Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα δάση

Δεδομένου ότι στις Συνθήκες δεν γίνεται ειδική αναφορά στα δάση, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει κοινή δασική πολιτική. Αν και η δασική πολιτική παραμένει, ως εκ τούτου, πρωτίστως εθνική αρμοδιότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ωστόσο ευρωπαϊκή δασική στρατηγική και στηρίζει πολλές δράσεις που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα δάση της Ένωσης και τρίτων χωρών.

Τι είναι δάσος; Στη φαινομενικά απλή αυτή ερώτηση δεν υπάρχει κοινή απάντηση σε όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, για τη συγκέντρωση διεθνών στατιστικών σχετικά με τα δάση, η Eurostat ακολουθεί ένα σύστημα ταξινόμησης που έχει καταρτιστεί από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) και εφαρμόζει τον ακόλουθο ορισμό: ως δάσος νοείται μια χερσαία έκταση με συγκόμωση (ή ισοδύναμη πυκνότητα κορμών) άνω του 10% και επιφάνεια μεγαλύτερη από 0,5 εκτάριο. Τα δένδρα θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να φτάσουν σε ύψος τουλάχιστον 5 μέτρων κατά την ωριμότητα επιτόπου.

Η κατάσταση των δασών στην Ευρωπαϊκή Ένωση: πολύτιμα οικοσυστήματα διαφόρων μορφών και χρήσεων

1. Το ευρωπαϊκό δασικό τοπίο είναι ένα μωσαϊκό που έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρωπο

Με βάση τον ορισμό αυτό, τα δάση της Ένωσης εκτείνονται σε 158 εκατομμύρια εκτάρια (5% των παγκόσμιων δασικών εκτάσεων). Συνολικά, τα δάση καλύπτουν το 37,7% της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και τα έξι κράτη μέλη με τις μεγαλύτερες δασικές περιοχές (Σουηδία, Φινλανδία, Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία και Πολωνία) αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα των δασικών εκτάσεων της Ένωσης (βλ. δελτίο 3.2.10). Σε εθνικό επίπεδο, η δασική κάλυψη διαφέρει σημαντικά: ενώ η Φινλανδία, η Σουηδία και η Σλοβενία καλύπτονται σε ποσοστό σχεδόν 60% από δάση, το ποσοστό αυτό είναι μόλις 8,9% στις Κάτω Χώρες. Από την άλλη πλευρά, σε αντίθεση με πολλές περιοχές του πλανήτη όπου η αποψίλωση των δασών αποτελεί μείζον πρόβλημα, η δασική επιφάνεια στην ΕΕ αυξάνεται· μεταξύ 1990 και 2010 αυξήθηκε περίπου κατά 11 εκατομμύρια εκτάρια, κυρίως λόγω της φυσικής εξάπλωσης των δασών και των προσπαθειών αναδάσωσης.

Τα διάφορα είδη δασών της Ένωσης αντανακλούν τη γεωκλιματική πολυμορφία της (αρκτικά δάση, αλπικά δάση κωνοφόρων κ.λπ.), ενώ η κατανομή τους εξαρτάται κυρίως από το κλίμα, το έδαφος, το υψόμετρο και την τοπογραφία. Μόνο το 4% των δασών δεν έχουν τροποποιηθεί από τον άνθρωπο, το 8% είναι φυτείες και το υπόλοιπο ανήκει στην κατηγορία των «ημιφυσικών» δασών, δηλαδή των δασών που έχουν διαμορφωθεί από τον άνθρωπο. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ευρωπαϊκά δάση αποτελούν στην πλειονότητά τους ιδιωτικές ιδιοκτησίες (περίπου 60 % των δασικών εκτάσεων έναντι 40 % δημόσιων δασών)·

2. Η πολυλειτουργικότητα των δασών: περιβαλλοντικός, οικονομικός και κοινωνικός ρόλος

Εκτός από τη θέση τους στον πολιτισμό και την ιστορία της Ευρώπης, τα δάση διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην περιβαλλοντική και περιφερειακή ανάπτυξη με δύο τρόπους.

Από περιβαλλοντική άποψη, τα δάση προσφέρουν ποικίλες υπηρεσίες οικοσυστήματος: συμβάλλουν στην προστασία των εδαφών (από τη διάβρωση), συμμετέχουν στον κύκλο του νερού και ρυθμίζουν το τοπικό κλίμα (κυρίως μέσω της εξατμισοδιαπνοής), καθώς και το κλίμα σε παγκόσμιο επίπεδο (ιδίως με την αποθήκευση άνθρακα). Τα δάση, ως οικότοποι διαφόρων ειδών, προστατεύουν επίσης τη βιοποικιλότητα.

Από κοινωνικοοικονομική άποψη, η εκμετάλλευση των δασών παράγει πόρους, κυρίως ξυλεία. Από τα 161 εκατομμύρια εκτάρια δασικών εκτάσεων, τα 134 εκατομμύρια διατίθενται για την παραγωγή ξυλείας (δεν υπάρχει κανένας νομικός, οικονομικός ή περιβαλλοντικός περιορισμός σε αυτήν τη χρήση). Στις εκτάσεις αυτές, η υλοτομία αντιπροσωπεύει μόνον τα δύο τρίτα περίπου της αύξησης του όγκου ξυλείας που χρησιμοποιείται ετησίως. Η κύρια χρήση των πόρων αυτών αφορά την παραγωγή ενέργειας —42% του όγκου, έναντι 24% για τα πριονιστήρια, 17% για τη χαρτοβιομηχανία και 12% για τη βιομηχανία παραγωγής ξυλοσανίδων. Περίπου το ήμισυ της κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Ένωση προέρχεται από το ξύλο. Επιπλέον, τα δάση προμηθεύουν προϊόντα από άλλα υλικά εκτός ξύλου, μεταξύ των οποίων τρόφιμα (σαρκώδεις καρποί και μανιτάρια), φελλό, ρητίνες και έλαια, ενώ χρησιμεύουν επίσης ως βάση για ορισμένες υπηρεσίες (κυνήγι, τουρισμός κ.λπ.). Ο δασικός τομέας (δασοκαλλιέργεια, βιομηχανία ξύλου και χάρτου) αντιπροσωπεύει το 1% περίπου του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ —αν και το ποσοστό αυτό φτάνει έως και το 5% στη Φινλανδία— και παρέχει θέσεις εργασίας για περίπου 2,6 εκατομμύρια άτομα.

3. Οι αβιοτικές και βιοτικές απειλές, προκλήσεις που εντάθηκαν με την κλιματική αλλαγή

Μεταξύ των αβιοτικών παραγόντων (ήτοι φυσικών ή χημικών παραγόντων) που απειλούν τα δάση, μπορούμε να αναφέρουμε τις πυρκαγιές (ιδίως στη Μεσόγειο), τις ξηρασίες, τις καταιγίδες (τα τελευταία εξήντα χρόνια έχουμε κατά μέσο όρο δύο μεγάλες καταιγίδες κάθε χρόνο) και την ατμοσφαιρική ρύπανση (εκπομπές από την οδική κυκλοφορία ή τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις). Επιπλέον, η κατάτμηση των δασών λόγω της κατασκευής υποδομών του τομέα των μεταφορών συνιστά κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα. Όλα αυτά προστίθενται στους βιοτικούς παράγοντες, όπως είναι τα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των ελαφίδων, καθώς και τα έντομα και οι ασθένειες, που μπορούν επίσης να υποβαθμίσουν τα δάση. Συνολικά, περίπου το 6% των εκτάσεων πλήττονται από έναν τουλάχιστον από αυτούς τους παράγοντες.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ήδη σοβαρό πρόβλημα για τα ευρωπαϊκά δάση. Παρόλο που ο ακριβής αντίκτυπός της θα διαφέρει ανάλογα με τη γεωγραφική θέση, η κλιματική αλλαγή πιθανότατα θα επηρεάσει όχι μόνο την ταχύτητα ανάπτυξης των δασών, τη δασική κάλυψη και την περιοχή κατανομής των δασών και το εύρος των ειδών, αλλά και το εύρος βιοτικών παραγόντων, όπως είναι ορισμένα παράσιτα, ή ακόμη και τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων. Η προσαρμογή των δασών στις εν λόγω εξελίξεις και η συμβολή τους στην καταπολέμηση αυτών (για παράδειγμα, χάρη στην αντικατάσταση μη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και υλικών από την ξυλεία) αποτελούν δύο σημαντικές προκλήσεις.

Έτσι, τα δάση της Ένωσης δημιουργούν διάφορες προσδοκίες, ενίοτε αντικρουόμενες, όπως καταδεικνύουν οι αντιπαραθέσεις σχετικά με την εκμετάλλευση και την προστασία τους. Ως εκ τούτου, μία από τις βασικές προκλήσεις της διακυβέρνησης στον τομέα των δασών είναι η προσπάθεια σύγκλισης των ενίοτε αντικρουόμενων στόχων.

Δασικές πολιτικές και πρωτοβουλίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: η πρόκληση της συνοχής

Δεδομένου ότι στις Συνθήκες δεν γίνεται ειδική αναφορά στα δάση, η Ένωση δεν διαθέτει κοινή δασική πολιτική. Κατά συνέπεια, η δασική πολιτική παραμένει κυρίως εθνική αρμοδιότητα. Ωστόσο, πολλές ευρωπαϊκές δράσεις έχουν αντίκτυπο στα δάση της ΕΕ και τρίτων χωρών.

1. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις δασικές δράσεις

Τον Σεπτέμβριο του 2013, η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ: για τα δάση και τον δασικό τομέα» [COM(2013)0659] καθόρισε τη νέα στρατηγική της Ένωσης και πρότεινε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για την ανάπτυξη τομεακών πολιτικών που έχουν αντίκτυπο στα δάση. Η στρατηγική αυτή έχει δύο κύριους στόχους: 1) να διασφαλίσει ότι η διαχείριση των δασών της Ευρώπης γίνεται με βιώσιμο τρόπο και 2) να ενισχύσει τη συμβολή της Ένωσης στην προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης των δασών και στην αντιμετώπιση της αποψίλωσης των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο έγγραφο αυτό περιέχονται επίσης οι στρατηγικοί προσανατολισμοί για τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών. Για παράδειγμα, η Επιτροπή έχει προβλέψει να αναπτύξει κριτήρια για τη βιώσιμη διαχείριση των δασών. Τον Σεπτέμβριο του 2015, ενέκρινε το συνοδευτικό πολυετές σχέδιο για την υλοποίηση της δασικής στρατηγικής της ΕΕ [SWD(2013)0343]. Αυτό το πολυετές σχέδιο καταρτίζει κατάλογο των μέτρων που πρέπει να ληφθούν για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός τομέας της ξυλείας (για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό της εν λόγω διαδικασίας, βλέπε επίσης το κεφάλαιο «Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου» κατωτέρω).

Δεδομένου ότι το σχέδιο αυτό ολοκληρώνεται στα τέλη του 2020, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να παρουσιάσει μια νέα δασική στρατηγική για τα επόμενα έτη. Η νέα αυτή στρατηγική αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία [COM(2019)0640] του Δεκεμβρίου του 2019, στην οποία προσδιορίζονται τα δάση ως ένας από τους βασικούς τομείς δράσης για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

2. Οι δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δάση

1. Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), κύρια πηγή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για τα δάση

Σε ποσοστό περίπου 90% τα κονδύλια της Ένωσης για τα δάση προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ). Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, χορηγήθηκαν περίπου 5,4 δισ. EUR του προϋπολογισμού του ΕΓΤΑΑ για τη συγχρηματοδότηση ειδικών για τα δάση μέτρων. Μετά την τελευταία μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, τον Δεκέμβριο του 2013, δημοσιεύθηκε ο νέος κανονισμός σχετικά με την υποστήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το ΕΓΤΑΑ [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1305/2013, βλ. δελτίο 3.2.6]. Για λόγους απλούστευσης, για την περίοδο 2015-2020, ένα μόνο ειδικό μέτρο περιλαμβάνει όλους τους τύπους ενισχύσεων υπέρ των επενδύσεων στα δάση. Το μέτρο αυτό καλύπτει τις επενδύσεις στην ανάπτυξη των δασικών ζωνών και τη βελτίωση της βιωσιμότητας των δασών: αναδάσωση και δημιουργία δασικών εκτάσεων, εφαρμογή αγροδασοκομικών συστημάτων, πρόληψη και αποκατάσταση ζημιών σε δάση εξαιτίας δασικών πυρκαγιών, φυσικών καταστροφών και καταστροφικών συμβάντων, επενδύσεις για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και της περιβαλλοντικής αξίας των δασικών οικοσυστημάτων και επενδύσεις στις δασικές τεχνολογίες και στη μεταποίηση, την προώθηση και την εμπορία δασικών προϊόντων. Επιπλέον, ένα ακόμη μέτρο αποσκοπεί στο να ανταμείψει τις δασικές, περιβαλλοντικές και κλιματικές υπηρεσίες και τη διατήρηση των δασών. Τέλος, προβλέπονται και άλλα μέτρα, χωρίς ειδική σχέση με τα δάση (για παράδειγμα, πληρωμές βάσει του προγράμματος Natura 2000 και της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα). Εναπόκειται στα κράτη μέλη να επιλέξουν τα δασικά μέτρα που θα εφαρμόσουν, καθώς επίσης και τη χρηματοδότηση που θα διατεθεί για αυτά, στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής τους ανάπτυξης. Για το διάστημα 2015-2020 προγραμματίστηκαν δημόσιες δαπάνες ύψους περίπου 8,2 δισ. EUR (27% για την αναδάσωση, 18% για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των δασών και 18% για την πρόληψη των ζημιών).

2. Άλλες δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δάση

Η εμπορία του δασικού πολλαπλασιαστικού υλικού ρυθμίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την οδηγία 1999/105/EΚ. Στόχος του ευρωπαϊκού φυτοϋγειονομικού καθεστώτος είναι η καταπολέμηση της εξάπλωσης οργανισμών επιβλαβών για τα δάση (οδηγία 2000/29/ΕΚ). Η Ένωση αφιερώνει επίσης κονδύλια στη δασική έρευνα, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020». Στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής, η ΕΕ έχει ορίσει ως νομικά δεσμευτικό στόχο το ποσοστό των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας στη συνολική ενεργειακή κατανάλωση να ανέλθει στο 20% έως το 2020, γεγονός που αναμένεται να αυξήσει τη ζήτηση δασικής βιομάζας (οδηγία 2009/28/ΕΚ). Επιπλέον, το νέο πλαίσιο της Ένωσης σε θέματα κλίματος και ενέργειας για το 2030 προβλέπει να αυξηθεί το ποσοστό αυτό στο 27%. Δασικά έργα μπορούν επίσης να συγχρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης στο πλαίσιο της ενωσιακής πολιτικής για τη συνοχή (ιδίως πρόληψη των πυρκαγιών, παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και προετοιμασία για την κλιματική αλλαγή). Το Ταμείο Αλληλεγγύης [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2012/2002 του Συμβουλίου] επιδιώκει από την πλευρά του να ενισχύσει τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν μείζονες φυσικές καταστροφές, όπως οι καταιγίδες και οι δασικές πυρκαγιές. Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (απόφαση αριθ. 1313/2013/ΕΕ) μπορεί να ενεργοποιηθεί σε περίπτωση κρίσεων που υπερβαίνουν την ικανότητα των κρατών μελών, όπως έχει συμβεί σε ορισμένες περιπτώσεις δασικών πυρκαγιών (Ελλάδα, 2007 και 2012) και καταιγίδων.

Επιπλέον, περίπου 37,5 εκατομμύρια εκτάρια δασικών εκτάσεων (δηλ. το 23% των ευρωπαϊκών δασών) ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000 για την προστασία της φύσης, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ένωσης, και αντιστοιχούν στο 30% των ζωνών που ανήκουν στο δίκτυο. Η ορθολογική χρήση των δασών αποτελεί μέρος των θεματικών προτεραιοτήτων του νέου προγράμματος της Ένωσης για το περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα [LIFE 2014-2020, κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1293/2013]. Σε συνέχεια της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα [COM(2011)0244], η οποία προέβλεπε την εφαρμογή σχεδίων βιώσιμης διαχείρισης των δασών για τα δημόσια δάση έως το 2020, η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 [COM(2020)380] προβλέπει συγκεκριμένα την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών (30% του συνόλου των χερσαίων και θαλάσσιων εκτάσεων της ΕΕ, εκ των οποίων το 10% πρέπει να προστατεύεται αυστηρά), κάτι που θα πρέπει να επεκτείνει την προστασία των ευρωπαϊκών δασών, καθώς και τη φύτευση 3 δισεκατομμυρίων δέντρων.

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS) παρακολουθεί τις δασικές πυρκαγιές. Η Ένωση προωθεί επίσης τις οικολογικές δημόσιες συμβάσεις [COM(2008)0400], οι οποίες μπορούν να τονώσουν τη ζήτηση για ξυλεία που έχει παραχθεί με βιώσιμο τρόπο. Σημειώνεται, επίσης, ότι το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα έχει χορηγηθεί για ξύλινα δάπεδα, έπιπλα και χαρτί. Επιπλέον, το σχέδιο δράσης της Ένωσης σχετικά με την επιβολή της δασικής νομοθεσίας, τη διακυβέρνηση και το εμπόριο (FLEGT) προβλέπει εθελοντικές συμφωνίες εταιρικής σχέσης με τις χώρες παραγωγής ξυλείας, καθώς και κανονισμό [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 995/2010], που ισχύει από τον Μάρτιο του 2013, ο οποίος απαγορεύει τη διάθεση στην αγορά παράνομα υλοτομημένης ξυλείας.

Η Ένωση συμμετέχει επίσης σε πολλές διεθνείς δράσεις για τα δάση (κυρίως στη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή). Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η Forest Europe εξακολουθεί να είναι η κύρια πολιτική πρωτοβουλία στον δασικό τομέα. Αυτή την περίοδο, διεξάγονται συζητήσεις για μια νομικά δεσμευτική συμφωνία σχετικά με τη βιώσιμη διαχείριση και χρήση των δασών. Στο πλαίσιο της πολιτικής της για την κλιματική αλλαγή, εκτός της συμμετοχής της σε παγκόσμιες διαπραγματεύσεις για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η Ένωση έκανε τα πρώτα της βήματα προς την ενσωμάτωση της γεωργίας και της δασοπονίας στην πολιτική της για το κλίμα (βλ. τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/841 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, σχετικά με τη συμπερίληψη των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των απορροφήσεων από δραστηριότητες χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας στο πλαίσιο για το κλίμα και την ενέργεια έως το 2030). Επιπλέον, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο την ανάσχεση της παγκόσμιας απώλειας δασικών εκτάσεων έως το 2030 και τη μείωση της αποψίλωσης των τροπικών δασών κατά τουλάχιστον 50 % έως το 2020 [COM(2008)0645]. Χρηματοδοτεί επίσης σχέδια στο πλαίσιο του προγράμματος REDD+ για τη μείωση των εκπομπών που συνδέονται με την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Τέλος, η πολιτική γειτονίας θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στο θέμα αυτό: το πρόγραμμα FLEG II είχε στη διάθεσή του 9 εκατ. EUR για την περίοδο 2012-2016 για την προώθηση της ορθής διακυβέρνησης στον δασικό τομέα, της βιώσιμης διαχείρισης των δασών και της προστασίας τους στις χώρες που βρίσκονται στα ανατολικά της Ένωσης.

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο νομοθετεί επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο σε πολλούς τομείς που επηρεάζουν τα δάση, ιδίως όσον αφορά τη γεωργία ή το περιβάλλον στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Επιπλέον, το Κοινοβούλιο εγκρίνει μαζί με το Συμβούλιο τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Το Κοινοβούλιο έχει θεσπίσει σειρά νομοθετικών φακέλων που έχουν αντίκτυπο στα δάση, σχετικά με την κοινή γεωργική πολιτική ή την ενεργειακή πολιτική [τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές — 2016/0382(COD)].

Το Κοινοβούλιο έχει ταχθεί από καιρό, στα ψηφίσματά του, υπέρ της ενίσχυσης του συντονισμού και της συνοχής των διάφορων μέσων που έχουν αντίκτυπο στα ευρωπαϊκά δάση. Στις 30 Ιανουαρίου 1997, με την έγκριση του ψηφίσματός του σχετικά με τη δασική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1], το Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για μια ευρωπαϊκή δασική στρατηγική. Το αίτημα αυτό απαντήθηκε από την Επιτροπή με την ανακοίνωσή της σχετικά με μια δασική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης [COM(1998)0649], ενώ έλαβε και τη στήριξη του Συμβουλίου, το οποίο ενέκρινε την πρώτη δασική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 15 Δεκεμβρίου 1998.

Σε απάντηση στην έκθεση για την εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ [COM(2005)0084] για την περίοδο 1999-2004, το Κοινοβούλιο τόνισε εκ νέου τη σημασία της εν λόγω στρατηγικής και επιβεβαίωσε τη στήριξή του με το ψήφισμά του της 16ης Φεβρουαρίου 2006 σχετικά με την εφαρμογή μιας δασικής στρατηγικής για την Ευρωπαϊκή Ένωση[2]. Στο ίδιο ψήφισμα, το Κοινοβούλιο υποστήριξε την εφαρμογή ενός «σχεδίου δράσης της ΕΕ για μια αειφόρο διαχείριση των δασών» που προτάθηκε από την Επιτροπή, με το οποίο συνιστούσε μια σειρά συνεκτικών και συγκεκριμένων στόχων και μέτρων στους διάφορους τομείς πολιτικής που συνδέονται με τα δάση. Αυτό το «σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα δάση» σχεδιάστηκε αρχικά από την Επιτροπή για μια περίοδο πέντε ετών (2007-2011) και προοριζόταν για συμπληρωματικό μέσο με στόχο τον καλύτερο συντονισμό των 18 καθορισμένων «βασικών ενεργειών» [COM(2006)0302].

Σε συνέχεια της πράσινης βίβλου της Επιτροπής, της 1ης Μαρτίου 2010, με τίτλο «Για την προστασία των δασών και τη σχετική πληροφόρηση στην ΕΕ – Προετοιμασία των δασών ενόψει της κλιματικής αλλαγής» [COM(2010)0066], το Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του της 11ης Μαΐου 2011[3], υποστήριξε την τροποποίηση της δασικής στρατηγικής για την καλύτερη αντιμετώπιση των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη της βιώσιμης διαχείρισης και της προστασίας των δασών.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, η Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωσή της με τίτλο «Μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ: για τα δάση και τον δασικό τομέα» [[COM(2013)0659], λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τις αυξανόμενες προσδοκίες για τα δάση, αλλά και τις σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Αυτή η αναδιατυπωμένη στρατηγική, που επιδοκιμάστηκε από το Συμβούλιο στα συμπεράσματά του της 19ης Μαΐου 2014, επικροτήθηκε και από το Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του της 28ης Απριλίου 2015 σχετικά με μια νέα στρατηγική της ΕΕ για τα δάση και τον δασικό τομέα[4]. Στο εν λόγω ψήφισμα, το Κοινοβούλιο καλεί την Επιτροπή να συμπληρώσει τη στρατηγική με ισχυρό σχέδιο δράσης που θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα και να το ενημερώνει κάθε χρόνο σχετικά με την πρόοδο των συγκεκριμένων δράσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής. Το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει επίσης ότι η εφαρμογή της δασικής στρατηγικής της ΕΕ θα πρέπει να αποτελέσει πολυετή και συντονισμένη διαδικασία. Το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του δασικού τομέα, στη στήριξη των αγροτικών και αστικών περιοχών, στην επέκταση των γνώσεων, στην προστασία των δασών και στη διατήρηση των οικοσυστημάτων τους, στη βελτίωση του συντονισμού και της επικοινωνίας, καθώς και στην ενίσχυση της βιώσιμης χρήσης της ξυλείας και των δασικών προϊόντων εκτός της ξυλείας.

Στη συνέχεια, το «Πολυετές σχέδιο εφαρμογής της νέας δασικής στρατηγικής της ΕΕ» [SWD(2015)0164] εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 3 Σεπτεμβρίου 2015. Απαριθμεί μια σειρά από δράσεις με στόχο να διασφαλιστεί μια συνεκτική και συντονισμένη προσέγγιση των διαφόρων πολιτικών και πρωτοβουλιών που αφορούν τον δασικό τομέα, με την ιδιαίτερη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών. Αυτό το πολυετές σχέδιο θεσπίζει ένα πλαίσιο αναφοράς εντός του οποίου μπορούν να ληφθούν υπόψη όλα τα νέα μέτρα που πρόκειται να ληφθούν στους διάφορους τομείς που σχετίζονται με τα δάση. Οι ακόλουθοι οκτώ τομείς προτεραιότητας καλύπτουν τους τρεις πυλώνες της βιώσιμης διαχείρισης των δασών, και συγκεκριμένα τον κοινωνικό, τον οικονομικό και τον περιβαλλοντικό τομέα: 1) στήριξη των εδαφών της υπαίθρου και των πόλεών μας· 2) προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας των δασικών βιομηχανιών, της βιοενέργειας και της ευρύτερης πράσινης οικονομίας· 3) τα δάση σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα· 4) προστασία των δασών και βελτίωση των υπηρεσιών των οικοσυστημάτων· 5) πληροφορίες σχετικά με τα δάση και παρακολούθηση· 6) έρευνα και καινοτομία· 7) συνεργασία· 8) τα δάση από μια παγκόσμια προοπτική. Περιλαμβάνει παράρτημα με κατάλογο δράσεων για την περίοδο 2014-2020, τους φορείς και το χρονοδιάγραμμα των διαφόρων δραστηριοτήτων, καθώς και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η Επιτροπή ανέλαβε επίσης τη δέσμευση να ενημερώνει τακτικά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο που σημειώνεται στο πλαίσιο της δασικής στρατηγικής της ΕΕ. Μετά από μια πρώτη φάση (2015-2017) που οδήγησε στην υλοποίηση μιας σειράς μέτρων προτεραιότητας, η ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής, του Δεκεμβρίου του 2018 [COM(2018)0811], σχετικά με τη δασική στρατηγική της Ένωσης, εξετάζει την επιτευχθείσα πρόοδο στο πλαίσιο του πολυετούς σχεδίου δράσης και θα βοηθήσει στον καθορισμό των αξόνων προτεραιότητας κατά τη δεύτερη φάση (2018-2020) της εφαρμογής του. Τέλος, στο ψήφισμά του της 15ης Ιανουαρίου 2020 σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία [2019/2956(RSP)], το Κοινοβούλιο «[…] χαιρετίζει την πρόθεση της Επιτροπής να αντιμετωπίσει την παγκόσμια αποψίλωση των δασών[,] την καλεί να εντείνει τις δράσεις της [και] να υποβάλει μια νέα, φιλόδοξη ενωσιακή στρατηγική για τα δάση, που θα αναγνωρίζει δεόντως τον σημαντικό, πολύπλευρο και πολυδιάστατο ρόλο των ευρωπαϊκών δασών, του τομέα και της βιώσιμης διαχείρισης των δασών στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής και κατά της απώλειας της βιοποικιλότητας […]». Στο πλαίσιο αυτό, το Κοινοβούλιο αποφάσισε να καταρτίσει δύο μη νομοθετικές εκθέσεις πρωτοβουλίας: μία σχετικά με την ενίσχυση της δράσης της ΕΕ για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο [ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 2020 σχετικά με τον ρόλο της ΕΕ στην προστασία και την αποκατάσταση των δασών του πλανήτη, (2019/2156(INI)][5] και μία σχετικά με τη νέα ευρωπαϊκή δασική στρατηγική [ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 8ης Οκτωβρίου 2020 σχετικά με την ευρωπαϊκή δασική στρατηγική – μελλοντική πορεία, (2019/2157(INI)]. Σε σχέση με την πρώτη έκθεση, το Κοινοβούλιο ενέκρινε επίσης μια νομοθετική έκθεση πρωτοβουλίας σχετικά με την αποψίλωση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο [ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Οκτωβρίου 2020 με συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με ένα νομικό πλαίσιο της ΕΕ για την ανάσχεση και την αντιστροφή της αποψίλωσης των δασών για την οποία φέρει ευθύνη η ΕΕ σε παγκόσμια κλίμακα, (2020/2006(INL)].

—————-

[1]ΕΕ C 55 της 24.2.1997, σ. 22.
[2]ΕΕ C 290 E της 29.11.2006, σ. 413.
[3]ΕΕ C 377 E της 7.12.2012, σ. 23.
[4]ΕΕ C 346 της 21.9.2016, σ. 17.
[5]Σε συνέχεια της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο «Εντατικοποίηση της δράσης της ΕΕ για την προστασία και την αποκατάσταση των δασών του πλανήτη» [COM(2019)0352].


ΚατηγορίεςΔασικά Οικοσυστήματα

Tags: , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: