Κύπρος: Καταγραφή της νεότερης ιστορίας του Τμήματος Δασών μέσα από συνεντεύξεις/βιώματα Δασικών υπαλλήλων

Δασικό προσωπικό της Δασικής Περιφέρειας Πάφου

Δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό του Φιλοδασικού Συνδέσμου Κύπρου  “ΔΑΣΙΚΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ” (2014)

του Ανδρέα Κυπριανού
Δασικού Λειτουργού στον Κλάδο Διαφώτισης του Τμήματος Δασών

Το Τμήμα Δασών είναι ένα από τα παλαιότερα κυβερνητικά Τμήματα που δημιουργήθηκαν από τη Βρετανική αποικιοκρατική κυβέρνηση στην Κύπρο. Η λειτουργία του Τμήματος άρχισε από το 1879, ένα χρόνο μετά την άφιξη των Άγγλων στο νησί. Πρόσφατα έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια καταγραφής της νεότερης ιστορίας του Τμήματος Δασών μέσα από προσωπικές συνεντεύξεις και βιώματα δασικών υπαλλήλων, εργατών αλλά και πρώην διευθυντικών στελεχών που ευρίσκονται εν ζωή. Η περίοδος για την οποία θα μπορούσε να γίνει καταγραφή, χρονολογείται από την περίοδο του Β ́ Παγκοσμίου πολέμου (1940) και εντεύθεν. Για τα όσα προηγήθηκαν πριν την προαναφερόμενη περίοδο θα πρέπει να βασιστούμε σε συγγράμματα της εποχής ή εφημερίδες ή ακόμα σε πηγές του κρατικού αρχείου.

Το όλο εγχείρημα δεν ήταν εύκολο αφού απαιτούσε τον εντοπισμό υπέργηρων ή γηραιών εν ζωή συναδέλφων οι οποίοι είναι διασκορπισμένοι σ’ ολόκληρη την ελεύθερη Κύπρο καθώς και τρόπο επικοινωνίας μαζί τους. Και πράγματι καταφέραμε να εντοπίσουμε 2 – 3 από αυτούς. Η επαφή μαζί τους αποτέλεσε για μας τους νεότερους μια συγκινητική, συναρπαστική και συνάμα πρωτόγνωρη εμπειρία. Η διαύγεια πνεύματος, η εξαιρετική μνήμη παρά το προχωρημένο της ηλικίας και η αφήγηση των γεγονότων μας προκάλεσε δέος!. Ίσως να συνέβαλε σ ́ αυτό η μακρά διάρκεια διαβίωσης τους στο δασικό περιβάλλον και τον καθαρό αέρα!. Αξιοσημείωτο πάντως γεγονός από τις συνεντεύξεις με τους γηραιούς και υπέργηρους πρώην συνάδελφους είναι η διάχυτη αγάπη τους προς το λειτούργημα που επέλεξαν, για το πράσινο και το δάσος. Σε κάποιους μάλιστα ήταν ευδιάκριτα τα δάκρυα στα μάτια τους όταν μας μιλούσαν. Ακόμα και αυτοί που επέλεξαν το επάγγελμα του δασικού υπάλληλου εξ ανάγκης (όπως παραδέχτηκαν) και όχι λόγω αγάπης ή άμεσης σχέσης με το δάσος, ανέπτυξαν ένα ξεχωριστό δεσμό αλληλεξάρτησης και ένα είδος συμβίωσης με το δάσος το οποίο δεν ξεπέρασαν ακόμα και μετά την αφυπηρέτησή τους. Στην ερώτηση μας κατά πόσο θα επέλεγαν να ξαναγίνουν δασικοί ή αν μετάνιωσαν για την επιλογή τους, η απάντηση μονολεκτική, καθαρή και στεντόρεια: όχι!

Για να καταδείξουμε την απέραντη αγάπη και λατρεία για το δάσος που διακατείχε τους συναδέλφους αυτούς αξίζει να αναφέρουμε ότι όταν παλαιότερα επισκεφθήκαμε τον αείμνηστο Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού, μ. Πεύκιο Γεωργιάδη στο γραφείο του προκειμένου να του παραδώσουμε την επαγγελματική ταυτότητα του μακαρίτη πατέρα του, Ιωάννη Γεωργιάδη, (Forest Officer) με τη φωτογραφία και το ανάγλυφο στέμμα της βασίλισσας της Αγγλίας, σύμβολο της αποικιοκρατίας, ευχαριστώντας μας και φανερά συγκινημένος, μας εκμυστηρεύτηκε ότι το όνομα του (Πεύκιος) το εμπνεύστηκε ο μ. πατέρας του λόγω της υπερβολικής του αγάπης για τα πεύκα αλλά και από το γεγονός ότι πραγματικά γεννήθηκε μέσα στα πεύκα!

Μέσα από τις μέχρι τώρα αφηγήσεις έρχονται στο φως πολλά άγνωστα στοιχεία και πτυχές για το επάγγελμα του δασικού υπαλλήλου και την εξέλιξη του δια μέσου των χρόνων. Σε αρκετές περιπτώσεις και ακούοντας από πρώτο χέρι τις εξελίξεις αυτές πραγματικά ανατριχιάσαμε και διερωτόμαστε αν αυτά που ακούγαμε ήταν αληθινά ή όχι.

Ενδεικτικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε μερικά στοιχεία, από αυτά μας αφηγήθηκαν οι πρώην συνάδελφοι. Αλήθεια, πόσοι από τους νεότερους δασικούς γνωρίζουν ότι ακόμα και μέχρι την ίδρυση της Δημοκρατίας το 1960, οι δασικοί δρόμοι, οι αντιπυρικές λωρίδες, οι αναδασώσεις, η καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών καθώς και ένα ευρύ φάσμα δασικών εργασιών διεξάγονταν χειρωνακτικά; Πόσοι γνωρίζουν άραγε ότι οι εποχιακοί εργάτες που προσλαμβάνονταν για τις διάφορες εργασίες έναντι «πινακίου φακής» εργάζονταν εξουθενωτικά ωράρια που για τα σημερινά δεδομένα φαντάζουν εξωπραγματικά αφού εργάζονταν «γέννημα του ήλιου, βούττημα του ήλιου» κατά την κυπριακή διάλεκτο; Ή ότι η μετάβαση στο χώρο εργασίας απαιτούσε περπάτημα αρκετών ωρών από τα χωριά ή στην καλύτερη των περιπτώσεων καβάλα σε γαϊδούρια ή μουλάρια και κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες; (αφηγήσεις Π.Π από τον Ασκά ετών 94 και Γ.Π από τη Μοσφιλωτή ετών 91).

Έλκηθρο στο δρόμο Αμιάντου – Τροόδους το 1931

Επίσης αξιοσημείωτο γεγονός που πρέπει να αναφερθεί είναι ότι πολλές φορές οι συνάδελφοι κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους έρχονταν σε απευθείας σύγκρουση με τους λογής – λογής παράνομους οι οποίοι πραγματικά λυμαίνονταν τα κρατικά δάση, είτε αυτοί ήταν βοσκοί ή παράνομοι υλοτόμοι ή ακόμα και καλλιεργητές γης οι οποίοι είχαν αναγάγει την παρανομία σε επικερδές επάγγελμα!. Δυστυχώς δεν έλειψαν και περιπτώσεις όπου απειλήθηκε η ζωή ή ακόμα που συνάδελφοι έχασαν τη ζωή τους εν τη εκτελέσει του καθήκοντος όπως το 1925 όταν ελληνοκύπριος βοσκός από τη Λαζανιά, μετά από αλλεπάλληλες καταγγελίες που δέχθηκε από δύο συναδέλφους για παράνομη βόσκηση εντός του δάσους, έστησε καρτέρι θανάτου και τους πυροβόλησε φονεύοντας τον ένα εκ των δύο. Όμως στη συνέχεια συνελήφθηκε, δικάστηκε και τελικά κρεμάστηκε (αφήγηση Α.Κ από Λυθροδόντα ετών 84). Σε άλλο περιστατικό τη δεκαετία του 1950 (1952 ή το 56), στη Λίμνη Αμμοχώστου όταν Τούρκοι βοσκοί συνέθλιψαν κυριολεκτικά το κεφάλι συνάδελφου με τον οποίο είχαν προστριβές! (αφήγηση Κ.Ι. από τις Τρείς Ελιές, ετών 78) ή στη Λεύκα που Τούρκοι μαχαίρωσαν και σκότωσαν συνάδελφο μέσα σε καφενείο! (αφήγηση Γ.Π.) Υπήρξαν ακόμα περιπτώσεις τραυματισμού και χειροδικίες κατά συναδέλφων (αφήγηση Γ.Π.). Τέλος, δεν έλειψαν και περιπτώσεις συμπλοκών με τους παρανομούντες, μια τουλάχιστον εκ των οποίων, είχε τραγική κατάληξη με νεκρό Τούρκο βοσκό από τη Γαληνόπορνη και τον τραυματισμό δεύτερου, από το μαχαίρι συνάδελφου (Γ.Π.) ο οποίος μαζί με άλλο συνάδελφο (μ. Σαβάκκος από Αγ. Αμβρόσιο Κερύνειας), είχαν δεχτεί άνανδρη επίθεση από έξι άτομα κατά την εκτέλεση του καθήκοντος τους. Το Κακουργιοδικείο όπου οδηγήθηκε η υπόθεση, αναγνωρίζοντας ότι πράγματι ο «φονιάς» ήταν σε νόμιμη αυτοάμυνα, τον αθώωσε «… άνευ κηλίδος χαρακτήρος…» όπως χαρακτηριστικά απεφάνθη ο δικαστής! (αφήγηση Γ.Π).

Ενδιαφέροντα επίσης στοιχεία ακούσαμε από τους συναδέλφους για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονταν. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η περίοδος στην οποία αναφερόμαστε ήταν πολύ δύσκολη, αφού είχε ξεκινήσει ο β ́ Παγκόσμιος πόλεμος, η Κύπρος ήταν κάτω από τη Βρετανική κυριαρχία, υπήρχε φτώχια, πείνα και εξαθλίωση. Οι συγκοινωνίες/επικοινωνίες ήταν ανύπαρκτες, το οδικό δίκτυο και αυτό άθλιο ως ανύπαρκτο. Η εξεύρεση εργασίας εκείνες τις εποχές αποτελούσε μεγάλο πρόβλημα ιδιαίτερα για τους κατοίκους των αγροτικών και ορεινών περιοχών. Όσοι δεν επαγγέλονταν τη γεωργία ή την κτηνοτροφία αποζητούσαν εργασία στα μεταλλεία ως μεταλλωρύχοι ή εργάτες στο «Δασονομείο», όπως ονομαζόταν τότε το Τμήμα Δασών. Σημαντικές πληροφορίες συλλέξαμε επίσης και όσον αφορά το τηλεπικοινωνιακό σύστημα του Τμήματος Δασών το οποίο ήταν πρωτοπόρο στον Τομέα αυτό αφού εισήγαγε τα τηλέφωνα στην Κύπρο προτού ακόμα δημιουργηθούν υποδομές για να καλύψουν τις ανάγκες του νησιού. Έτσι η πρώτη τηλεφωνική γραμμή εγκαταστάθηκε από το Δασονομείο και ένωνε τηλεφωνικά τον Σταυρό της Ψώκας με τον Πύργο Τυλληρίας. Σιγά σιγά το «Δασονομείο» εγκατέστησε τηλεφωνικά κέντρα και γραμμές σχεδόν παντού από τις οποίες επωφελούνταν και τα παραδασόβια χωριά και όχι μόνο. Τα πρώτα τηλέφωνα ήρθαν στην Κύπρο το 1928, από την Αγγλική εταιρεία «Cablenet Wireless» (αφήγηση Γ.Π από τη Σιά, ετών 74). Επίσης άρχισε και η χρήση των ασυρμάτων ενδοϋπηρεσιακά, που εξελίχθηκε σε τέτοιο βαθμό που εκμηδένισε τις αποστάσεις και τις χρονοβόρες διαδικασίες. Βεβαίως στις σημερινές μέρες και με την τρομερή εξέλιξη που σημειώθηκε στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (κινητή τηλεφωνία κτλ) κάπου το σύστημα κάπου έχει ατονήσει αρκετά.

Με την πρόσληψη στο Τμήμα Δασών τελείωνε το ζήτημα της εξεύρεσης εργασίας. Ξεκινούσε όμως ένας άλλος Γολγοθάς!. Αυτός της μετάβασης σε αυτήν. Οι περισσότεροι επιστράτευαν διάφορους τρόπους για να μεταβούν στους σταθμούς. Κάποιοι άλλοι, τυχεροί, που διέθεταν ποδήλατο ή μοτοσυκλέτα φόρτωναν τα υπάρχοντά τους σε αυτά και μετέβαιναν στους σταθμούς τους οι οποίοι δεν ήταν κατ ́ ανάγκην κοντά. Λόγω ακριβώς της ανυπαρξίας οδικού δικτύου και μέσων, οι νεοπροσληφθέντες υποχρεώνονταν εκ των πραγμάτων να διαμένουν στους σταθμούς που διορίζονταν για αρκετό χρονικό διάστημα. Επιτρεπόταν δε να φεύγουν από τους σταθμούς εναλλάξ ανά δεκαπενθήμερο, ενώ από την 1η Μαϊου μέχρι την 1η Οκτωβρίου δεν απομακρύνονταν καθόλου! (αφήγηση Π.Π). Εδώ δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι διασκορπισμένοι δασικοί σταθμοί υπήρχαν τόσο στην επικράτεια του Πενταδακτύλου (Northern Range) όσο και στην Αμμόχωστο, το δάσος Τροόδους, δάσος Αδελφοί, δάσος Μαχαιρά, δάσος Πάφου κτλ. Σε πολλές περιπτώσεις αναγκάζονταν να μετακινούν και τις οικογένειες τους μαζί τους σε σπίτια τα οποία ενοικίαζαν οι ίδιοι στα χωριά όπου διορίζονταν ή παρέμεναν σε σπίτια που τους παραχωρούνταν από το Τμήμα Δασών. Σε άλλες περιπτώσεις επιστράτευαν τις συζύγους τους για να τους μεταφέρουν εφόδια, τροφή, ρουχισμό με τα γαϊδούρια (αφήγηση Κ.Σ από Καπέδες, ετών 86).

Άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι όλοι όσοι προσλαμβάνονταν στο Τμήμα Δασών, εργάζονταν για αρκετό διάστημα ως εργάτες (Forest Trainees) και ακολούθως με τα χρόνια υπηρεσίας ή όταν κενώνονταν θέσεις προαγόντουσαν πρώτα στη θέση του “Forest Foreman» (άνευ στολής) και ακολούθως κλιμακωτά ως “Forest Guard”, “Forester”, “Assistant Forest Officer” “Divisional Forest Officer”(άνευ στολής) και “Assistant Conservator of Forests” (άνευ στολής) (αφήγηση Π.Π.). Το Δασικό Κολλέγιο ιδρύθηκε το 1951, γι ́ αυτό και υπάλληλοι οι οποίοι ήδη εργάζονταν στο Τμήμα Δασών καλούντο για διετή φοίτηση κατόπιν γραπτών εξετάσεων σε αυτό. Μάλιστα υποχρεώνονταν να πληρώνουν και δίδακτρα 100 λίρες/χρόνο τα οποία αποκόπτονταν από το μισθό τους (αφήγηση Π.Π.). Με την ίδρυση της δημοκρατίας άλλαξαν τα δεδομένα και οι δασικοί υπάλληλοι πρώτα φοιτούσαν δωρεάν στο Δασικό Κολλέγιο το οποίο πλέον λειτουργούσε και ως οικοτροφείο ενώ στους σπουδαστές παραχωρείτο και μικρό επίδομα συντήρησης.

Δασικός υπάλληλος μιλά στους μαθητές για το Δάσος

Σημαντικά στοιχεία επίσης εξάγονται και για τους δασοκομικούς χειρισμούς που τύγχαναν τα δάση τις εποχές εκείνες όσον αφορά τις προσημάνσεις, τη διεξαγωγή των εκκοπών καθώς και τον τρόπο εξαγωγής της ξυλείας από τα δάση εργασίες που απαιτούσαν χειρωνακτική εργασία με τους λεγόμενους «κόφτες» ή τη χρήση εργατών και ζώων για το «ξεφώτισμα» μέχρι τη φόρτωση στα φορτηγά. Επίσης καταγράψαμε πληροφορίες για τη διάνοιξη δασικών δρόμων που γίνονταν και πάλι χειρωνακτικά με τη χρήση εργαλείων όπως κούσποι, φτυάρια και σε μερικές περιπτώσεις τη χρήση εκρηκτικών υλών («φάλιες») όταν η μορφολογία του εδάφους και τα πετρώματα ήταν τέτοια που δεν επέτρεπαν τη συνέχιση των εργασιών. Χειρωνακτικά γίνονταν επίσης και οι αναδασωτικές εργασίες με την κατασκευή κρατονιών και τη σπορά σπόρου ή φύτευση δενδρυλλίων όπως επίσης και το καθάρισμα υφιστάμενων δασικών δρόμων ή η κατασκευή αντιπυρικών λωρίδων. Αργότερα εισήχθηκαν οι μπουλντόζες, οι εκσκαφείς, τα γεωργικά τρακτέρ κ.ά. τα οποία απλοποίησαν τις διαδικασίες σ ́ όλο το φάσμα των δασικών εργασιών.

Δασικός σπέρνει κατά μήκος ισοϊψούς λωρίδας

Διάνοιξη δρόμου σε βραχώδη περιοχή

Η δασική προστασία καθώς και η κατάσβεση δασικών πυρκαγιών πόρρω απέχει από τη σημερινή εποχή αφού τότε οι περιπολίες ήταν η αποκλειστική εργασία που διεξαγόταν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και μάλιστα πεζή, αφού δεν υπήρχαν υπηρεσιακά ή πυροσβεστικά οχήματα. Σε αρκετές περιπτώσεις οι υπάλληλοι χρησιμοποιούσαν τα δικά τους ποδήλατα, μοτοσυκλέτες η ακόμα και ζώα (γαϊδούρια, μούλες, άλογα). Στις περιπτώσεις εντοπισμού δασικών πυρκαγιών η μετάβαση απαιτούσε πολλές φορές εξουθενωτικές πεζοπορίες σε δύσβατες και επικίνδυνες βουνοπλαγιές με τα εργαλεία για την καταπολέμηση τους (αφηγήσεις Μ.Θ. από Καμινάρια ετών 77, Α.Κ. από Τρείς Ελιές ετών 76, Χ.Κ. από Τρείς Ελιές ετών 78 κ.ά). Το καθήκον επιφυλακής παρόλο που διαμορφώθηκε από την αρχική του μορφή πιο παλαιών εποχών δεν έπαυσε να καταταλαιπωρεί τους δασικούς υπαλλήλους αλλά και να τους εκμεταλλεύεται έναντι πενιχρής ανταμοιβής, παρόλο που στις σημερινές εποχές και με τους κανονισμούς της ΕΕ έχουν καθιερωθεί ανθρώπινες συνθήκες.

Από τις διηγήσεις των συναδέλφων φαίνεται και η έμμεση (παθητική αντίσταση) ή άμεση προσφορά των δασικών υπαλλήλων στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ το 1955-59, διακινδυνεύοντας ζωή και καριέρα καθώς και αργότερα κατά την απόκρουση της Τουρκοανταρσίας το 1963. Υπήρχαν περιπτώσεις που συνάδελφοι ήταν μυημένοι στην ΕΟΚΑ, (αφήγηση Α.Χ από Χάρτζια, ετών 76 και Μ.Χ από Αγ. Αμβρόσιο Κερύνειας ετών 90, Κ.Σ από Καπέδες ετών 86 κ.ά) και οι οποίοι παρείχαν στέγη, τροφοδοτούσαν ή μετέφεραν μηνύματα ή ακόμα «διευκόλυναν» ενέργειες της ΕΟΚΑ όπως στην περίπτωση της ανατίναξης του Δασικού Σταθμού στον Άγιο Αμβρόσιο Κερύνειας, στα Κιόνια κ.ά.

Κατά τον αγώνα της ΕΟΚΑ δεν έλειψαν δε και περιπτώσεις σύλληψης, κακομεταχείρισης ή ακόμα και κακοποίησης από τους ́Άγγλους δυνάστες σε βάρος συναδέλφων οι οποίοι έτυχε να βρεθούν σε περιοχές όπου δρούσε η ΕΟΚΑ ή προηγήθηκαν ενέργειες από τους αγωνιστές όπως ενέδρες, μάχες, ανατινάξεις κτλ. (αφήγηση Μ.Μ. από Πεδουλά ετών 78 και Κ.Χ από Κάμπο Τσακκίστρας ετών 80 κ.ά.).

Επίσης κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963-64 υπήρχαν συνάδελφοι οι οποίοι υπηρετούσαν τη στρατιωτική τους θητεία και πολέμησαν ή που κλήθηκαν μέσα σε συνθήκες πολέμου να επιδιορθώσουν βλάβες από δολιοφθορές των Τούρκων π.χ. στο τηλεφωνικό δίκτυο ή άλλες υποδομές στους θύλακες που ελέγχονταν από τους Τούρκους (αφήγηση Γ.Π. από Σιά ετών 74).

Είναι πολλά που θα μπορούσαμε να γράψουμε με λεπτομέρειες για τα όσα ακούμε από τους συναδέλφους τα οποία όμως είναι αδύνατο να συνοψιστούν σε ένα μόνο κείμενο όπως το παρόν. Και ακόμα είμαστε στην αρχή των συνεντεύξεων. Ακόμη δεν έχουμε συνομιλήσει με συνάδελφους που προέρχονται από τη πλευρά του δάσους Πάφου ή με τα πρώην Διευθυντικά στελέχη. Εκεί αναμένουμε ότι θα ακούσουμε και θα καταγράψουμε ακόμα πιο ενδιαφέροντα πράγματα. Οπότε, επιφυλασσόμαστε να επανέλθουμε με νέο κείμενο όταν θα έχουμε τη χαρά και την τιμή να «ανακρίνουμε» τέτοια υψηλά ιστάμενα στελέχη τα οποία βίωσαν πολλά και σίγουρα θα έχουν να μας αφηγηθούν αρκετά, για τις προσωπικές τους εμπειρίες, τα βιώματα και την πορεία εξέλιξης του «Δασονομείου».

Δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό του Φιλοδασικού Συνδέσμου Κύπρου  “ΔΑΣΙΚΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ” (2014)

Μοιραστείτε το!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin


ΚατηγορίεςΔασική Υπηρεσία

Tags: , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: