη κόμη κατά την διάρκεια του θέρους.

Κατάλληλα εργαλεία για επιτυχημένο κλάδεμα
[How to prune trees, Urban tree risk management, USDA Forest Service]

Παρόλα αυτά, είναι ανάγκη να τονιστεί ότι το συχνό και υπερβολικό – ισχυρό κλάδεμα δεν προάγει την εύρωστη ανάπτυξη ενός δένδρου. Το δένδρο χρειάζεται το φύλλωμα του για την επαρκή δέσμευση ηλιακής ακτινοβολίας με σκοπό την παραγωγή μεταβολικών ουσιών, όπως τα σάκχαρα που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη και την επιβίωση του. Το επαναλαμβανόμενο ισχυρό κλάδεμα αποδυναμώνει το δένδρο καθώς μειώνει τη δυνατότητα για την παραγωγή της ενέργειας που έχει άμεσα ανάγκη και από την άλλη το εκθέτει σε ποικίλους και πολλαπλούς κινδύνους μέσω της πλήγωσης που υφίσταται. Στις πόλεις άνθρωποι και δένδρα συνυπάρχουν, για να γίνει αυτό ομαλά πρέπει να διαχειριστούμε τα δένδρα με τέτοιο τρόπο που να εξασφαλίζεται η ευημερία τους και ταυτόχρονα η ασφάλεια των ανθρώπων και της περιουσίας τους. Το ορθολογικό αλλά εξατομικευμένο κλάδεμα είναι η κατάλληλη τεχνική για να επιτύχουμε την διατήρηση της υγείας και της ευημερίας των δένδρων σκίασης με την ταυτόχρονη διατήρηση των πολλαπλών λειτουργιών και ωφελειών που συνεισφέρουν στο αστικό περιβάλλον.

…η συνέχεια στο (Μέρος Β´ )→

.


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 16.02.2018


follow_fb.gif

 

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔιάφορα, Επιλογές - Προτάσεις

Tags: , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: