Δασικός Χάρτης: Βλαστικά κριτήρια χαρακτηρισμού εκτάσεων – Ποσοστό δασικής βλάστησης, είδη δασικών θάμνων – Η περίπτωση του ασπάλαθου.

Ματθαίος Φιλιππάκης,
Δασολόγος Δ/νσης Δασών Λασιθίου

Σειρά αναμορφωμένων και επικαιροποιημένων προτάσεων νομοθετικών ρυθμίσεων για την κατάρτιση των δασικών χαρτών.

Δασικός Χάρτης (Α΄): Εποικιστικές εκτάσεις

Δασικός Χάρτης (Β΄): Πρόδηλα Σφάλματα

Μέρος Γ΄

Δασικός Χάρτης

Τροποποιήσεις προβλέψεων.

Θέμα: Βλαστικά κριτήρια χαρακτηρισμού εκτάσεων – Ποσοστό δασικής βλάστησης, είδη δασικών θάμνων – Η περίπτωση του ασπάλαθου.

Παραπομπή: Σύμφωνα με το 2511/30-10-017 έγγραφο της Α.Δ.Κ. και τα όσα συζητήθηκαν στην τότε σύσκεψη για το Δ.Χ., υποβάλαμε την Δ.Υ./12-12-017 αναφορά μας όπου αναπτύχθηκαν απόψεις για τον χαρακτηρισμό του ασπαλάθου ως προστατευόμενο είδος δασικού θάμνου που συμμετέχει στην σύνθεση του ποσοστού δασικής βλάστησης μιάς έκτασης, ως κριτήριο για τον χαρακτηρισμό της ως δασικής. Ειδικότερα παραθέτουμε τα ζητήματα και όπως το θέμα τίθεται γενικότερα σήμερα.

Προλογία: Ο ασπάλαθος από άποψη επιστημονικού προσδιορισμού ουσιαστικά συνιστά μορφή χαμηλού θάμνου- θαμνίσκου, ύψους έως και 2 μ. το πολύ, μη δυνάμενος να αναπτύξει κεντρικό κορμό, να ανέλθει έστω στην κατηγορία των υψηλών θάμνων-ως θαμνόδενδρον κ.τ.λ. Περισσότερο δε προσεγγίζει μορφολογικά την κατηγορία χαμηλού ξηροφυτικού θάμνου- φρυγάνου το οποίο ως πρόδρομο είδος εγκαθίσταται ταχέως και άνευ άλλης περιποιήσεως σε καμένα, εκχερσωμένα, ευδιάβρωτα εδάφη. Για την προστατευτική του αυτή ιδιότητα συμπεριλήφθηκε στους υπό προστασία δασικούς θάμνους όπως αυτοί κατονομάστηκαν κατά την έκδοση της εγκυκλίου οδηγίας για την εφαρμογή του άρθρου 14 του ν. 998/79, αν και τότε υπήρχε προβληματισμός για την εξαίρεση του ασπαλάθου.

Την προστατευτική λειτουργία αυτή όμως παρέχουν εξίσου και όλοι οι μικροί ξυλώδεις θάμνοι -ξυλώδη φρύγανα στα οποία μάλιστα κατατάσσονται είδη που δεν διαφέρουν μορφολογικά του ασπαλάθου όπως το δενδρολίβανο, ο αγούδουρας, το αχινοπόδι, το σπάρτο, το χαμορείκι, θα μπορούσαν δε και αυτά να χαρακτηρίζονται ως δασικοί θάμνοι κ.τ.λ. Επομένως ο διαχωρισμός αυτός ειδικά για τον ασπάλαθο καθίσταται αδόκιμος.

Πως τίθεται το θέμα:

Γενικότερα:

Σύμφωνα με την ερμηνευτική εγκύκλιο εφαρμογής του ν. 998/79 παρατίθενται δύο κατάλογοι ειδών χωριστά για όσα χαρακτηρίζονται θαμνώδη και χωριστά όσα χαρακτηρίζονται φρυγανώδη οι οποίοι όμως έχουν καθαρά ενδεικτικό χαρακτήρα δεδομένου ότι παραλείπονται πολλά είδη π.χ. κρίσιμων θαμνωδών ειδών (σχίνου, κρητικού έβαινου, αγριοχαρουπιάς, αγριελιάς, κέδρου, πρίνου, λιοπρίνι, πικροδάφνης, κουμαριάς, αμπελιτσάς, σφεδάμου, γιουνίπερους νάνα κ.τ.λ. που στις συνθήκες ειδικότερα της Κρήτης συγκροτούν ενώσεις με χαμηλή, έρπουσα μορφή λόγω υπερβόσκησης, υψομέτρου, ανέμων, ξηρασίας κ.τ.λ. και παραλείπονται επίσης πολλά είδη φρυγάνων (π.χ. σπάρτων, αλοφυτικών ειδών κ.τ.λ.).

Όμως κατά την σύγχρονη αντίληψη περί των ενιαίων λειτουργιών του φυσικού περιβάλλοντος δεν θα έπρεπε να υπάρχει τέτοιος διαχωρισμός μεταξύ χαμηλών θάμνων και φρυγάνων δεδομένου ότι τα τελευταία αποδεδειγμένα ασκούν περισσότερη προστασία στα εδάφη, στη πανίδα, στη κτηνοτροφία, μεγαλύτερη βιολογική αντοχή στη ξηρασία, την υπερβόσκηση, τις πυρκαγιές, έχουν κρίσιμη παραγωγική αξία π.χ.λόγω του μελιού, λοιπών προϊόντων αρωματικής και φαρμακευτικής βιομηχανίας κ.τ.λ.

Άκρως αντίθετη με την σύγχρονη αυτή θεώρηση είναι ο προσδιορισμός που επιχειρήθηκε με την 43/26.2.1980 γνωμοδότηση του Τεχνικού Συμβουλίου Δασών που την παραθέτουμε: «Τα φρυγανώδη φυτά δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρίζουν ως δασικές τις εκτάσεις που καλύπτουν, με την παραδοχή ότι τα φρύγανα ούτε σημαντική προσφορά προϊόντων παρέχουν, ούτε τα διατήρηση της φυσικής και βιολογικής ισορροπίας εξασφαλίζουν σε υπολογίσιμο βαθμό, ούτε τη διαβίωση του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον εξυπηρετούν».

Ο διαχωρισμός που έγινε με την εγκύκλιο οδηγία εφαρμογής του άρθρου 14 του ν. 998/79 βασίζεται στην άποψη αυτή.

Ο ξυλώδης ιστός και το ύψος δεν αποτελεί μοναδικό κριτήριο για τα διαχωρισθέντα δασικά είδη καθόσον και τα περισσότερα φρύγανα διαθέτουν ξυλώδη ιστό και ορισμένα από αυτά ύψη έως και 1-1,5 μ..

Στα πλαίσια αυτά επανεξετάζονται και οι έννοιες ξυλώδη φυτά ή ξυλώδης βλάστηση, υψόμετρο και κλίσεις εδαφών, μορφολογία ειδών, λειτουργίες, μεγάλοι και μικροί θάμνοι, αραιά –πενιχρά βλάστηση, ποσοστό συμμετοχής ειδών, οριακών καταστάσεων διαχωρισμού, δασών, δασικών, χορτολιβαδικών, βραχωδών, γυμνών εκτάσεων. Ειδικότερα ο «κόφτης» του 15% δασοκάλυψης δεν συνιστά από μόνος του ολοκληρωμένο κριτήριο τελικού προσδιορισμού, αξιολόγησης του δασικού και του φυσικού εν γένει περιβάλλοντος, της ασκούμενης προστασίας και της τελικής κατάταξης. Άλλωστε η ίδια η οδηγία του νόμου επιβάλλει την αντικειμενική κατά τοις πράγμασι συνεκτίμηση κριτηρίων πράγμα που επιτυγχάνεται με τη σύνταξη αυτοψιών, εκθέσεων, φωτοερμηνειών υψηλής επιστημονικής ανάλυσης και όχι τυποποιημένων με βάσει το 15%. (ποσοστό παρακάτω γεωργικό, ποσοστό παραπάνω δασικό. ..)

Με βάσει τα παραπάνω ο χαρακτηρισμός μιάς έκτασης ασπαλάθων ως δασικής όταν αυτή καλύπτεται σε ποσοστό άνω του 15% και ως «δάσος» όταν αυτή καλύπτεται σε ποσοστό άνω του 25% (ήτοι: δασική βλάστηση άνω του 25% εξομοιώνεται με την προστασία ως δάσος), συνιστά ακραία μονήρη κρίση χωρίς επιστημονική θεμελίωση που έλκεται από τις παλιές οδηγίες εφαρμογής του 3208/03.

Και δεν αναγκαιοί η αυθαίρετη και αντιεπιστημονική αναγωγή του 25% ασπαλάθων σε δάσος διότι η προστασία μιάς δασικής έκτασης πλην ελαχίστων εξαιρέσεων δεν διαφοροποιείται από αυτήν του δάσους.

Ήδη ανάλογο θέμα έχει τεθεί και από το 1998 σύμφωνα επίσης με την εισήγηση του δασολόγου του Υπουργείου Βασίλη Πετρέλη «Κριτήρια Χαρακτηρισμού Δασικών Εκτάσεων» που έγινε στα πλαίσια σύνταξης δασικών χαρτών.

Για τις συνθήκες της Κρήτης:

Στις έντονα ξηροθερμικές συνθήκες της Κρήτης το είδος αυτό (ασπάλαθος) δρα ανταγωνιστικά στην υπόλοιπη βλάστηση, προκαλεί επέκταση πυρκαγιών, εξαγριώνει αγρούς, καθιστά τα παλαιά ελαιόδεντρα και χαρουπόδενδρα μη βιώσιμα. Η ανάπτυξή του σε πυκνές ενώσεις από τη μια προστατεύει εν πρώτοις τα εδάφη μετά από πυρκαγιά και από την άλλη καθυστερεί την φυσική αναγέννηση των λοιπών ειδών, ευνοεί και πάλι την επέκταση πυρκαγιάς, ασκεί ανταγωνισμό στην εν γένει ανέλιξη της μορφής του δασικού περιβάλλοντος ή την ακυρώνει εντελώς σχηματίζοντας αμιγείς συστάδες (ασπαλαθώνες) ειδικά στους παλαιούς αγρούς.

Η προστασία όμως στο έδαφος στις συνθήκες π.χ. της Κρήτης επιτυγχάνεται πλήρως με τα υπόλοιπα φρύγανα, τις πόες, την άμεση αναβλάστηση των λοιπών θάμνων όπου αυτοί υπάρχουν. Ο ασπάλαθος αναπτύσσεται σε τεράστιες ενώσεις σε όλα τα εδάφη από ακτής αλός και έως 400 μ. υψόμετρο βορείως και 600μ. υψόμετρο νοτίως. Δεν είναι είδος προς εξαφάνιση.

Στις συνθήκες της Κρήτης ο ασπάλαθος είναι εξίσου κρίσιμο είδος για όλες τις λειτουργίες που επιτελεί και η λοιπή θαμνώδης και φρυγανώδης βλάστηση. Ειδικότερα σε ακραίες συνθήκες συντηρεί τη κτηνοτροφία, η ανθοφορία του συμβάλει στην μελισσοκομία, την αισθητική του τοπίου, σε κυνηγετικά πεδία οι εκτεταμένοι πυκνοί ασπαλαθώνες παίζουν ιδιαίτερο ρόλο στην προστασία του θηράματος ως καταφυγή. κ.τ.λ.

Και κυρίως είναι το θαμνώδες είδος ταχείας προκαλύψεως των εδαφών και της προσάρτησής τους στη δασική οργανική ενότητα ως δημόσιες εκτάσεις, ήτοι αποτρέπει τις καταπατήσεις ως προφανής δείκτης του τεκμηρίου κυριότητας του δημοσίου κ.τ.λ. όπως αυτό συμβαίνει και με τα άλλα είδη θάμνων ταχείας εγκατάστασης κ.τ.λ.

Το τελευταίο αυτό στοιχείο μας οδηγεί στο να προταθεί η προστασία του ασπάλαθου όπως και άλλων χαμηλών ειδών όπως ρείκι- χαμορείκι, σχίνα, πικροδάφνη, κρητικός έβαινος, κ.τ.λ. στις ανέκαθεν ακαλλιέργητες εκτάσεις όπου κυρίως συγκεντρώνονται οι διεκδικήσεις του Δημοσίου στην ιδιοκτησία της γής και αναπτύσσεται η μεγάλη μάζα του εν γένει δασικού και φυσικού περιβάλλοντος και να κάμπτεται αυτή μόνο στη περίπτωση των δασωθέντων αγρών, όπου η ιδιοκτησία των πολιτών δεν αμφισβητείται ευθέως. Οι ρυθμιστικές προτάσεις στα πλαίσια του Δ.Χ. για διαφορετικές προβλέψεις του νόμου περιορίζονται μόνο στη δεύτερη αυτή κατηγορία.

Αιτιολογία:

-Στη περίπτωση των ανέκαθεν ακαλλιέργητων εκτάσεων η εξαίρεση του ασπαλάθου από δασικό είδος που συμμετέχει στο ποσοστό δάσωσης κ.τ.λ. θα οδηγήσει τεράστιες εκτάσεις στη κατηγορία των χορτολιβαδικών και βραχωδών εκτάσεων, επέκεινα δε αυτού: οι πεδινές κάτω των 100 μ. και κάτω της μέσης κλίσης του 12,5% θα αποδίδονται αυτόματα μέσω των διατάξεων του ισχύοντος νόμου περί πεδινών χορτολίβαδων ως μη υπαγόμενες στη δασική νομοθεσία, ενώ και οι υπόλοιπες υψηλότερα ή και με μεγαλύτερες κλίσεις χαμηλότερα θα εκτεθούν απροστάτευτες στη διαδικασία των αποχαρακτηρισμών. Αν δε τούτο συνδυαστεί και με την αναγνώριση της ιδιοκτησίας επί δασικών εδαφών, θα καταρρεύσει η προστασία του εν γένει δασικού και φυσικού αυτού περιβάλλοντος και η εξέλιξη θα εμβολίσει την συνταγματική προστασία ως το ισχύον σύνταγμα να έχει αναθεωρηθεί σιωπηρώς. Οι εξελίξεις εκχώρησης εδαφών στα μεγάλα συμφέροντα, όταν οι μικροί θα αγνοούνται όπως γίνεται συνήθως με τις παρεμβάσεις, θα είναι τέτοιες που θα προκληθεί κοινωνική αναστάτωση, πολιτικό κόστος, προσφυγές για ακύρωση κ.τ.λ. σε σημείο που οι σημερινές διαμαρτυρίες κατά του δασικού χάρτη, ενδεχομένως θα αναστραφούν υπέρ των δεσμεύσεων του δασικού χάρτη.

Προτείνουμε:

– Πλήρη προστασία όπως αυτή έχει σήμερα στις ανέκαθεν δασικού χαρακτήρα εκτάσεις που θεωρούνται και κατά τεκμήριο δημόσιες.

– Στη περίπτωση των δασωθέντων αγρών η προστασία αυτή θα πρέπει να κάμπτεται ως επί δασικών εκτάσεων μη υπαγομένων στη δασική νομοθεσία πλην εξαιρέσεων όπως αυτές που καλύφθηκαν με δάσος, που ευρίσκονται σε κρίσιμη από απόψεως προστασίας περιοχής, ειδικό καθεστώς, παραλιακές ζώνες, εκβολές ποταμών, κοίτες ρεμάτων, φαραγγώδεις περιοχές, ισχυρά επικλινείς, ευδιάβρωτες, όμορες με αισθητικά –προστατευτικά δάση, υδροβιότοπους, δασωτέες και αναδασωτέες εκτάσεις κ.τ.λ.

Ειδικότερα:

Όταν ένας παλαιός αγρός καλύπτεται σήμερα με αμιγείς συστάδες ασπαλάθου ή κατά σπέρμα διανεμημένα άτομα στο χώρο η πρόβλεψη ρυθμίζεται ως εξής:

Για κάλυψη έως του 15% αποδίδεται ως γεωργική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας όπως ισχύει και σήμερα.

Για κάλυψη άνω του 15% αποδίδεται ως δασική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας όπως ισχύει και σήμερα.

Όταν ένας παλαιός αγρός καλύπτεται σήμερα με μικτές συστάδες ασπαλάθου και λοιπών θάμνων ή κατά σπέρμα διανεμημένα άτομα στο χώρο η πρόβλεψη ρυθμίζεται ως εξής:

Για κάλυψη του συνόλου των θάμνων έως του 15% αποδίδεται ως γεωργική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας όπως ισχύει και σήμερα.

Για κάλυψη του συνόλου των θάμνων άνω του 15%, αφαιρείται εν πρώτοις το ποσοστό του ασπάλαθου και: α) εάν το όλο κυμανθεί κάτω του 15% αποδίδεται ως γεωργική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας. β) εάν το ποσοστό κυμανθεί και πάλι άνω του 15%-25% λόγω της πύκνωσης των άλλων θάμνων, αποδίδεται ως δασική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας. γ) εάν τελικώς το ποσοστό των λοιπών θάμνων αφαιρουμένου του ασπάλαθου υπερβαίνει το 25% και στους θάμνους αυτούς δεν περιλαμβάνονται τα υψηλά είδη πρίνου, κέδρου, αγριελιάς, αγριοχαρουπιάς, κουμαριάς (θαμνόδενδρα) τότε και πάλι αποδίδεται ως δασική έκταση μη υπαγόμενη στις δ/ξεις της δασικής νομοθεσίας. Κατά ανάλογο τρόπο εάν το επικυρίαρχο είδος μικρού θάμνου είναι άλλο εκτός από τον ασπάλαθο π.χ. κρητικός έβαινος, πικροδάφνη, σχίνα κ.τ.λ. πλην των ως άνω θαμνόδενδρων, να ισχύουν τα ίδια. δ) όταν όλα τα ως άνω είδη χαμηλών θάμνων αναπτύσσονται σε υπόροφο ή ενδιαμέσως υφιστάμενων βιώσιμων γεωργικών δένδρων π.χ. χαρουπιάς, ελιάς, αμυγδαλιάς που δύνανται άμεσα με τον καθαρισμό να επανέλθουν στην παραγωγή και ανεξάρτητα ποσοστού κάλυψης αποδίδεται ως γεωργική μη υπαγόμενη στη δασική νομοθεσία με την προϋπόθεση ότι οι υψηλοί θάμνοι όπως κατονομάζονται παραπάνω δεν υπερβαίνουν σε κάλυψη το 25% αφού αφαιρεθούν όσα άγρια υποκείμενα παραγωγικών δένδρων δύνανται να εμβολιαστούν με ήμερα στελέχη (αγριοχαρουπίας, αγριελιάς, κ.τ.λ.).

Σημειώσεις:

1. Οι δασωθέντες αγροί για τους οποίους εκδηλώνεται το περισσότερο ενδιαφέρον για επανακαλλιέργεια δόμηση κ.τ.λ. αναπτύσσονται σε ζώνη 0-400 μ. υψόμετρο βορείως και 0-600 μ. υψόμετρο νοτίως στις ξηροθερμικές περιοχές π.χ. Π.Ε. Λασιθίου. Με τις ως άνω προβλέψεις θα αποδομηθούν δραστικά οι αντιδράσεις των πολιτών και δεν θα υπάρξει ανεπίστρεπτη και σημαντική βλάβη στο περιβάλλον.

2. Η απώλεια δασικής βλάστησης στους εκχωρημένους δασωθέντες αγρούς θα μπορεί να αντικατασταθεί με ειδικό τέλος υπέρ του πράσινου ταμείου, δεσμευμένο για έργα πράσινης ανάπτυξης μόνο για κάθε Π.Ε. από όπου αυτό αντλείται και αυτό να εισπράττεται μόνο στη περίπτωση δόμησης ή ανάπτυξης επενδυτικού προγράμματος με υποχρεωτική τη σύνταξη δασοτεχνικής έκθεσης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για να δοθούν και ευκαιρίες απασχόλησης άνεργων δασολόγων-δασοπόνων και όχι στη περίπτωση ανοικτής επανακαλλιέργειας της έκτασης προστατεύοντας τους φτωχούς.

Φιλιππάκης Ματθαίος
Δασολόγος Δ/νσης Δασών Λασιθίου

(συνεχίζεται)
→ Μέρος Δ΄: Οριοθέτηση βοσκοτόπων εντός δημοσίων εκτάσεων δασικού χαρακτήρα

Δημοσιεύτηκε στο dasarxeio.com | 09.04.2021



ΚατηγορίεςΑπόψεις, Δασικοί Χάρτες

Tags: , , , , , ,

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: