Advertisements

Οι ορχιδέες βρίσκονται παντού στην Ευρώπη

Οι ορχιδέες (Orchidaceae) αποτελούν την πολυπληθέστερη οικογένεια φυτών μαζί με αυτήν των Αστεροειδών (Asteraceae) που είναι οι διάφορες μαργαρίτες. Περιλαμβάνουν περί τα 20.000 είδη (15% περίπου των γνωστών φυτικών ειδών του πλανήτη) που τα βρίσκομε σε κάθε περιοχή του, από τα παραθαλάσσια μέχρι τις κορφές ψηλών βουνών, εκτός από τις πολικές περιοχές, κυρίως όμως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές.

Πολλά από αυτά καλλιεργούνται ως ανθοκομικά διακοσμητικά φυτά (Φαλαίνοψις, Κυπριπέδιον κ.ά.), αρτύματα (Βανίλια ζαχαροπλαστικής), συλλέγονται για αφεψήματα όπως το σαλέπι με θεραπευτικές ιδιότητες για τον βήχα (παρασκευάζεται από αλευρώδη σκόνη που προέρχεται από το άλεσμα καταλλήλων βολβών του είδους Οφρύς ο άρρην) ή μαγικά βότανα (σερνικοβότανο), ενώ αρκετά τείνουν να εξαφανισθούν αν και θεωρείται ότι έχουν εμφανισθεί στη γη πριν από 15 εκατομμύρια χρόνια και κατ’ άλλους πριν… 100!

Δύο ορχιδέες του είδους Όφρυς: Ophrys argolica και Ophrys kotschyi, επονομαζόμενη και «Ορχιδέα μέλισσα» λόγω της ομοιότητάς της με αυτό το έντομο.

Διαμορφώνουν στη ρίζα τους συνήθως ένα είδος κονδύλου (αποθησαυριστική ρίζα-βολβός) και πολλά ζουν στο έδαφος (αυτότροφα γεώφυτα της ευκράτου ζώνης), άλλα επιβιώνουν σε συμβίωση με μύκητες και άλλα παρασιτούν επάνω σε κορμούς δένδρων (επίφυτα είδη των τροπικών).

Τα φυτά μετά από γονιμοποίηση παράγουν μεγάλο αριθμό σπερμάτων που διασκορπίζονται σε μεγάλη απόσταση, αλλά δεν επιβιώνουν εάν δεν βρουν κατάλληλο μύκητα να συμβιώσουν στο έδαφος, δεδομένου ότι στερούνται αποθεμάτων τροφής.

«Ορχιδέα μέλισσα» σε έκδοση Βελγίου.

Πολλά είδη των τροπικών έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους συλλέκτες και ερασιτέχνες καλλιεργητές που έχουν δημιουργήσει εταιρείες Ορχεοειδών με συνακόλουθες δραστηριότητες (ανταλλαγή φυτών, εκδρομές για συλλογή βολβών, εκδόσεις ειδικών εντύπων και περιοδικών κλπ). Ανάλογη εταιρεία υπάρχει και στη χώρα μας (Ελληνική Εταιρεία Φίλων Ορχιδέας) με δράση καλλιεργητική, φωτογραφική, ιστότοπο κλπ.

Στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων διακρίνονται πολλά είδη γεωφύτων (Ανακαμπτίς, Σεραπιάς, Επιπακτίς, Δακτυλόριζα κ.ά.), τα κυριότερα και πολυπληθέστερα των οποίων είναι τα γένη Οφρύς (= φρύδι, ονομασία που μας δίνει ο Πλίνιος για άγνωστο φυτό που χρησιμοποιείτο για βαφή φρυδιών στην αρχαιότητα) και Όρχις (προέρχεται από το όνομα καρπού έρωτος Σατύρου και Νύμφης) που έχει δώσει το όνομα του στην Οικογένεια και θυμίζει την ομοιότητα των βολβών του με τους δίδυμους ανδρικούς αδένες. Οι βολβοί (ρίζες) είναι άνισοι σε μέγεθος και διαφορετικοί σε υφή, εκ των οποίων ο ασθενέστερος δίνει τον ανθοφόρο βλαστό και ο μεγαλύτερος και σαρκώδης παράγει το νέο φυτό. Η κατανάλωση τους έχει αφροδισιακά αποτελέσματα και κατά τον Μέγα Διοσκουρίδη «περί ταύτης ιστορείται την μεν μείζονα ρίζαν υπό των ανδρών εσθιομένη αρρενογόνον είναι την δε ελάττονα υπό γυναικών θηλυγόνον.»

Τα άνθη του είδους Οφρύς παρουσιάζουν μια τεράστια ποικιλία χρωματισμών και χαρακτηριστικών που έχουν άμεση σχέση με την γονιμοποίηση τους που πραγματοποιείται με την βοήθεια υμενοπτέρων εντόμων (σφήκες, μέλισσες, μπούμπουρες κλπ., όπως παρουσιάζεται στη σχετική φωτογραφία), από όπου προκύπτει και η λαϊκή ονομασία τους «μελισσάκια». Τα άνθη μιμούνται την εμφάνιση και εκπέμπουν το άρωμα (φερομόνες) των θηλυκών εντόμων με αποτέλεσμα τα αρσενικά, στην προσπάθεια τους να συνευρεθούν…. μαζί τους, εξαπατώνται φρικτά, αλλά παράλληλα επιτυγχάνουν την μεταφορά της γύρης των ανθέων σε άλλα, πραγματοποιώντας την γονιμοποίηση τους. Η απατηλή αυτή διαδικασία πολλές φορές καταλήγει σε υβριδισμό των ειδών που προβληματίζει τους βοτανολόγους σε μεγάλο βαθμό.

Η εύκρατος περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου φιλοξενεί μεγάλο αριθμό γεωφύτων ορχιδέων όπου η χώρα μας, και κυρίως τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου με πρωταρχική περιοχή την Μέκκα των βοτανολόγων, την Κρήτη, έχουν τον πρώτο λόγο.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε τα άπειρα είδη των επιφύτων ορχιδέων με κύρια περιοχή προελεύσεως την Κεντρική Αμερική (Γουιάνα , Κόστα Ρίκα, Μπελιζ ή παλαιότερα Βρετανική Ονδούρα) χωρίς να υστερούν η Ασία και η Αφρική.

Γιάννης Σπαντιδάκης
Γεωπόνος – Κηποτέχνης

 

 

 

Δημοσιεύτηκε στη τριμηνιαία περιοδική έκδοση Θεματικός Φιλοτελιστής (τεύχος αρ. 60, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2014) που εκδίδει ο Πανελλήνιος Σύλλογος Θεματικού Φιλοτελισμού και Νεότητας (http://www.thematic-philatelist.gr)

 

Advertisements
Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Share on Google+
Google+
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΧλωρίδα

Tags: , , , , ,

Απάντηση

No announcement available or all announcement expired.
Αρέσει σε %d bloggers: