Ένα μονομερές «Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης»

Βασίλειος Παπαναστάσης
Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
Πρόεδρος του Ελληνικού Αγροδασικού Δικτύου
Τακτικό μέλος της Ελληνικής Γεωργικής Ακαδημίας

Στις 26 Απριλίου 2023, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) παρουσίασε τους βασικούς άξονες του Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης, το οποίο προβλέπει την αποκατάσταση 165.000 στρεμμάτων σε υποβαθμισμένα δασικά οικοσυστήματα της χώρας. Συγκεκριμένα θα φυτευτούν 20 εκατομμύρια δέντρα σε 200 περιοχές της χώρας, καμένες ή εγκαταλελειμμένες. Κατά το ΥΠΕΝ, το Σχέδιο αυτό θα συμβάλει «στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την προστασία της βιοποικιλότητας και την επίτευξη των εθνικών κλιματικών στόχων για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας».

Εννιά μέρες πριν και συγκεκριμένα στις 17-3-2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ένα έγγραφο εργασίας προς τα κράτη-μέλη με τίτλο: «Οδηγίες για φιλική προς τη βιοποικιλότητα δάσωση, αναδάσωση και δενδροφύτευση», στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα. Στην τελευταία διατυπώνεται και η πρόταση (pledge) για φυτεία τουλάχιστον 3 δισεκατομμυρίων δέντρων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι το 2030. Στις οδηγίες αυτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνονται, εκτός από τα δασικά οικοσυστήματα και τα αστικά περιβάλλοντα, καθώς και οι γεωργικές εκτάσεις. Αυτό σημαίνει ότι αναδασώσεις πρέπει να γίνουν όχι μόνο σε δάση και δασικές εκτάσεις, αλλά και σε άλλες εκτάσεις που βρίσκονται εκτός των δασικών οικοσυστημάτων.

Από τα παραπάνω προκύπτει, ότι το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης που ανακοινώθηκε από το ΥΠΕΝ είναι μονομερές, γιατί περιορίζεται μόνο σε δασικά οικοσυστήματα. Βέβαια, οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν είναι υποχρεωτικές για τα κράτη-μέλη, γιατί δεν έχουν την έννοια του κανονισμού. Στην σύνταξή τους όμως συμμετείχε και το ΥΠΕΝ με εκπρόσωπο της Γενικής Διεύθυνσης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος, πράγμα που σημαίνει ότι συμφώνησε με το πνεύμα και το γράμμα του συγκεκριμένου εγγράφου. Μια πιθανή δικαιολογία για τον περιορισμό των αναδασώσεων στα δασικά οικοσυστήματα είναι ότι το ΥΠΕΝ είναι αρμόδιο για τη διαχείριση μόνο αυτών των εκτάσεων. Αν είναι αυτός ο λόγος, τότε δεν έπρεπε να ονομαστεί «εθνικό»!

Αναδασώσεις εκτός δασικών οικοσυστημάτων

Αν και υπάρχουν υποβαθμισμένα δασικά οικοσυστήματα που χρειάζονται αναβάθμιση με αναδασώσεις, οι εκτάσεις που καλύπτουν είναι περιορισμένες. Δε χρειάζεται να είναι κάποιος Δασολόγος για να παρατηρήσει, ότι τα τελευταία χρόνια τα δάση επεκτείνονται σε όλη την Ελλάδα με φυσική αναγέννηση, ιδιαίτερα στην ορεινή, εξαιτίας της εγκατάλειψης της υπαίθρου και του περιορισμού ή και της πλήρους διακοπής των παραδοσιακών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, κυρίως της καυσοξύλευσης και της αιγοβοσκής. Κατά συνέπεια, η αναδάσωση τέτοιων περιοχών αποτελεί άσκοπη ενέργεια και συνεπάγεται σπατάλη πολύτιμων οικονομικών πόρων. Προβλήματα υποβάθμισης υπάρχουν κυρίως στις ξηροθερμικές περιοχές της χώρας, όπου εκδηλώνονται δασικές πυρκαγιές, ή ασκείται υπερβόσκηση από τα αγροτικά ζώα, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με πυρκαγιές που τοποθετούν οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι. Πολλά από τα προβλήματα αυτά όμως μπορούν να λυθούν με την εφαρμογή ορθολογικής διαχείρισης, αντί των αναδασώσεων, οι οποίες είναι πιθανόν να δημιουργήσουν και κοινωνικές εντάσεις, αν οι προς αναδάσωση εκτάσεις είναι πολύτιμες για το τοπικό κτηνοτροφικό κεφάλαιο.

Αντίθετα, τα δέντρα λείπουν από τα αστικά περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανόμενων και των περιαστικών, ιδιαίτερα των μεγάλων πόλεων, τα οποία μαστίζονται από την ρύπανση. Στα περιβάλλοντα αυτά, τα δέντρα αποτελούν ζωτικά στοιχεία για τη ζωή και την επιβίωση των κατοίκων, αλλά και για την βιοποικιλότητα. Επίσης,τα δέντρα λείπουν από τις γεωργικές εκτάσεις, ιδιαίτερα τις μεγάλες πεδιάδες της χώρας. Οι τελευταίες είναι εντελώς άδεντρες, ενώ αντιμετωπίζουν σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως είναι η διάβρωση του εδάφους από το νερό και τον άνεμο, η αλάτωση εξαιτίας της υπεράντλησης των υπόγειων υδάτων για άρδευση, η νιτρορύπανση εξαιτίας της υπερβολικής χρήση αζωτούχων κυρίως λιπασμάτων και η απώλεια της βιοποικιλότητας εξαιτίας της εντατικής μονοκαλλιέργειας. Όλα αυτά τα προβλήματα μπορούν να λυθούν σε μεγάλο βαθμό με τη φυτεία δένδρων. Κατά συνέπεια, αναδασώσεις χρειάζονται και στα περιβάλλοντα αυτά, αν και προσφυέστερα καλούνται δενδροφυτεύσεις στην περίπτωση των αστικών και δασώσεις στην περίπτωση των γεωργικών εκτάσεων.

Αγροδασικά συστήματα

Στην περίπτωση των γεωργικών εκτάσεων, οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συστήνουν την εγκατάσταση αγροδασικών συστημάτων και όχι δασών, προφανώς για να διατηρηθεί η γεωργική δραστηριότητα. Μάλιστα επικαλούνται τον ορισμό που δίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την αγροδασοπονία (χρήση γης στην οποία τα δέντρα αναπτύσσονται σε συνδυασμό με τη γεωργία στην ίδια έκταση) συμπληρωμένο με τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Αγροδασοπονίας (η ενσωμάτωση ξυλώδους βλάστησης και γεωργικής καλλιέργειας και /ή αγροτικών ζώων στο ίδιο κομμάτι γης). Αυτό σημαίνει, ότι τα δέντρα πρέπει να φυτευτούν αραιά μέσα στο χωράφι ή στις παρυφές του, ώστε να μπορεί σε αυτό να εγκατασταθεί ποώδης γεωργική καλλιέργεια (δασογεωργικό σύστημα) ή λιβάδι με βόσκηση (δασολιβαδικό σύστημα).

Στην έννοια «γεωργική έκταση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνονται και οι βοσκότοποι, οι δικές μας δηλ. «βοσκήσιμες εκτάσεις». Αυτό σημαίνει ότι στις υποβαθμισμένες βοσκόμενες δασικές εκτάσεις της χώρας μας, που αποτελούν αρμοδιότητα του ΥΠΕΝ, θα πρέπει με τις αναδασώσεις να εγκατασταθούν αγροδασικά (δασολιβαδικά) συστήματα και όχι δάση! Θα πρέπει δηλ. τα δέντρα να φυτευτούν αραιά, ώστε να μπορούν να βόσκουν τα αγροτικά ζώα ανάμεσα στα δέντρα. Τέτοια πρόβλεψη δεν υπάρχει στην ανακοίνωση του Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης, οπότε είναι άγνωστος ο φυτευτικός σύνδεσμος που θα εφαρμοστεί στις βοσκόμενες δασικές εκτάσεις που έχουν περιληφθεί στο Σχέδιο. Αν η Δασική Υπηρεσία εγκαταστήσει σε αυτές τις εκτάσεις με την αναδάσωση δάσος και απαγορεύσει τη βόσκηση, όπως προβλέπει ο Δασικός Κώδικας, τότε θα καταφέρει μεγάλο πλήγμα στην τοπική κτηνοτροφία και θα δημιουργήσει σοβαρές κοινωνικές εντάσεις. Η λύση στο πρόβλημα είναι να φυτευτούν τα δέντρα με έναν ευρύ σύνδεσμο και να προστατευτούν ατομικά από τα ζώα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους με ειδικούς πλαστικούς σωλήνες (Εικόνα).

Υποβαθμισμένος βοσκότοπος που φυτεύτηκε με ψευδακακία (αριστερά), χωρίς να απαγορευτεί η βόσκηση, γιατί τοποθετήθηκαν στα δενδρύλλια προστατευτικοί πλαστικοί σωλήνες, για να εξελιχθεί στη συνέχεια σε ένα δασολίβαδο με υψηλή βιοποικιλότητα (δεξιά).

Υποβαθμισμένος βοσκότοπος που φυτεύτηκε με ψευδακακία (αριστερά), χωρίς να απαγορευτεί η βόσκηση, γιατί τοποθετήθηκαν στα δενδρύλλια προστατευτικοί πλαστικοί σωλήνες, για να εξελιχθεί στη συνέχεια σε ένα δασολίβαδο με υψηλή βιοποικιλότητα (δεξιά).

Με τον τρόπο αυτό δε θα χρειαστεί απαγόρευση της βόσκησης, δε θα υπάρξουν κοινωνικές εντάσεις με τους κτηνοτρόφους και θα εξασφαλιστεί μεγαλύτερη βιοποικιλότητα σε σχέση με μια πυκνή φυτεία, πράγμα που ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στους σκοπούς του προγράμματος.

Επίλογος

Θεωρούμε, κατά συνέπεια, αναγκαίο το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης να αναθεωρηθεί και να διευρυνθεί, ώστε να περιλάβει στους στόχους του, όχι μόνο τα δασικά οικοσυστήματα, αλλά και τα αστικά περιβάλλοντα, καθώς και τις γεωργικές εκτάσεις, ώστε να καλύψει όλο τον «εθνικό» χώρο, σύμφωνα με τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το πνεύμα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Για τη διεύρυνση αυτή, ίσως χρειαστεί το ΥΠΕΝ να συνεργαστεί και με άλλα συναρμόδια Υπουργεία και φορείς που έχουν σχέση με το αστικό και αγροτικό περιβάλλον.



ΚατηγορίεςΑπόψεις, Κτηνοτροφία - Βοσκότοποι, Πυρκαγιές - Αναδασώσεις

Tags: , , , , , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: