Advertisements

Κοινόχρηστοι χώροι πρασίνου & ρυμοτομική απαλλοτρίωση. Συγκρούσεις – Προοπτικές

Σπύρος Παπαλουκάς, «Αίγινα»

ΣΟΦΙΑ Ε. ΠΑΥΛΑΚΗ, Δικηγόρος,
ΜΔΕ Περιβαλλοντική Πολιτική

Ι. Εισαγωγή

Το ζήτημα της κατάργησης κοινοχρήστων χώρων πρασίνου λόγω άρσεως μη συντελεσμένων ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων απασχολεί ήδη προ πολλών ετών τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση, τις τοπικές αρχές και την ελληνική κοινωνία και αποτελεί σημείο επαφής και σύγκρουσης των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων της απόλαυσης υγιούς και βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος και της αξίωσης για αποκατάσταση των προσβολών της ιδιοκτησίας που προκαλούνται από τη χρονικά παρατεταμένη δέσμευσή της χωρίς υλοποίηση του σκοπού της απαλλοτριώσεως.

Στο άρθρο εξετάζονται οι θέσεις που αναπτύχθηκαν σχετικά με το θέμα αυτό από το Συμβούλιο της Επικρατείας στο πρακτικό επεξεργασίας σχεδίου διατάγματος 188/2006 καθώς και στην απόφαση 528/2017 του Ε΄ Τμήματος. Και τα δύο κείμενα είναι ιδιαίτερα σημαντικά καθώς εξειδίκευσαν μια σειρά συνταγματικά θεμιτών κριτηρίων, τα οποία θα πρέπει να λαμβάνονται υπ΄ όψη για τη νόμιμη άρση ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων που κηρύσσονται για τη δημιουργία κοινοχρήστων χώρων πρασίνου και τη θεώρηση των ακινήτων που αφορούν ως εκ νέου οικοδομήσιμων καθώς επίσης και επειδή εισήγαγαν την υποχρέωση νόμιμης αιτιολογίας της αδυναμίας των Δήμων για καταβολή αποζημιώσεως ως προβαλλομένου λόγου για την άρση των απαλλοτριώσεων.

ΙΙ. Η απόφαση ΣτΕ 528/2017

Η απόφαση ΣτΕ 528/2017 έφερε εκ νέου στο προσκήνιο το ζήτημα του αποχαρακτηρισμού κοινοχρήστων χώρων πρασίνου που προβλέπονται από ρυμοτομικά σχέδια πόλεων και οικισμών, για τη δημιουργία των οποίων είχε κηρυχθεί ρυμοτομική απαλλοτρίωση, η οποία ουδέποτε συντελέσθηκε. Με τον αποχαρακτηρισμό τους λόγω μη συντέλεσης της απαλλοτριώσεως, οι χώροι αυτοί αποχαρακτηρίζονται υπαγόμενοι και πάλι στο ιδιοκτησιακό καθεστώς που ίσχυε γι΄ αυτούς πριν την κήρυξη της απαλλοτριώσεως, αφού η διατήρησή της χωρίς εκπλήρωση του σκοπού της συνιστά κατά το δίκαιο υπέρμετρη και καταχρηστική δέσμευση της ιδιοκτησίας.

Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική καθώς δεν επαναλαμβάνει απλώς την πάγια θέση της νομολογίας, αλλ΄ εισάγει συνταγματικά κριτήρια, τα οποία θα πρέπει να λαμβάνονται υπ΄ όψη για τη νόμιμη άρση ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων καθώς και την υποχρέωση αιτιολογίας της αδυναμίας του οικείου ΟΤΑ να καταβάλει αποζημίωση επί μη συντελεσμένων απαλλοτριώσεων.

Κατά την απόφαση, με μόνη τη δημοσίευση δικαστικής αποφάσεως, με την οποία κρίνεται ότι συντρέχει υποχρέωση άρσεως απαλλοτριώσεως ή ρυμοτομικού βάρους και μέχρι την ολοκλήρωση της τροποποίησης του σχεδίου πόλεως ή της πολεοδομικής μελέτης, το ακίνητο δεν καθίσταται οικοδομήσιμο, αλλά παραμένει πολεοδομικά αρρύθμιστο.

Η Διοίκηση δεν δεσμεύεται ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, να καταστήσει το ακίνητο οικοδομήσιμο, αλλ΄ οφείλει να εξετάσει, αν συντρέχουν λόγοι που δεν επιτρέπουν τη δόμησή του, συνεκτιμώντας αιτιολογημένα: α) τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου ακινήτου, β) το νομοθετικό καθεστώς του οικισμού και της περιοχής, γ) τις πραγματικές πολεοδομικές ανάγκες της περιοχής και δ) τις δεσμεύσεις και κατευθύνσεις τυχόν υφισταμένου χωροταξικού σχεδίου, Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου ή συναφών σχεδίων, προκειμένου να αποφεύγονται αποσπασματικές ρυθμίσεις.

Επομένως η Διοίκηση, πριν προβεί στην άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, οφείλει κατά την απόφαση να διευρευνήσει τεκμηριωμένα, αν συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι από τη συνταγματικά κατοχυρωμένη επιταγή περί προστασίας του περιβάλλοντος, για τους οποίους η ιδιοκτησία πρέπει να παραμείνει εκτός πολεοδομικού σχεδιασμού ή να δεσμευθεί εκ νέου με την επανεπιβολή της απαλλοτριώσεως, τυχόν δε αόριστη δήλωση του οικείου ΟΤΑ περί αδυναμίας αποζημιώσεως των θιγομένων ιδιοκτητών, δεν αρκεί για να προσδώσει νόμιμο έρεισμα στη μετατροπή του ακινήτου σε οικοδομήσιμο χώρο.

ΙΙΙ. Το πρακτικό επεξεργασίας σχεδίου δ/τος 188/2006

Αρκετά χρόνια πριν, με το πρακτικό επεξεργασίας σχεδίου προεδρικού διατάγματος 188/2006, υπεβλήθη προς έγκριση τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου του Δήμου Πόρου, με μετατροπή τμήματος κοινοχρήστου χώρου σε οικοδομήσιμο, προκειμένου να αρθεί ρυμοτομική απαλλοτρίωση που είχε επιβληθεί για τη δημιουργία χώρου πρασίνου. Ο χώρος θεωρήθηκε σημαντικός και απαραίτητος, προκειμένου να διατηρηθούν οι ελεύθερες εκτάσεις πρασίνου στο νησί, αλλά και λόγω της ιδιαίτερης θέσεώς του στον παραδοσιακό ιστό του οικισμού του Πόρου, στο παραλιακό μέτωπο.

Επομένως κρίθηκε ότι συνέτρεχαν πολεοδομικοί λόγοι για τη διατήρηση του χώρου ως κοινοχρήστου. Ο Δήμος Πόρου ωστόσο ετάχθη υπέρ του αποχαρακτηρισμού του ακινήτου και κατά της επανεπιβολής απαλλοτριώσεως, ισχυριζόμενος ότι δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να καταβάλει αποζημίωση, την οποία υπολόγιζε τότε σε 150 περίπου χιλιάδες ευρώ. Ομοίως απέβη άκαρπη και η προσπάθεια εξεύρεσης των αναγκαίων πόρων για την καταβολή αποζημιώσεως μέσω του τότε υφισταμένου ΕΤΕΡΠΣ (προκάτοχο του σημερινού «Πράσινου Ταμείου»). Έτσι, η Διεύθυνση Πολεοδομικού Σχεδιασμού εισηγήθηκε την άρση της απαλλοτριώσεως και τη μετατροπή του χώρου σε οικοδομήσιμο, θέση την οποία τελικά αποδέχθηκε και ο αρμόδιος Υπουργός.

Αξιοσημείωτο είναι ωστόσο στο πρακτικό αυτό το σκεπτικό της ειδικής γνώμης του Εισηγητή δικαστή κ Θ. Αραβάνη, που ερμήνευσε υποδειγματικά το σύνθετο πλέγμα των εφαρμοσθέντων διατάξεων χωρίς ουδόλως να απομειώνει την έννομη αξίωση για δίκαιη ικανοποίηση των θιγομένων ιδιοκτητών. Σύμφωνα με τη γνώμη εκείνη:

α) Ο σύμφωνος με το Σύνταγμα πολεοδομικός σχεδιασμός δεν περιλαμβάνει μόνο πρόβλεψη κοινοχρήστων χώρων, αλλά και την επίτευξη πρακτικού αποτελέσματος με τη δημιουργία βιώσιμων και λειτουργικών οικισμών.

β) Το κράτος, εφ΄ όσον είναι αρμόδιο για τον πολεοδομικό σχεδιασμό και την υλοποίησή του, οφείλει να αναλαμβάνει και το κόστος των σχετικών ρυθμίσεων διαθέτοντας εκ των προτέρων στους ΟΤΑ επαρκείς πόρους ή αναλαμβάνοντας ευθέως τη δαπάνη των ρυμοτομικών απαλλοτριώσεων, αφού ακόμα και σε περίπτωση οικονομικής αδυναμίας του Δήμου να καταβάλει στους δικαιούχους τη σχετική αποζημίωση, δεν είναι δυνατόν να πιθανολογηθεί οικονομική αδυναμία και του ίδιου του Δημοσίου να καλύψει τη δαπάνη, γεγονός που σε κάθε περίπτωση διασφαλίζει την οικονομική θέση του θιγομένου ιδιοκτήτη.

γ) Η ρυμοτομική απαλλοτρίωση διαφέρει θεμελιωδώς από την κοινή απαλλοτρίωση, διότι εντάσσεται στο όλο σύστημα κοινοχρήστων χώρων του οικισμού, η δε ανάκλησή της έχει σοβαρές επιπτώσεις που μπορεί να ανατρέψουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό και να οδηγήσουν τον οικισμό σε ασφυξία με την κατάργηση χώρων πρασίνου, και τέλος,

δ) Τροποποίηση σχεδίου πόλεως προς ανάκληση ρυμοτομικής απαλλοτριώσεως επιτρέπεται μόνο κατ΄ εξαίρεση και για πολεοδομικούς λόγους, όχι όμως κατ΄ επίκληση οικονομικής αδυναμίας του οικείου ΟΤΑ να καταβάλει την αποζημίωση, αφού τέτοια αδυναμία δεν μπορεί, όπως προειπώθηκε, να είναι παραδεκτή.

IV. Συμπεράσματα

Αναμφίβολα το ζήτημα που θίγεται μέσα από το σκεπτικό και των δύο ως άνω πολύ σημαντικών κειμένων της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, αφορά ένα καίριο πρόβλημα που καλείται συχνά να αντιμετωπίσει η επιστήμη και η ελληνική δικαιοσύνη εν όψει του αποχαρακτηρισμού κοινοχρήστων χώρων πρασίνου λόγω αδυναμίας συντελέσεως των ρυμοτομικών τους απαλλοτριώσεων.

Μέσα από τις σκέψεις του Δικαστηρίου που αναλύθηκαν, καταδεικνύεται πως η σταθερή πεποίθηση ότι η ζωή στις πόλεις μας μπορεί να καταστεί και να παραμείνει βιώσιμη, ανθρώπινη και οικολογικά ισόρροπη, όταν εμπνέει δικαστικούς λειτουργούς με αληθινή θέληση και σοφία, μπορεί να οδηγήσει στην ορθή ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου, να δώσει δημιουργικά διέξοδο σε σοβαρά προβλήματα που χρονίζουν και να εξασφαλίσει τη «χρυσή τομή» σε ζητήματα που φαινομενικά εθεωρούντο άλυτα, προάγοντας έτσι τον ανθρώπινο βίο και επιβεβαιώνοντας την πολύτιμη συμβολή του δικαίου στις κοινωνίες κάθε εποχής.

________________________________

* Ομιλία στο πλαίσιο του «5ου Πανελληνίου Συνεδρίου Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης», που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στον Βόλο, στις 27-30 Σεπτεμβρίου 2018. Το πλήρες κείμενο της Εισηγήσεως συμπεριελήφθη στον Τόμο Πρακτικών του συνεδρίου.

 

 

nomiki_epikairotita-001


.
Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 03.10.2018

.


 

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΕπιλογές - Προτάσεις, Νομοθεσία

Tags: , , , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: