Ζώνες πρασίνου, περιβαλλοντική αυτοάμυνα

Μανώλης Καπάνταης,
Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος,
τ. Δ/ντης Πρασίνου

Σκεφτείτε τι θα γίνει το καλοκαίρι που έρχεται…

Σκιά, μια χειρονομία αγάπης από τα δέντρα, προς τα άλλα ζωντανά όντα.

Εικόνα 1. Από το διαδίκτυο

Οι αστικές περιοχές πρέπει και θα αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο στο μέλλον τις έντονες διαταραχές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, όπως κύματα καύσωνα, πλημμύρες ή ακόμα πλημμύρες και ανεμοθύελλες και μια γενική επιδείνωση της ποιότητας του αέρα, η οποία, όπως έχει αποδειχθεί τώρα από τη μεγάλη έρευνα όπως αναφέρει η βιβλιογραφία, σχετίζεται άμεσα και με την εξάπλωση των πανδημιών.

Τα στοιχεία της κλιματικής αλλαγής μας ωθούν όλο και περισσότερο, κάθε καλοκαίρι, στο να αναζητούμε μέρη πλούσια σε σκιά, τώρα το κάνουμε αυτόματα. Τότε εμβληματική είναι η προσφυγή στον ιστό των εικόνων, που απεικονίζουν ένα κοπάδι προβάτων που αναζητούν δροσιά και καταλαμβάνουν ολόκληρη την περιοχή σκιάς που δημιουργήθηκε από το μοναδικό δέντρο που υπάρχει στην επικράτεια σε μια ηλιόλουστη πεδιάδα. Αυτά τα πρόβατα είμαστε τώρα, εμείς, μόνο που τώρα, μπορούμε να αποφασίσουμε (αφού έχουμε ελεύθερη βούληση) να φυτέψουμε ακόμα περισσότερα δέντρα, με τον σωστό τρόπο, στα σωστά μέρη, για να έχουμε όλο και περισσότερη σκιά και δροσιά ή μπορούμε να χώσουμε τα κεφάλια μας στη γη σαν στρουθοκάμηλοι, όπως αναφέρει ο θρύλος και ποτέ να μη αλλάξει τίποτε.

Στη δεύτερη περίπτωση θα βρεθούμε ψημένοι, εξαντλημένοι, ενθουσιασμένοι, θυμωμένοι. Ηλίθιοι από τη ζέστη.

Ψήθηκε στο τέλος σαν βάτραχος που ζεσταινόταν αργά αργά.

Ξοδεύουμε και μολύνουμε για να ρυθμίσουμε τον κλιματισμό στις κατοικίες της πόλης μας με τη χρήση ηλεκτρισμού, όταν αντίθετα θα ήταν πολύ πιο χρήσιμο να τις σκιάσουμε, φυτεύοντας φυλλοβόλα δέντρα στα δυτικά και νοτιοδυτικά τους.

Δέντρα που χάνουν τα φύλλα τους νωρίς το φθινόπωρο και όχι αργά το χειμώνα, ώστε να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις ακτίνες του ήλιου για να ζεστάνουν τα σπίτια. Μπορούμε έτσι να έχουμε την καλοκαιρινή περίοδο μείωση του κόστους κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ 7 και 47%.

Περιμένοντας το λεωφορείο…

Εικόνα 2. Αθήνα, στάση λεωφορείου το 1973…. Φωτογράφος Daniel Simon.

Εικόνα 3. Αναμονή σε στάση λεωφορείου αντίδραση για την προστασία από τον ήλιο στη σκιά και το δροσισμό από το δέντρο…. Από το διαδίκτυο

1. Αστικό Πράσινο, ανακούφιση από τα κύματα του καύσωνα

Εικόνα 4.

Με δορυφορικές εικόνες, μια μελέτη του πανεπιστημίου FAUBA στο CABA (Αργεντινή) βρήκε, για την ίδια στιγμή, θερμικές διαφορές έως και 23 °C μεταξύ βόρεια και νότια του Μπουένος Άιρες. Μία από τις αιτίες είναι η διαφορετική ποσότητα βλάστησης σε κάθε ζώνη. Από αυτό τονίζουν την

Η άσφαλτος θερμαίνεται κατά τη διάρκεια των καύσωνα στην πόλη και τα πάρκα και οι πλατείες μπορούν να αποτελέσουν καταφύγιο, αφού η βλάστησή τους μετριάζει τις υψηλές θερμοκρασίες.

Μια μελέτη από τη Σχολή Γεωπονίας του UBA (FAUBA) στην CABA κατέγραψε, ταυτόχρονα κατά τον μήνα Φεβρουάριο του 2020, θερμοκρασίες τόσο διαφορετικές όσο στα βόρεια της πόλης 19 °C όσο και στα νότια 42 °C, και επισήμανε ότι η επιφάνεια με βλάστηση είναι η κύρια υπεύθυνη για αυτό το μεγάλο εύρος.

Επιπλέον, ανέφερε ότι ένα μεγάλο μέρος της πόλης έχει σπάνιους και μικρούς χώρους με βλάστηση και ότι η κατανομή του στις διάφορες γειτονιές σχετίζεται με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. «Οι πόλεις τείνουν να έχουν υψηλότερες θερμοκρασίες από το αγροτικό τους περιβάλλον. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως το φαινόμενο της «αστικής θερμικής νησίδας» και εμφανίζεται για διαφορετικούς λόγους. Το ένα είναι η έλλειψη αστικής βλάστησης, καθώς, μεταξύ άλλων πλεονεκτημάτων, οι περιοχές πρασίνου μειώνουν τη θερμοκρασία του αέρα. Το πρόβλημα είναι ότι αντί για χώρους με βλάστηση, κατασκευάζονται μεγάλες αδιαπέραστες επιφάνειες, όπως από σκυρόδεμα και άσφαλτο, που συγκρατούν περισσότερη θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας και την απελευθερώνουν και της νύχτας», εξήγησε η Paula Galansino από την προπτυχιακή της διατριβή στις Περιβαλλοντικές Επιστήμες (LiCiA) από το FAUBA.

Εικόνα 5. «Στις δορυφορικές εικόνες βλέπετε συχνά «τρύπες» που προκαλούνται από σύννεφα, αερολύματα ή ατμοσφαιρικούς ρύπους. Η εικόνα το μεσημέρι της 3ης Φεβρουαρίου 2020 ήταν αυτή με την υψηλότερη ποιότητα» (Π. Γαλανσίνο)

«Το φαινόμενο της θερμικής νησίδας εμφανίζεται σε διάφορες πόλεις της Αργεντινής και στη διατριβή μου ήθελα να το παρατηρήσω στην πόλη του Μπουένος Άιρες. Από τη μια, ανέλυσα αν το φαινόμενο είναι εξίσου έντονο στις διάφορες περιοχές της πόλης, από την άλλη, πώς κατανέμεται η αστική βλάστηση. Επιπλέον, μελέτησα αν υπάρχει σχέση μεταξύ των δύο παραμέτρων, αν δηλαδή η βλάστηση ρυθμίζει τη θερμοκρασία εντός της πόλης. Έχοντας αυτές τις ιδέες στο μυαλό, εξέτασα δορυφορικές εικόνες από κάθε καλοκαίρι μεταξύ 2015 και 2020», είπε η Galansino, της οποίας τη μελέτη διευθύνει η María Semmartin, καθηγήτρια Οικολογίας στο FAUBA.

Η Galansino επέλεξε τη μεσημεριανή εικόνα της 3ης Φεβρουαρίου 2020 και διαπίστωσε ότι η διαφορά μεταξύ της ελάχιστης και της μέγιστης θερμοκρασίας εντός του CABA ξεπέρασε τους 20 °C. «Εκείνη την εποχή, η μέση θερμοκρασία επιφάνειας της πόλης – η οποία συνδέεται στενά με τη θερμοκρασία του αέρα – ήταν σχεδόν 36 °C βαθμοί. Το περίεργο είναι ότι ενώ σε ορισμένα σημεία η θερμοκρασία ήταν 19°C βαθμοί, σε άλλα ήταν 42°C. Σε γενικές γραμμές, οι χαμηλότερες θερμοκρασίες καταγράφηκαν στα βόρεια της πόλης και οι υψηλότερες στο νότο».

Τι προκάλεσε μια τέτοια διαφορά;

Γκρι, γκρι και πράσινο για τον άνθρωπο της πόλης

«Η θερμοκρασία ήταν χαμηλότερη στις περιοχές της πόλης με τη μεγαλύτερη επιφάνεια βλάστησης», παρατήρησε η Paula, προσθέτοντας: «Τη μετράμε μέσω του δείκτη κανονικοποιημένης βλάστησης —γνωστός και ως IVN—, ο οποίος υπολογίζεται από δορυφορικές πληροφορίες και ο οποίος δίνει ενδείξεις για το τι είδους κάλυψη μπορεί να έχει μια συγκεκριμένη επιφάνεια. Εάν ο δείκτης IVN είναι 0, υποδηλώνει γυμνό έδαφος ή επιφανειακή κάλυψη με τσιμέντο ή άσφαλτο, ενώ τιμές κοντά στο 1 υποδηλώνουν ότι το έδαφος έχει βλάστηση.

Τα αποτελέσματά μου έδειξαν ότι από μια ορισμένη αναλογία βλάστησης —για την ακρίβεια, IVN 0,4—, εάν αυτή η πράσινη επιφάνεια αυξηθεί, η θερμοκρασία της επιφάνειας μειώνεται». Ως μέρος της δουλειάς του, ο Galansino προσδιόρισε ότι το μεγαλύτερο μέρος του CABA έχει σπάνιες και μειωμένες περιοχές βλάστησης, οι οποίες δεν είναι σε θέση να μετριάσουν τις υψηλές θερμοκρασίες.

«Χώρισα την πόλη σε τέσσερις ενότητες. Οι μονάδες 1 και 2 ομαδοποιούν το κέντρο και το νότο, αντιπροσωπεύουν το 80% της πόλης και έδειξαν οι τιμές IVN είναι μικρότερες από 0,2, έχουν τη μικρότερη έκταση που καταλαμβάνεται από βλάστηση, 12,5% και 20,1% αντίστοιχα, και τη μικρότερη μέση έκταση επιφάνειας με βλάστηση, 900 τετραγωνικά μέτρα.

Τα 3 και 4 περιλαμβάνουν εκτεταμένους χώρους πρασίνου στα βόρεια της πόλης, όπως τα δάση του Παλέρμο και επίσης τα μεγάλα πάρκα και τα καταφύγια στο νότο. Καλύπτουν σχεδόν το 20% του CABA, έχουν περισσότερο από το 45% της βλάστησής του και τιμές IVN μεγαλύτερες από 0,4”.

Εικόνα 6. Η Galansino ομαδοποίησε τις διάφορες περιοχές της πόλης με βάση χαρακτηριστικά που συνδέονται μεταξύ άλλων με το ποσοστό του τοπίου που καταλαμβάνει η βλάστηση, τη μέση έκταση των τμημάτων με βλάστηση και την πυκνότητά τους.

Η πόλη με ανεκπλήρωτες βασικές ανάγκες

Η Paula Galansino δήλωσε ότι σε πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο, η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου συνδέεται με το επίπεδο εισοδήματος και ότι αυτή η τάση εμφανίζεται και στην CABA. «Διαπίστωσα ότι οι γειτονιές με το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με ανεκπλήρωτες βασικές ανάγκες, κυρίως στο κέντρο-νότο της πόλης, έχουν τη λιγότερη έκταση με βλάστηση και αντιμετωπίζουν υψηλότερες θερμοκρασίες. Για να αποκτήσω αυτά τα αποτελέσματα, συμβουλεύτηκα τον δείκτη μη ικανοποιημένων βασικών αναγκών του INDEC, ο οποίος παρέχει πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των νοικοκυριών, όπως η πρόσβασή τους σε βασικές υπηρεσίες όπως νερό, ηλεκτρισμό και αποχέτευση, και για τους κατοίκους τους, όπως οι δραστηριότητες που πραγματοποιούν μεταξύ άλλων θεμάτων». Τα κύματα καύσωνα έχουν κοινές συνέπειες για τους κατοίκους των πόλεων, αλλά δεν τους επηρεάζουν όλους εξίσου. «Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα υγείας. Οι άνθρωποι αυξάνουν την κατανάλωση ενέργειας για να ψύξουν ή να αερίσουν τα σπίτια τους και αυτό έχει δύο άκρα. Πρώτον, ότι η υπερβολική ζήτηση ρεύματος προκαλεί διακοπές ρεύματος και δεύτερον, ότι οι ηλεκτρικές συσκευές ή οι αξίες των λογαριασμών δεν είναι προσβάσιμες σε όλους», είπε η απόφοιτος.

Εικόνα 7. Το νότιο τμήμα της μονάδας 3 παρουσίασε το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με ανικανοποίητες βασικές ανάγκες, 16,59% και κατέγραψε την υψηλότερη μέση θερμοκρασία επιφάνειας.

«Από την άλλη, αυξάνεται η πιθανότητα μετάδοσης ασθενειών, αφού η ζέστη ευνοεί την ανάπτυξη των ζώων ή των εντόμων που τις μεταδίδουν. Το κουνούπι που μεταδίδει τον ιό του δάγκειου πυρετού, το Aedes aegypti, είναι ένα ξεκάθαρο παράδειγμα. Είναι γνωστό ότι υπάρχει περισσότερος δάγκειος πυρετός στα νότια της πόλης, όπου οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες», προειδοποίησε.

Αστική οικολογία

Για την Galansino, οι πόροι που διαθέτει η διοίκηση για το πράσινο είναι περιορισμένοι και θα πρέπει να διατεθούν σε περιοχές της πόλης που εκτίθενται σε υψηλότερες θερμοκρασίες και έχουν λιγότερη πρόσβαση σε πάρκα και πλατείες. «Πρέπει να σκεφτείτε το μέλλον και να προσθέσετε βλάστηση που μετριάζει τις αιχμές των υψηλών θερμοκρασιών σε αυτά τα μέρη και ταυτόχρονα πρέπει να ληφθούν επείγοντα μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών των ανθρώπων που ζουν εκεί, όπως, για παράδειγμα, βοήθεια για το δροσισμό τους στα σπίτια ή να ενισχύσουν την ιατρική φροντίδα όταν υπάρχουν καύσωνες».

Εικόνα 8.

«Το θέμα των χώρων πρασίνου είναι σύνθετο. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η τοποθέτηση θέσεων στάθμευσης σε μια περιοχή αυξάνει επίσης την τιμή των σπιτιών και των ενοικίων και αυτή η αλλαγή μπορεί να εκτοπίσει τους γείτονες που μένουν εκεί», αντίδρασε η Paula. «Παγκοσμίως, οι πληθυσμοί γίνονται όλο και πιο αστικοί. Στη χώρα μας πάνω από το 90% των ανθρώπων ζουν σε πόλεις. Υπάρχουν πολλά να σκεφτούμε για τις πόλεις για να εγγυηθούν μια καλή ποιότητα ζωής για όλους τους ανθρώπους που ζουν σε αυτές και όχι μόνο για ορισμένους».

Κλείνοντας, ο Semmartin, ερευνητής στο FAUBA και πρώην διευθυντής του LiCiA, αναφέρθηκε στην έρευνα στην αστική οικολογία στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής. «Η μελέτη της πόλης από την άποψη της οικολογίας απαιτεί εμβάθυνση σε θέματα όπως το κλίμα, το έδαφος και το νερό. Στη FAUBA ξέρουμε πώς να λύνουμε προβλήματα σε αγροτικές περιοχές και μπορούμε να κάνουμε τέλεια το ίδιο σε αστικά περιβάλλοντα. Σήμερα, η κλιματική αλλαγή μας αναγκάζει να σκεφτούμε και να σχεδιάσουμε τις καλύτερες λύσεις που βασίζονται στο να φέρουμε τη βλάστηση και τη φύση στα αστικά συστήματα. Το έργο της Paula αφήνει ανοιχτά πολλά ερωτήματα και δίνει κατευθύνσεις προς διερεύνηση»

2. Οκτώ οφέλη του πράσινου για την αστική ζωή

Εικόνα 9. Από διαδίκτυο

Έχει αποδειχθεί η ύπαρξη πλεονεκτημάτων των χώρων πρασίνου για την σωματική και την ψυχική υγεία. Ο θόρυβος της κυκλοφορίας μπορεί να μειωθεί έως και 50% εάν υπάρχει βλάστηση. Οι υπηρεσίες οικοσυστήματος είναι «τα οφέλη που παρέχει η φύση στην κοινωνία».

Τα οικολογικά συστήματα –και το φυσικό κεφάλαιο από το οποίο εξαρτώνται– είναι θεμελιώδη για τη λειτουργία του συστήματος υποστήριξης της ζωής της Γης, από το οποίο εξαρτάται η ανθρωπότητα και όλα τα άλλα έμβια όντα.

Η αστικοποίηση προϋποθέτει μια εμφανή απώλεια υπηρεσιών. Στις πόλεις υπάρχουν επτά φυσικά οικοσυστήματα: δέντρα, λιβάδια, αστικά δάση, καλλιέργειες, υγρότοποι, συνεχόμενες λίμνες ή θάλασσα και ποτάμια ή τα ρυάκια – ρέματα. Ο σημερινός σχεδιασμός των πόλεων δεν ευνοεί την παρουσία τους. Ο πληθυσμός εκτιμά τα ανώμαλα πεζοδρόμια, με αυθόρμητη βλάστηση ή αυτή που υπάρχει σε τοίχους, γραμμικά λιβάδια, στους δεντρολάκκους ή τις γλάστρες. Εκτιμάται περισσότερο εάν σχετίζεται με την ανθρώπινη διαχείριση και λιγότερο εάν είναι αυτοφυή. Και εκτιμάται περισσότερο από τους ανθρώπους που διατηρούν τακτική επαφή με τη φύση εκτός πόλης. Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσω να συσχετίσω τις υπηρεσίες οικοσυστήματος με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που ζουν στις πόλεις.

Εικόνα 10. Υπότιτλοι Μ. Καπάνταης TNC/ Erica Simek Sloniker

Έτσι, η βλάστηση παρέχει διαφορετικά οφέλη για το αστικό περιβάλλον και τους κατοίκους του.

1. Παροχή οικοτόπων

Ο αριθμός των φυτών και των ζώων που μπορούν να ζουν σε ενδιαιτήματα που «δημιούργησε» ο άνθρωπος στις πόλεις προκαλεί έκπληξη, χάρη στην ικανότητά τους να προσαρμόζονται (συνανθρωποποίηση). Τα οφέλη της μεγαλύτερης ποικιλομορφίας των οικοτόπων δεν είναι προφανή, αλλά πολύ σημαντικά.

2. Μείωση θορύβου

Ο θόρυβος από την κυκλοφορία οχημάτων μπορεί να μειωθεί έως και 50% με σχεδιασμό και σωστή βλάστηση. Ένα φράγμα βλάστησης βάθους 5 μέτρων, μπορεί να μειώσει τον θόρυβο της κυκλοφορίας μεταξύ 9 και 11 ντεσιμπέλ. Επίδραση στη μείωση έχει και ο κορμός των δέντρων. Τα συνθετικά εμπόδια είναι λιγότερο αποτελεσματικά, ψυχολογικά και σε απόλυτες τιμές.

3. Εναπόθεση και διασπορά της ρύπανσης

Η ατμοσφαιρική ρύπανση, που σχετίζεται ετησίως με εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, είναι το σοβαρότερο περιβαλλοντικό πρόβλημα υγείας. Προκαλείται από σωματίδια, μόρια ανθρωπινής προέλευσης ή μόρια που υπάρχουν στη φύση, αλλά σε μεγαλύτερη αναλογία από το φυσικό (όζον). Η αστική και περιαστική αναδάσωση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Η βλάστηση μειώνει τη συγκέντρωση ρύπων στα πάρκα, ειδικά αν είναι μεγάλα. Τα μεγαλύτερα σωματίδια είναι αυτά που μειώνονται περισσότερο. Ο σχεδιασμός της βλάστησης, για παράδειγμα σε ένα πάρκο, ενθαρρύνει τους χρήστες να αποφεύγουν τα όρια ρύπανσης. Τα δέντρα και οι θάμνοι μπορούν να επιτύχουν μείωση έως και 2% του όζοντος. Οι πράσινες στέγες συνεισφέρουν λιγότερο από τα δέντρα.

4. Επίδραση στο υπόβαθρο του κλίματος: δροσισμός

Η χρήση της βλάστησης στις πόλεις μετριάζει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας σε μη τροπικές περιοχές. Αλλά για να υπάρξει αποτέλεσμα με συγκεκριμένο αντίκτυπο, τα οικόπεδα πρέπει να έχουν τουλάχιστον μισό στρέμμα με βλάστηση. Η μείωση της σχετικής κατανάλωσης ενέργειας και η μείωση του φαινομένου του θερμοκηπίου (που προκαλεί μέρος της υπερθέρμανσης του πλανήτη) μπορεί να είναι σημαντική.

5. Κινητικότητα και αλλαγές στη φυσική δραστηριότητα

Εάν οι υποδομές βιώσιμης κινητικότητας είναι ελκυστικές (πράσινες), θεωρούνται χώροι υψηλής περιβαλλοντικής ποιότητας και χρησιμοποιούνται περισσότερο εις βάρος των μηχανοκίνητων μεταφορών. Επιπλέον, επιτρέπουν την ανάκτηση των χώρων της πόλης ώστε να μπορούν να καταλαμβάνονται από ανθρώπους.

Η βλάστηση παίζει σημαντικό ρόλο –τουλάχιστον μέτρια– στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα και της αίσθησης της ζέστης.

6. Διαπερατότητα εδάφους

Δέντρα και θάμνοι αναχαιτίζουν το νερό της βροχής, με τις ρίζες τους και τα διαπερατά εδάφη είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση της πίεσης στο σύστημα αποχέτευσης (γκρι υποδομή), μειώνοντας τον κίνδυνο πλημμύρας. Λόγω της αστικοποίησης, με το 50–90% του αδιαπέραστου εδάφους, το 80% της βροχής χάνεται από την επιφανειακή απορροή (σε ένα δάσος η απώλεια είναι μόνο 10%). Το σχετικό φιλτράρισμα μπορεί να θεωρηθεί ως μια άλλη «υπηρεσία»: αυτή της φυσικής επεξεργασίας του νερού.

7. Δέσμευση άνθρακα

Εμφανίζεται σε δύο σενάρια: με συσσώρευση άνθρακα στους κορμούς και τα κλαδιά των δέντρων και των θάμνων και με συσσώρευση στο έδαφος λόγω της βιολογικής δραστηριότητας οργανισμών όπως οι μύκητες και τα βακτήρια. Αν το χώμα είναι «σφραγισμένο», δεν συσσωρεύει νερό και χάνει την ικανότητά του να στηρίζει τους ιστούς της ζωής.

8. Πολιτιστικές υπηρεσίες

Έχει αποδειχθεί η ύπαρξη πλεονεκτημάτων των χώρων πρασίνου, για την σωματική και ψυχική υγεία, ειδικά αν έχουν υψηλή βιοποικιλότητα φυτών και ζώων.

Το ακίνητο η κάθε ιδιοκτησία αυξάνει την αξία του σε περιοχές κοντά σε χώρους πρασίνου. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι χώροι πρασίνου είναι χώροι αναψυχής για τους πολίτες.

Η αστική βλάστηση έχει αρνητικές επιπτώσεις;

Τα οικοσυστήματα μπορούν να γίνουν αντιληπτά αρνητικά και το κόστος συντήρησης που έχουν πρέπει να ληφθεί υπόψη (π.χ. πράσινες στέγες και απορροές). Ορισμένες ενέργειες για την αύξηση της βιοποικιλότητας μπορούν να επικριθούν για προφανή παραμέληση των υπηρεσιών φροντίδας, επομένως πρέπει να εκτελούνται με πρότυπα καλής ποιότητας και να αναφέρεται ο σκοπός τους, όπως και η προώθηση της σωστής περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Αποφύγετε «φύτευση οποιουδήποτε είδους οπουδήποτε» και ενέργειες που προκαλούν, για παράδειγμα, περίσσεια γύρης ή άλλων προϊόντων. Ορισμένες μορφές (όπως δέντρα με κόμη μεγάλων διαστάσεων σε στενούς δρόμους) μπορεί να προκαλέσουν επίδραση οροφής: οι ρύποι ενδέχεται να μην διαχέονται και να μη συγκεντρώνονται.

Πρόσβαση στην αστική βλάστηση: περιβαλλοντική δικαιοσύνη

Στις περισσότερες πόλεις υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της αστικής βλάστησης και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αρνητική σε γειτονιές ή πόλεις με την παρουσία μειονοτήτων. Στα αστικά περιβάλλοντα είναι σημαντικό να σχεδιαστεί η παρουσία της αστικής βλάστησης για την επίτευξη της αστικής πράσινης δικαιοσύνης ως μέρος της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης.

Πώς να βελτιώσετε την ποιότητα του περιβάλλοντος στις πόλεις;

Αύξηση της βιοποικιλότητας, χωρίς όμως την προστασία συγκεκριμένων ειδών, αλλά οι οικοτόποι κοντά στο φυσικό τοπίο, που απλοποιούνται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη πίεση λόγω ζητημάτων ασφάλειας των πολιτών ή λόγω της ρύπανσης που υφίστανται.

Οι επιλογές είναι να αυξηθεί η πυκνότητα των αυτοφυών δέντρων (πρέπει να είναι μεγάλα) και να αυξηθεί η βλάστηση του κάτω ορόφου. Αυτό από μόνο του αυξάνει την παρουσία νυχτερίδων, ιθαγενών πτηνών και εντόμων, σημαντικών κρίκων σε πολλά οικοσυστήματα. Η διαχείριση που δεν είναι πολύ δαπανηρή έχει μεγάλες επιπτώσεις στην περιβαλλοντική ποιότητα των πόλεων.

3. «Ποιος ωφελείται από τη φύση στις πόλεις»;

Αστικός χώρος πρασίνου: οφέλη για την υγεία
(Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος – AEMA)

Προσβάσιμοι, υψηλής ποιότητας αστικοί πράσινοι και μπλε χώροι, όπως πάρκα, αστικά δάση, δεντρόφυτοι δρόμοι, αγροτεμάχια, όχθες ποταμών και ακτές, παρέχουν σημαντικά οφέλη για την υγεία των τοπικών κοινοτήτων. Ένα σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης από ασθένειες στην Ευρώπη εξακολουθεί να αποδίδεται στην περιβαλλοντική ρύπανση που προκύπτει από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Οι χώροι πρασίνου βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα, μειώνουν το θόρυβο και βελτιώνουν τη βιοποικιλότητα.

Η Αστική Πράσινη Υποδομή (UGI)

Η Αστική Πράσινη Υποδομή (UGI) αναφέρεται στο στρατηγικά διαχειριζόμενο δίκτυο αστικών χώρων πρασίνου και φυσικών και ημιφυσικών οικοσυστημάτων που βρίσκονται εντός των ορίων ενός αστικού οικοσυστήματος. Αυτές οι πλούσιες σε βιοποικιλότητα και υψηλής ποιότητας περιοχέ, μπορούν να συμβάλουν στο να καταστούν οι πόλεις πιο βιώσιμες και να συμβάλουν στην επίλυση πολλών προκλήσεων, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο θόρυβος, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τα κύματα καύσωνα, οι πλημμύρες και οι ανησυχίες για τη δημόσια υγεία.

Καθώς οι πόλεις μεγαλώνουν και αναπτύσσονται, είναι ζωτικής σημασίας να βελτιωθεί η διαθεσιμότητα, η ποιότητα και η προσβασιμότητα της UGI.

Οι πολεοδόμοι και οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη προσπαθούν όλο και περισσότερο να ενσωματώσουν τη UGI, τις οικοσυστημικές υπηρεσίες και τις λύσεις που βασίζονται στη φύση στις διαδικασίες πολεοδομικού σχεδιασμού τους, αλλά αυτές οι προσπάθειες πρέπει να ενταθούν περαιτέρω εάν θέλουμε να δημιουργήσουμε πιο ανθεκτικές, βιώσιμες και «βιώσιμες». πόλεις για τις μελλοντικές γενιές.

Οι χώροι πρασίνου ελέγχουν επίσης τις θερμοκρασίες, σε θερμές περιόδους και παρέχουν δροσερούς και σκιερούς χώρους.

Οι τοπικές κοινότητες χρησιμοποιούν χώρους πρασίνου για σωματική άσκηση και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, καθώς και για χαλάρωση και ψυχική αποκατάσταση (βλέπε σχήμα 1).

Η έκθεση σε χώρους πρασίνου ωφελεί την υγεία μειώνοντας τη θνησιμότητα και τη νοσηρότητα από χρόνιες ασθένειες, βελτιώνοντας την ψυχική υγεία και τα αποτελέσματα της εγκυμοσύνης και μειώνοντας την παχυσαρκία.

Εικόνα 11 . Πηγή: Ποιος ωφελείται από τη φύση στις πόλεις; (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος – AEMA)

4. Οι πόλεις πρέπει να θεωρούν τα δέντρα ως υποδομές δημόσιας υγείας. Η φύτευση δέντρων είναι ένας απίστευτα φθηνός και απλός τρόπος για να βελτιώσετε την ευημερία των ανθρώπων σε μια πόλη.

Εικόνα 12. Από την τοποθεσία Cidades devem pensar em árvores como infraestrutura de saúde pública. Plantar árvores é uma maneira incrivelmente barata e simples de melhorar o bem-estar das pessoas em uma cidade. Por Mayra Rosa

Το να αναπνέει κανείς καθαρό αέρα, είναι το όνειρο κάθε κατοίκου μιας μεγαλούπολης, ακόμα κι αν του αρέσει πολύ το αστικό περιβάλλον. Και οι δεντρόφυτοι δρόμοι, εκτός από όμορφοι και ευχάριστοι, είναι αποδεδειγμένα ωφέλιμοι για τη σωματική και ψυχική υγεία.

Γιατί λοιπόν να μην τους συμπεριλάβουμε στους προϋπολογισμούς για τη χρηματοδότηση της υγείας;

Αυτό είναι αναμφισβήτητο για την οργάνωση The Nature Conservancy, η οποία δημιούργησε ένα έγγραφο, όπου εξηγεί και καταδεικνύει με αριθμούς τους λόγους για τους οποίους πρέπει να γίνει αυτό.

Η Λευκή Βίβλος είναι ένα είδος οδηγού, ένα επίσημο έγγραφο, το οποίο περιγράφει λεπτομερώς ένα δεδομένο πρόβλημα, υποδεικνύοντας τις αιτίες, τις έννοιες και, κυρίως, τις λύσεις για την αντιμετώπισή του. Το έγγραφο βασίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου λιγότερο από το ένα τρίτο, του 1% των δημοτικών προϋπολογισμών, δαπανάται για δενδροφύτευση και φροντίδα, και ως αποτέλεσμα, οι πόλεις των ΗΠΑ χάνουν τέσσερα εκατομμύρια δέντρα ετησίως. «Φανταστείτε αν υπήρχε μια απλή ενέργεια που θα μπορούσαν να κάνουν οι ηγέτες της πόλης για να μειώσουν την παχυσαρκία και την κατάθλιψη, να βελτιώσουν την παραγωγικότητα, να αυξήσουν τα αποτελέσματα των επιδόσεων των μαθητών στην εκπαίδευση και να μειώσουν τη συχνότητα εμφάνισης άσθματος και καρδιακών παθήσεων στους κατοίκους τους.

Τα αστικά δέντρα προσφέρουν όλα αυτά τα οφέλη και πολλά άλλα.

Όμως, ξέρουμε, ορισμένοι πείθονται μόνο όταν μπαίνουν στο παιχνίδι οι αριθμοί. Ως εκ τούτου, έχει υπολογιστεί ότι η δαπάνη μόλις οκτώ δολαρίων ανά άτομο, μία φορά το χρόνο κατά μέσο όρο, σε μια αμερικανική πόλη θα μπορούσε να καλύψει το κενό χρηματοδότησης και να αποτρέψει την απώλεια αστικών δέντρων και όλα τα πιθανά οφέλη τους. Αν και ο αριθμός δεν αποτελεί πρόταση αξίας, δείχνει ότι η επένδυση δεν είναι αδύνατη και άνιση επένδυση

Οι επενδύσεις στη φύτευση νέων δέντρων –ή ακόμα και στη φροντίδα των υπαρχόντων– υποχρηματοδοτούνται διαρκώς. Παρά τα στοιχεία, αναφέρει η έκθεση, οι πόλεις ξοδεύουν λιγότερα για δέντρα σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Επιπλέον, πολύ συχνά, η παρουσία ή η απουσία αστικής φύσης συνδέεται με το επίπεδο εισοδήματος μιας γειτονιάς, με αποτέλεσμα τεράστιες ανισότητες στην υγεία.

Σε ορισμένες αμερικανικές πόλεις, το προσδόκιμο ζωής μπορεί να διαφέρει έως και μια δεκαετία, σε διαφορετικές γειτονιές που βρίσκονται σε απόσταση λίγων μόλις μιλίων. Δεν συνδέεται όλη αυτή η ανισότητα στην υγεία με την κάλυψη των δέντρων, αλλά οι ερευνητές είναι όλο και πιο σίγουροι ότι οι γειτονιές με λιγότερα δέντρα έχουν χειρότερα αποτελέσματα για την υγεία, επομένως η ανισότητα στην πρόσβαση στην αστική φύση επιδεινώνει αυτά τα διαφορετικά επίπεδα υγείας.

Πώς να έχετε περισσότερα δέντρα στην πόλη

Το έγγραφο φέρνει μια σειρά από συμβουλές που μπορούν να εφαρμοστούν από δημόσιες και ιδιωτικές αρχές. Δείτε τα κυριότερα παρακάτω:

– Εφαρμογή πολιτικών για την ενθάρρυνση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας για δενδροφύτευση.

– Περισσότερες δημοτικές ανταλλαγές που διευκολύνουν τη συνεργασία πολλών τμημάτων – όπως φορείς δημόσιας υγείας και περιβαλλοντικές υπηρεσίες.

– Συνδέστε τη χρηματοδότηση για δέντρα και πάρκα, με υποδείξεις και στόχους υγείας.

– Επένδυση χρόνου και προσπάθειας για την εκπαίδευση του πληθυσμού σχετικά με τα απτά οφέλη για τη δημόσια υγεία και τις οικονομικές επιπτώσεις των δέντρων.

5. Ένας κανόνας που μπορεί να μας βοηθήσει στην ανάπτυξη του αστικού πρασίνου

Ποιος είναι ο κανόνας 3-30-300;

Ο επείγων χαρακτήρας του πρασίνου και η παροχή σύγχρονης προσέγγισης στη διαχείριση του αστικού πράσινου είναι αυτό που οδήγησε τον Cecil Konijnendijk van den Bosch, διευθυντή του Ινστιτούτου για «Λύσεις με βάση τη Φύση», και Διευθυντή του Master in Urban Forestry Leadership στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, να υποστηρίξει έναν εμπειρικό κανόνα για το σχεδιασμό και τη διαχείριση του αστικού πρασίνου και το πρασίνισμα της πόλης: ο κανόνας 3/30/300.

Εικόνα 13. Από το διαδίκτυο

Αυτός ο κανόνας εστιάζει στις κρίσιμες συνεισφορές του αστικού πρασίνου και της αστικής φύσης στην υγεία και την ευημερία μας. Αναγνωρίζοντας ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη πολλές διαφορετικές πτυχές του αστικού πρασίνου για να είναι επιτυχημένες και επίσης να αντιμετωπίσουμε την ανάγκη το αστικό πράσινο να εισχωρήσει στο περιβάλλον διαβίωσής μας με απλό τρόπο.

3 Δέντρα ορατά από κάθε σπίτι

Ο πρώτος κανόνας είναι ότι κάθε πολίτης πρέπει να μπορεί να δει τουλάχιστον τρία δέντρα (αξιοπρεπούς μεγέθους) από το σπίτι του. Αυτή η δράση υποστηρίζεται από πρόσφατη έρευνα που δείχνει τη σημασία του κοντινού πράσινου, ιδιαίτερα του ορατού πράσινου, για την ψυχική υγεία και ευεξία.

30% Κάλυψη δέντρων σε όλες τις γειτονιές

Μελέτες έχουν δείξει μια συσχέτιση μεταξύ του αστικού πρασίνου και, για παράδειγμα, του δροσισμού, του καλύτερου μικροκλίματος, της ψυχικής και σωματικής υγείας και πιθανώς επίσης μειωμένης της ατμοσφαιρικής και της ηχορύπανσης. Δημιουργώντας πιο πλούσιες σε πράσινο γειτονιές, ενθαρρύνουμε επίσης τους ανθρώπους να περνούν περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους και να αλληλεπιδρούν με τις γειτονιές τους.

300 Μέτρα μεγίστης απόστασης από το πλησίον πάρκο ή πράσινο χώρο

Το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας συνιστά μέγιστη απόσταση 300 μέτρων από τον πλησιέστερο χώρο πρασίνου (τουλάχιστον 1 εκταρίου). Αυτό ενθαρρύνει την ψυχαγωγική χρήση των χώρων πρασίνου με επιπτώσεις τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία. Φυσικά, είναι σημαντικό να συνεργαστούμε με το τοπικό πολεοδομικό σχέδιο, καθώς οι ανάγκες, για παράδειγμα, σε προαστιακές περιοχές χαμηλότερης πυκνότητας θα είναι διαφορετικές από αυτές σε πυκνότερες αστικές περιοχές. Εξαιτίας αυτού, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες εδώ για την παροχή πρόσβασης σε υψηλής ποιότητας αστικό χώρο πρασίνου, για παράδειγμα με τη μορφή γραμμικών χώρων πρασίνου που λειτουργούν ως ποδηλατόδρομοι και μονοπάτια πεζοπορίας.

Αυτό το πρότυπο προσφέρει μια νέα προσέγγιση για την προώθηση της υγείας και της ευεξίας μέσω του αστικού πρασίνου. Οι τρέχουσες παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή, η περιβαλλοντική υποβάθμιση και η πανδημία, δημιουργούν μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για τη σημασία των αστικών δασών και των χώρων πρασίνου. Ωστόσο, δεν είναι πάντα δυνατό να αναπτυχθούν συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή επιτυχημένων προγραμμάτων διαχείρισης αστικών δασών. Κάθε πόλη είναι διαφορετική, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον καθορισμό μεταβιβάσιμων στόχων σε διάφορα πλαίσια και ρυθμίσεις, για παράδειγμα κάλυψη αστικής κάλυψης δέντρων. Ωστόσο, η επιβολή του κανόνα 3-30-300 θα ενισχύσει και θα επεκτείνει το τοπικό αστικό πράσινο σε πολλές πόλεις, προάγοντας έτσι την υγεία, την ευεξία και την ανθεκτικότητα.

Εικόνα 14. Από το διαδίκτυο

Ολοκληρώνω λέγοντας, για άλλη μια φορά, ότι είναι σαφές σε όλους ότι ο σχεδιασμός των χώρων πρασίνου και η κατάλληλη διαχείρισή τους, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε κάθε λύση που βασίζεται σε επιστημονικές μεθόδους και ταυτόχρονα είναι βιώσιμη.

Ένα υγιές, καλοφτιαγμένο δέντρο εκτιμά κάθε περιβάλλον: τα φύλλα του παρέχουν σκιά και φιλτράρουν ρύπους, το κορεσμένο πράσινο αναζωογονεί το αστικό γκρι μειώνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Αντί για τσιμέντο και ατσάλι, τα δέντρα με τις ζώνες πρασίνου δίνουν τον τόνο εδώ της ζωής.

Εικόνα 15. Από το διαδίκτυο

ΠΗΓΕΣ

Από Arboricoltura Urbana-Arboriculture and Urban Forestry di Francesco Ferrini

Vegetación urbana, un alivio para las olas de calor/ Área de Divulgación Científica y Tecnológica – FAUBA

Ocho beneficios de la vegetación para la vida urbana This article is published in collaboration with The Conversation

Édgar Pérez Contreras ¿Quién se beneficia de la naturaleza en las ciudades?

Espacio verde urbano: beneficios para la salud Urbanismo Social 2050 Los espacios verdes y azules urbanos accesibles y de alta calidad, como parques, Fuente: *¿Quién se beneficia de la naturaleza en las ciudades? (*Agencia Europea de Medio Ambiente – AEMA)

Cidades devem pensar em árvores como infraestrutura de saúde pública. Plantar árvores é uma maneira incrivelmente barata e simples de melhorar o bem-estar das pessoas em uma cidade. Por Mayra Rosa

¿Qué es la regla 3-30-300?



ΚατηγορίεςΠεριβάλλον

Tags: , , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: