Όταν η φύση συναντά τη θεϊκότητα: θρησκευτικοί κανόνες προστατεύουν τα ιερά δάση και επηρεάζουν τη δομή και σύνθεση της βλάστησής τους

Φωτογραφία: Παλιοσέλι, Κόνιτσα
© Καλλιόπη Στάρα

Τα ιερά δάση συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο γνωστών τύπων Ιερών Φυσικών Τόπων του κόσμου. Αποτελούν δασώδεις περιοχές σημαντικές για παρακείμενες τοπικές κοινότητες για λειτουργικούς και θρησκευτικούς σκοπούς. Διεθνής διεπιστημονική ομάδα, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ολοκλήρωσε πρόσφατα μια νέα μελέτη για τα ιερά της Ηπείρου, τα περισσότερα από τα οποία αποτελούν τοπικά προσαρμοσμένα συστήματα διαχείρισης κυρίως προστατεύοντας τους οικισμούς από φυσικούς κινδύνους, όπως π.χ. κατολισθήσεις. Μια σειρά άγραφων κανόνων περιόριζαν την απολαβή ξυλείας και την κλαδονομή, αλλά συνήθως επέτρεπαν κατά περίσταση την περιοδική ελεγχόμενη βόσκηση και χρησίμευαν ως δικλείδα ασφαλείας για τις κοινότητες σε περιόδους έκτακτης ανάγκης.

Το ερώτημα ήταν αν η ειδική αυτή διαχείριση αντικατοπτρίζεται στη σύνθεση και τη δομή της βλάστησης των ιερών δασών σήμερα και αν διαφορετικές μορφές απαγορεύσεων μπορούσαν να οδηγήσουν σε διαφορετικούς τύπους δασών. Μελετώντας λεπτομερειακά έξι ιερά δάση στο Ζαγόρι (Βίτσα, Καπέσοβο, Γρεβενίτι και Βωβούσα) και στην Κόνιτσα (Μάζι και Παλιοσέλι), η ομάδα των ερευνητών απέδειξε ότι η δομή και σύνθεση της βλάστησης  εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παρελθούσες απαγορεύσεις που όριζαν τις επιτρεπτές δραστηριότητες μέσα στα δάση, καθώς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Αυτό μας δείχνει τον καθοριστικό ρόλο που έχουν οι θρησκευτικές αντιλήψεις και οι τοπικές πρακτικές διαχείρισης στη διαμόρφωση της ποικιλομορφίας και της δομής της δασικής βλάστησης των ιερών δασών.

Φωτογραφία: Γρεβενίτι, Ζαγόρι
© Καλλιόπη Στάρα

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι εθιμικά καθεστώτα διαχείρισης αποτελούν σημαντικό στοιχείο για τη διατήρηση των ιερών δασών. Ως νησίδες ώριμων, υπερώριμων και γηραιών δέντρων, τα ιερά δάση είναι εξαιρετικά σημαντικά στο τοπίο ως ζωντανά μνημεία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Καθώς απειλούνται όλο και περισσότερο από ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, δεδομένου ότι η φυσική αναγέννηση γύρω αλλά και εντός τους πυκνώνει, χρειάζεται να ξεκινήσει άμεσα μια καινοτόμος και ολοκληρωμένη διαχείριση για τη διατήρηση τους. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω της επαναφοράς προηγούμενων διαχειριστικών πρακτικών (π.χ. βόσκηση χαμηλής έντασης) καθώς και της διαχείρισης της περιφερειακής ζώνης τους για τη μείωση της εύφλεκτης βλάστησης εκεί με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου πυρκαγιάς. Τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν να έχουν οφέλη για τη βιοποικιλότητα και να λειτουργήσουν ως ευκαιρίες συμμετοχής της κάθε τοπικής κοινότητας στη διατήρησή τους. Κάτι τέτοιο θα έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς τα ιερά δάση του Ζαγορίου και της Κόνιτσας έχουν συμπεριληφθεί στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Σύνδεσμος για την δημοσίευση: https://we.copernicus.org/articles/20/53/2020/#fn_Ch1.Footn1



ΚατηγορίεςΔασική έρευνα

Tags: , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: