Το Αρκουδοπούρνι και ο Ιξός

Κείμενο του δασολόγου και συγγραφέα Σεραφείμ Τσίτσα, για τα χριστουγεννιάτικα διακοσμητικά φυτά, που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 1969 στο περιοδικό «Κυνηγετικά Νέα». 


Εκτός από τον Έλατο που στολίζει τις ημέρες των δωδεκαήμερων όλα σχεδόν τα ελληνικά σπίτια στις πόλεις με την αυτούσια παρουσία του ή σε ψεύτικες απομιμήσεις, έχουν διαδοθεί στον τόπο μας σαν Χριστουγεννιάτικη διακόσμηση άλλα δύο ακόμη είδη ελληνικών κλαριών, το Αρκουδοπούρνι και ο Ιξός, για τα οποία δίνουμε στους αναγνώστες των «Κυνηγετικών Νέων» μερικές ενδιαφέρουσες πληροφορίες:

1. Το Αρκουδοπούρνι – Ου

Είναι όμορφο δενδρύλλιο που απαντά στην ορεινή ζώνη του έλατου. Η Βοτανική το ονομάζει Ίληξ ο οξύφυλλος –Ilex aquifolium. Ο λαός μας τ’ ονομάζει Αρκουδοπούρνι, επειδή το σχήμα των φύλλων του είναι όμοιο με τα φύλλα του πουρναριού, αλλά στις διαστάσεις είναι πολύ μεγαλύτερα. Σε πολλά μέρη το λένε λιόπρινο (απ’ το οποίο ο Γεννάδιος το έκανε ελαιόπρινο) και λαύρο, ίσως από το επιστημονικό όνομα της δάφνης (βάγιας) Laurus, με τα φύλλα της οποίας μοιάζει επίσης, με τη διαφορά, ότι τα φύλλα του είναι αγκαθερά και ανώμαλα, όπως βεβαιώνει και η καθαρεύουσα της Βοτανικής «φύλλα κυματοειδώς κεκαμμένα και ακανθόληκτα».

Οι Γάλλοι το ονομάζουν Houx, όνομα το oποίο -Ου- γενικεύθηκε και στον τόπο μας. Ολίγοι στις πόλεις – αυτοί που προέρχονται από ορεινά χωριά – το γνωρίζουν με τα ελληνικά δημοτικά του ονόματα αρκουδοπούρνι, λαύρο και λιόπρινο. Είναι αειθαλές δενδρύλλιο με όμορφα καταπράσινα φύλλα, με μια γυαλάδα σαν να πέρασαν επάνω τους τα πιο λαμπρά χρώματα της ραπολίνας. Την ομορφιά του συμπληρώνει αυτή την εποχή του χειμώνα το κατακόκκινο χρώμα των καρπών του. Απαντά στα βουνά μας σε υψόμετρο 800 μ. και απάνω, συνήθως σε μεμονωμένα άτομα – ανάμεσα στα έλατα και στις δρυς – σπανιώτερα δε σε αμιγείς λόχμες και μικρές συστάδες.

Ένα τέτοιο, αμιγές δασύλλιο λαύρου απαντά στην ορεινή Όθρυ της Φθιώτιδας και φέρει το όνομα «Αρκουδοπούρνι». Κοντεύει να εξοντωθεί ολότελα από την άγρια λεηλασία τις παραμονές των Χριστουγέννων.

2. Ο Ιξός – Γκυ

Γνωστός κι αυτός αειθαλής θάμνος που ζει παρασιτικά στους κλώνους και στους κορμούς των έλατων. Όσοι ταξίδεψαν έως την Πάρνηθα έχουν δει την άφθονη παρουσία του επάνω στα έλατα. Βίσκον (Viscum album) είναι το επίσημο βοτανικό του όνομα, μελά και ιξό τ’ ονομάζει ο λαός μας και ιξίαν ο Θεόφραστος. Στην ρουμελιώτικη γλώσσα (με τις άγριες συγκοπές των φωνηέντων) ονομάζεται ξός. Έτσι επίσης ονομάζεται – Κσος – και ο κισσός, η γνωστή πράσινη περικοκλάδα που απαντάται στις ρεματιές και σκαρφαλώνει στους κορμούς των δέντρων και στους τοίχους των εξοχικών σπιτιών.

Στις πόλεις ο ιξός έχει κι αυτός πολιτογραφηθεί με το γαλλικό όνομα Gui – Γκι, που σημαίνει δεντράκι.

Διάφοροι λαϊκοί μύθοι και θρύλοι αναφέρονται για την ημιπαράσιτη αυτή φυτική μορφή. Οι Κέλτες το θεωρούσαν ιερό φυτό με μαγικές ιδιότητες. Ο αρχιερέας το Δρυΐδων έκοβε με χρυσό μαχαίρι κλάδους ιξού και τους βουτούσε στο νερό, που ευλογούσε. Το νερό αυτό – όπως περίπου το δικό μας αγίασμα – έφερνε την ευτυχία. Χρησιμοποιούσαν επίσης τον ιξό για τις διάφορες αρρώστιες, όπως γίνεται και σήμερα. Αφέψημα του ιξού θεωρείται φάρμακο για τους διαβητικούς. Χάπια από σκόνη καβουρντισμένων φύλλων που θεωρείται φάρμακο για τον κοκκύτη και την αρτηριακή πίεση. Ο Θεόφραστος, ο Διοσκουρίδης, ο Γαληνός, ο Πλίνιος αναφέρουν τη θεραπευτική του ιδιότητα για την επιληψία. Αλλά και νεότεροι γιατροί δέχονται ότι το Γκι βοηθάει στις επιληπτικές κρίσεις.

Η αντιδιαβητική χρήση του ιξού μού φέρνει στο νου ένα δικαστικό περιστατικό πριν λίγα χρόνια. Εκδικάζεται στο Κακουργιοδικείο Λαμίας ένας φόνος που είχε γίνει στο δάσος, στη ρίζα ενός έλατου. Στην κορυφή του βρισκόταν – δίχως να γίνει αντιληπτός – ένας τσομπάνος που έκοβε ιξό για τα γίδια του. Υπήρξε ο αυτόπτης και κύριος μάρτυρας κατηγορίας. Όταν τελείωσε η κατάθεσή του στο Δικαστήριο, ο εισαγγελέας του είπε να μη φύγει. Να περιμένει το τέλος της δίκης. Ο τσομπάνος ανησύχησε, μήπως δεν τα είπε καλά και έχει φασαρίες. Αγωνιούσε ώρες ολόκληρες γιατί ένας εισαγγελέας σπάνια σε θέλει για… καλό. Αλλά ο αγαθός εκείνος λειτουργός της Θέμιδας το κάλεσε να τον παρακαλέσει να του προμηθεύσει λίγο… ιξό, φάρμακο για το ζάχαρο απ’ το οποίο έπασχε χρόνια.

Άλλος λαϊκός θρύλος διηγείται πως το γκυ ήταν κάποτε δένδρο και πως ο καρπός του ήταν το «μήλο», ο απαγορευμένος καρπός του Παραδείσου που παρέσυρε στην αμαρτία τους πρωτόπλαστους. Οι Γάλλοι, πάλι, χωρικοί το ονομάζουν «Ξύλο του Σταύρου». Πίστευαν πως ήταν μεγάλο κι ωραίο δένδρο. Αφότου όμως από το ξύλο του φτιάχτηκε ο Σταυρός του Χριστού, το καταράστηκε ο Θεός και έγινε ένα κοντό κλαράκι, ένα παράσιτο, που ζει σε βάρος άλλων δέντρων.

Είπαμε πως ο ιξός παρασιτεί στον έλατο. Η διάδοσής του γίνεται με την κόπρο των πουλιών, όπως οι τσίχλες, που τρελαίνονται για τους εύχυμος καρπούς του, τους γνωστούς άσπρους σφαιρικούς καρπούς. Οι χωρικοί μας λόγω του αειθαλούς και τρυφερού του φυλλώματος, σκαρφαλώνουν στα δέντρα και το κόβουν για χειμερινή τροφή των ζώων τους. Το ίδιο κάνουν και για ένα παρόμοιο ημιπαράσιτο, τον Ευρωπαίο Λώρανθο (Loranthus europaeus), που φυτρώνει επάνω στα κλωνάρια άλλων δέντρων, των δρυών, της καστανιάς και της οξυάς. Τα ημιπαράσιτα αυτά κάνουν ζημιές, με την απομύζηση, στα δασικά δένδρα στα οποία φιλοξενούνται. Γι’ αυτό η απόληψη τους για χριστουγεννιάτικη διακόσμηση είναι πράξη ωφέλιμη.

Έτσι και τα δύο αυτά διακοσμητικά φυτά – Αρκουδοπούρνι και Ιξός – ζουν, μαζί με τον έλατο, στα μεγάλα υψόμετρα των βουνών μας με τα πολλά τα χιόνια, από όπου κουβαλούν στις πόλεις, με την αειθαλή γιορταστική παρουσία τους, τα ρίγη του χειμώνα και την ορεινή τσουχτερή ατμόσφαιρα, που ταιριάζει στις άγιες αυτές ημέρες του Δεκέμβρη.

ΤΟΥ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΤΣΙΤΣΑ

__________________

Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔασικά προϊόντα

Tags: , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: