Σπουργιτόγλαυκα, η μικρότερη γλαύκα της Ευρώπης

Γράφει ο Γιάννης Γαστεράτος,
Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος, MSc

Η Σπουργιτόγλαυκα Glaucidium passerinum αποτελεί μέλος της οικογένειας Stigidae, η οποία περιλαμβάνει τις πραγματικές γλαύκες. Αυτές που με την ευρύτερη έννοια ονομάζουμε κουκουβάγιες και στην Ελλάδα εκπροσωπούνται από τον Μπούφο, τον Χουχουριστή, τον Αιγωλιό, την Σπουργιτόγλαυκα, τον Νανόμπουφο, τον Βαλτόμπουφο, την Τυτώ, την Κουκουβάγια (της Αθηνάς) και τον Γκιώνη. Πλέον αυτών, το 2015 καταγράφηκε σε αυτόματη κάμερα ένας Χουχουριστής των Ουραλίων (ΕΑΟΠ, 2016).

Με μήκος μόλις 15-19 cm, όσο δηλαδή και ένα Ψαρόνι, αποτελεί τη μικρότερη γλαύκα της Ευρώπης.

Είναι ψυχρόβιο είδος προσαρμοσμένο σε δάση κυρίως κωνοφόρων του βορρά ή της ορεινής ζώνης. Η κατανομή της ξεκινά από τις Άλπεις και λίγες ορεινές περιοχές της κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων και ακολουθεί την ζώνη της τάιγκας από τη Σκανδιναβία μέχρι τις εκβολές του ποταμού Αμούρ στον Ειρηνικό.

Πολύ σπάνια εγκαταλείπει την περιοχή της το χειμώνα, αλλά κάποιες μετακινήσεις είναι πιο συνηθισμένες από νεαρά άτομα.

Φωλιάζει σε τρύπες δέντρων, συχνά σε παλιές φωλιές δρυοκολαπτών.

Το φτέρωμά της έχει χρώμα καστανό με λευκές βούλες, ενώ το στήθος και η κοιλιά είναι λευκά με καστανές ρίγες και τα πλευρά είναι πιο έντονα ριγωτά. Όπως και άλλα είδη γλαύκας, φέρει στο πίσω μέρος του κεφαλιού της χρωματικό μοτίβο, το οποίο σχηματίζει ένα “ψεύτικο πρόσωπο”.

Φωτογραφία όπου διακρίνεται το “ψεύτικο πρόσωπο” στο πίσω μέρος του κεφαλιού. 

Δεν βλέπει καλά στο απόλυτο σκοτάδι και έτσι είναι δραστήρια κατά τη διάρκεια της μέρας, όντας πιο ενεργή κατά το ξημέρωμα και το σούρουπο, όταν αιφνιδιάζει στο λυκόφως το θήραμά της.

Παρά τις διαστάσεις της είναι δεινός θηρευτής μικρών τρωκτικών, ερπετών, εντόμων και πουλιών ακόμα και μεγαλύτερων από την ίδια, όπως τα διάφορα είδη τσίχλας. Το φθινόπωρο αποθηκεύει σε τρύπες μεγάλες ποσότητες θηραμάτων που έχει συλλάβει, για να αντέξει το χειμώνα. Έτσι υψηλές θερμοκρασίες κατά την ψυχρή περίοδο έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην αποθηκευμένη τροφή της.

Στην Ελλάδα το είδος εντοπίστηκε για πρώτη φορά από τους Bauer & Böhr (1987) κατά τα έτη 1973, 1975 στην Ελατιά (Καράντερε) και 1984 στον Ερύμανθο, στην Οροσειρά της Ροδόπης. Κάποιες αναφορές από ελατοδάση της κεντρικής Ελλάδας χρήζουν διερεύνησης. Η επόμενη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους στην χώρα μας, ήρθε μόλις το 2008, από την Ελατιά (ΕΑΟΠ, 2009).

Το 2014 & 2015 στα πλαίσια των καταγραφών ορνιθοπανίδας στο Εθνικό Πάρκο Οροσειράς Ροδόπης, η Σπουργιτόγλαυκα καταγράφηκε στα δάση της Ελατιάς (13 καταγραφές) και της Σημύδας (1 καταγραφή), ενώ στοιχεία και πληροφορίες έδειξαν πιθανή παρουσία και στο Φρακτό (Gasteratos & al, 2015). Έκτοτε αρκετοί ορνιθολόγοι, ορνιθοπαρατηρητές και φωτογράφοι άγριας ζωής έχουν παρατηρήσει και φωτογραφίσει αυτό το μέχρι πρόσφατα σχετικά άγνωστο είδος για τη χώρα μας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2014-2015, η Σπουργιτόγλαυκα βρέθηκε σε υψόμετρα από 1200 έως 1600 m και σε θέσεις με κυριαρχία της Ερυθρελάτης, ενώ σε μία θέση υπήρχε μίξη Ερυθρελάτης με Δασική Πεύκη. Παρατηρήθηκε σε κλειστό δάσος με μοναδικό άνοιγμα αυτό του δασικού δρόμου, αλλά και σε θέσεις με μικρά ξέφωτα περιστοιχισμένα από πυκνό δάσος.

Χάρτης κατανομής του είδους (distribution map) στην Οροσειρά της Ροδόπης. 

Είναι πιο εύκολο να καταγραφεί η παρουσία της κατά την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου, αλλά και το φθινόπωρο όταν το είδος είναι πιο ‘ομιλητικό’. Την άνοιξη λόγω ζευγαρώματος και το φθινόπωρο γιατί τα νεαρά ψάχνουν και διεκδικούν επικράτειες.

Εμφανίζει διάφορα καλέσματα, με ένα από αυτά να θυμίζει αρκετά αυτό του Γκιώνη. Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση των διάφορων μικρών στρουθιόμορφων, τα οποία αντιδρούν ‘επιθετικά’ όταν καλεί κατά τη διάρκεια της παρουσίας ηλιακού φωτός, δείχνοντάς της ότι δεν μπορεί πλέον να τα αιφνιδιάσει. Μάλιστα κατά την περίοδο της έρευνας, παρατηρήθηκε και βιντεοσκοπήθηκε σε μία περίπτωση, Ελατοπαπαδίτσες να καταφέρνουν να διώξουν μια Σπουργιτόγλαυκα. Σε περιοχές που δεν υπάρχει το είδος τα μικρά στρουθιόμορφα δεν αντιδρούν σε μαγνητοσκοπημένη αναπαραγωγή του καλέσματός της.

Ο πληθυσμός της είναι περιορισμένος και μικρός (αν και πιθανώς μεγαλύτερος από την εκτίμηση του 2014-2015, των 4-6 ζευγαριών) και χρειάζεται περαιτέρω μελέτη και προστασία με κατάλληλα δασοκομικά μέτρα που να ευνοούν το είδος. Επικουρικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τεχνητές φωλιές.

Πηγές:

Bauer, V.W. & H.J. Böhr 1987: Zur Kenntnis der sudlichen Arealgrenzen einiger Vogelarten in der griechischen Rhodopen. Die Vogelwelt 108: 1-13.

Gasteratos, I., Fondoulakou, Z., Alivizatos, C., Navarrete, E., Sidiropoulos, L., Shogolev, E. & M. Panagiotopoulou 2015: Habitat and Distribution of the Pygmy Owl Glaucidium passerinum in Greece. 13th International Congress of Zoogeography and Ecology of Greece and Adjacent Regions, Irakleio, October 7 to 11, 2015 (Poster).

Επιτροπή Αξιολόγησης Ορνιθολογικών Παρατηρήσεων (HRC), 2009. Ετήσια Αναφορά – 2008.

Επιτροπή Αξιολόγησης Ορνιθολογικών Παρατηρήσεων (HRC), 2017. Ετήσια Αναφορά – 2016.




ΚατηγορίεςΆγρια ζωή

Tags: , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: