ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ 2021

Δρ Μαγδαλινή Πλένιου,
Ερευνήτρια Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ)

Δασικές πυρκαγιές 

Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν έναν σημαντικό οικολογικό παράγοντα που  επηρεάζει πολλούς τύπους οικοσυστημάτων. Η πυρκαγιά είναι ένα φυσικό  φαινόμενο, ένας φυσικός τρόπος ανανέωσης του οικοσυστήματος και μία διαδοχή  των μεσογειακών οικοσυστημάτων, η οποία κάποια στιγμή θα συνέβαινε. Οι δασικές  πυρκαγιές δεν γίνεται να σταματήσουν να συμβαίνουν και ούτε θα ήταν σωστό να  συμβεί κάτι τέτοιο. Έτσι κι αλλιώς, τα μεσογειακά οικοσυστήματα είναι πλήρως  προσαρμοσμένα στη φωτιά, συνυπάρχουν με τη φωτιά, ανανεώνονται με τη φωτιά  και μπορούν να αναγεννηθούν μετά τη φωτιά.

Ιδιαίτερα στη λεκάνη της Μεσογείου, οι δασικές πυρκαγιές είναι ένα κυρίαρχο  χαρακτηριστικό και πιο συγκεκριμένα των πέντε νότιων ευρωπαϊκών χωρών  (Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα), οι οποίες χαρακτηρίζονται ως  περιοχές υψηλού κινδύνου. Το μεσογειακό κλίμα χαρακτηρίζεται από μεγάλο ύψος  κατακρημνισμάτων τους χειμερινούς μήνες και από ξηρασία τους θερινούς. Αυτά τα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με το έντονο ανάγλυφο, την ποικιλομορφία και την  ανομοιογένεια της βλάστησης καθιστούν τα μεσογειακά οικοσυστήματα ως τα πιο  επιρρεπή στη φωτιά. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών έχει παρατηρηθεί  αύξηση τόσο στον αριθμό των πυρκαγιών, όσο και στη συνολική καμένη έκταση,  καθώς επίσης και στη διάρκεια της (αντι)πυρικής περιόδου. Οι μεταβολές αυτές  απασχολούν τους επιστήμονες και αποτελούν ένα ενεργό θέμα έρευνας, το οποίο έχει  αυξήσει και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση της κοινωνίας. Σίγουρα, οι  ακραίες κλιματικές συνθήκες οδηγούν σε πιο συχνές και πιο καταστροφικές  πυρκαγιές και σίγουρα θα πρέπει να είμαστε σε μεγαλύτερη ετοιμότητα. Ωστόσο, η  πρόληψη και ο σχεδιασμός της κατάσβεσης μιας δασικής πυρκαγιάς δεν συνδέονται  με την κλιματική αλλαγή.

Το καλοκαίρι του 2021 αποδείχτηκε καταστροφικό μέχρι στιγμής, όσον αφορά τον  αριθμό των πυρκαγιών και της συνολικής καμένης έκτασης, ξεχωρίζοντας τις πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν στην Αττική και Β. Εύβοια στις αρχές Αυγούστου (Εικόνα 1). Ιδιαίτερα, η πυρκαγιά στη Β. Εύβοια φαίνεται να είναι μία από τις πιο  επιζήμιες στην Ελλάδα, καθώς σύμφωνα με τη χαρτογράφηση του ευρωπαϊκού συστήματος EFFIS (European Forest Fire Information) κατέστρεψε περίπου 66000  εκτάρια. Η πυρκαγιά με τις ως τώρα εκτιμήσεις έκαψε 32% γεωργικές περιοχές και 66% περίπου δασικές εκτάσεις, από τις οποίες το 42% περίπου ανήκει σε κωνοφόρα  και το 13% σε πλατύφυλλα είδη (Εικόνα 2). Σημειωτέο, ότι ένα μεγάλο ποσοστό των  καμένων δασικών εκτάσεων, βάσει της ελληνικής νομοθεσίας, κατατάσσεται στις  βοσκήσιμες γαίες και στήριζε την ελληνική κτηνοτροφία.

Εικόνα 1: Δορυφορικές εικόνες LANDSAT (NASA/USGS) πριν και μετά τις πυρκαγιές σε Αττική και Β. Εύβοια.

Εικόνα 2: Χαρτογράφηση της πυρκαγιάς της Εύβοιας από το Ευρωπαϊκό Σύστημα για τις Δασικές πυρκαγιές EFFIS.

Αν αναλογιστούμε ότι τα δασικά οικοσυστήματα αποτελούν έναν από τους  σημαντικότερους ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, τα οποία είναι σημαντικά για τη  βιοποικιλότητα (χλωρίδα και πανίδα), τη σταθεροποίηση του εδάφους, τον  καθαρισμό του αέρα που αναπνέουμε, τη ρύθμιση των υδάτων, την παροχή  οικονομικών πόρων και πολλά άλλα οφέλη που μας προσφέρουν μπορούμε εύκολα  να καταλάβουμε τις δυσμενείς επιπτώσεις που θα επέλθουν μετά από μια τέτοια  οικολογική καταστροφή. Οι επιπτώσεις στην οικολογία, την υγεία και την οικονομία  θα είναι άμεσες και για το λόγο αυτό άμεσα πρέπει να είναι και τα μέτρα που θα  ακολουθήσουν.

Πρόληψη 

Οι δασικές πυρκαγιές επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, οι πιο σημαντικοί  των οποίων είναι: 1) οι κλιματικές και μετεωρολογικές συνθήκες, 2) οι τοπογραφικές  συνθήκες και 3) η καύσιμη ύλη. Στους πρώτους δύο παράγοντες δεν μπορούμε να  επέμβουμε. Στον μόνο παράγοντα που μπορούμε να επέμβουμε για να μειώσουμε  τον κίνδυνο εκδήλωσης (μέγα) πυρκαγιών είναι ο τρίτος παράγοντας. Η μείωση  δηλαδή της συσσώρευσης της καύσιμης ύλης. Η καύσιμη ύλη που υπάρχει διαθέσιμη  στο έδαφος είναι αυτή που συνήθως ξεκινά την ανάφλεξη των δασικών πυρκαγιών.  Όσο μεγαλύτερη η ποσότητά της, τόσο μεγαλύτερη και η θερμική ένταση της  πυρκαγιάς και τόσο μεγαλύτερη και η διαθέσιμη ενέργεια προς έκλυση.  Συμπερασματικά, η μοναδική λύση για την προστασία των δασικών  οικοσυστημάτων απέναντι στις φωτιές είναι η διαχείριση του δάσους, η οποία  εντάσσεται στο στάδιο της πρόληψης.

Προτάσεις διαχείρισης δασικών εκτάσεων για αποφυγή των δασικών πυρκαγιών

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν και με στόχο να εξασφαλιστεί η μέγιστη αντιπυρική  προστασία των δασικών εκτάσεων, προτείνουμε την υλοποίηση των παρακάτω  δράσεων:

Άμεσα μέτρα 

▪ Κήρυξη καμένης έκτασης ως αναδασωτέα, όπως επιβάλλει η νομοθεσία
▪ Απομάκρυνση καμένων δένδρων

Εν συνεχεία 

▪ Επαναλαμβανόμενοι δασοκομικοί χειρισμοί (καθαρισμοί, αραιώσεις κλπ.)
▪ Υλοτόμηση και απομάκρυνση ξερών ή προσβεβλημένων ατόμων
▪ Άνοιγμα δασικών αντιπυρικών οδών
▪ Συντήρηση δασικών οδών
▪ Δασοκομικοί χειρισμοί στη μείξη δασικών-οικιστικών εκτάσεων
▪ Αποφυγή αστικοποίησης φυσικών περιοχών
▪ Χρήση τεχνολογίας συνεχούς παρακολούθησης
▪ Ενημέρωση του κοινού σε θέματα προστασίας των δασών, ώστε να μειωθεί ο  κίνδυνος έναρξης μιας πυρκαγιάς
▪ Σχεδιασμός δασοπυρόσβεσης
▪ Σύστημα παρακολούθησης των δασικών οικοσυστημάτων
▪ Συστήματα τηλεανίχνευση φωτιάς

Μεταπυρική Αποκατάσταση 

Όταν καίγεται ένα δάσος, η έκταση κηρύσσεται υποχρεωτικά αναδασωτέα, ώστε να  διατηρήσει το δασικό της χαρακτήρα. Η αναδασωτέα έκταση πρέπει να  προστατεύεται, κυρίως από τη βόσκηση και την καταπάτηση. Εάν η έκταση  προστατευτεί σωστά, τότε η αναδάσωση στις περισσότερες περιπτώσεις αναμένεται  να επέλθει με φυσικό τρόπο. Αξίζει να σημειωθεί η αρχή Ι των αναδασώσεων, όπου  αναφέρει “μία επιτυχημένη αναδάσωση είναι δυνατή μόνο εκεί, όπου ο σταθμός θα μπορούσε  να αναδασωθεί και μόνος του φυσικά”.

Τα μεσογειακά οικοσυστήματα μπορούν να αναγεννηθούν μετά τη φωτιά, είτε με την  ενεργοποίηση φύτρωσης των σπερμάτων τους, είτε μέσων των ριζών τους οι οποίες  εξακολουθούν να μένουν άθικτες και επανακάμπτουν με πρεμνοβλαστήματα.  Ωστόσο, το πρόβλημα δημιουργείται όταν: 1) καίγονται δάση τα οποία δεν είναι  προσαρμοσμένα στη φωτιά και 2) καίγονται πρόσφατα καμένες εκτάσεις, οι οποίες  δεν είναι ώριμα δάση και δεν μπορούν να αναγεννηθούν. Επομένως, εφόσον η  φυσική αναδάσωση δεν είναι δυνατή, τότε οι ειδικοί επιστήμονες θα είναι αυτοί που  θα επιλέξουν τα κατάλληλα είδη. Σε κάθε περίπτωση, η αποκατάσταση ενός δασικού  οικοσυστήματος μετά από μια πυρκαγιά χρειάζεται μία ορθή επιστημονική  προσέγγιση.

Προτάσεις διαχείρισης δασικών εκτάσεων για την αποκατάσταση των καμένων  εκτάσεων 

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν και με στόχο να εξασφαλιστεί η ανάκαμψη των  δασικών εκτάσεων, προτείνουμε την υλοποίηση των παρακάτω δράσεων:

Άμεσα μέτρα

▪ Προστασία από βόσκηση (για όσο χρονικό διάστημα απαιτηθεί και ανάλογα με τον διαχειριστικό στόχο) και καταπατήσεις
▪ Αντι-διαβρωτικά και αντι-πλημμυρικά έργα στις οικολογικά ευαίσθητες  περιοχές

Εν συνεχεία

▪ Χαρτογράφηση της περιμέτρου των πυρκαγιών
▪ Παρακολούθηση μεταπυρικής βλάστησης/τηλεπισκόπηση πυρκαγιών
▪ Ανασύσταση του ιστορικού των πυρκαγιών
▪ Προστασία της φυσικής αναγέννησης
▪ Οικολογική επιλογή δασοπονικών ειδών, σε περίπτωση τεχνητής  αναδάσωσης

……….

* Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα του ΙΔΕ (https://www.fri.gr/index.php/el)



ΚατηγορίεςΠυρκαγιές - Αναδασώσεις

Tags: , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: